૩. પઠમઅગ્ગિસુત્તવણ્ણના

૪૬. તતિયે અનુડહનટ્ઠેનાતિ કામં આહુનેય્યગ્ગિઆદયો તયો અગ્ગી બ્રાહ્મણેહિપિ ઇચ્છિતા સન્તિ. તે પન તેહિ ઇચ્છિતમત્તાવ, ન સત્તાનં તાદિસા અત્થસાધકા. યે પન સત્તાનં અત્થસાધકા, તે દસ્સેતું ‘‘આહુનં વુચ્ચતી’’તિઆદિ વુત્તં. તત્થ આનેત્વા હુનનં પૂજનં ‘‘આહુન’’ન્તિ વુત્તં, તં આહુનં અરહન્તી માતાપિતરો. તેનાહ ભગવા – ‘‘આહુનેય્યાતિ, ભિક્ખવે, માતાપિતૂનં એતં અધિવચન’’ન્તિ (ઇતિવુ. ૧૦૬). યદગ્ગેન ચ તે પુત્તાનં બહૂપકારતાય આહુનેય્યાતિ, તેસુ સમ્માપટિપત્તિ નેસં હિતસુખાવહા, તદગ્ગેન તેસુ મિચ્છાપટિપત્તિ અહિતદુક્ખાવહાતિ આહ ‘‘તેસુ…પે… નિબ્બત્તન્તી’’તિ.

સ્વાયમત્થો (દી. નિ. અટ્ઠ. ૩.૩૦૫) મિત્તવિન્દકવત્થુના વેદિતબ્બો. મિત્તવિન્દકો હિ માતરા, ‘‘તાત, અજ્જ ઉપોસથિકો હુત્વા વિહારે સબ્બરત્તિં ધમ્મસ્સવનં સુણોહિ, સહસ્સં તે દસ્સામી’’તિ વુત્તો ધનલોભેન ઉપોસથં સમાદાય વિહારં ગન્ત્વા ‘‘ઇદં ઠાનં અકુતોભય’’ન્તિ સલ્લક્ખેત્વા ધમ્માસનસ્સ હેટ્ઠા નિપન્નો સબ્બરત્તિં નિદ્દાયિત્વા ઘરં અગમાસિ. માતા પાતોવ યાગું પચિત્વા ઉપનામેસિ. સો સહસ્સં ગહેત્વાવ પિવિ. અથસ્સ એતદહોસિ ‘‘ધનં સંહરિસ્સામી’’તિ. સો નાવાય સમુદ્દં પક્ખન્દિતુકામો અહોસિ. અથ નં માતા, ‘‘તાત, ઇમસ્મિં કુલે ચત્તાલીસકોટિધનં અત્થિ, અલં ગમનેના’’તિ નિવારેતિ. સો તસ્સા વચનં અનાદિયિત્વા ગચ્છતિ એવ. સા પુરતો અટ્ઠાસિ. અથ નં કુજ્ઝિત્વા ‘‘અયં મય્હં પુરતો તિટ્ઠતી’’તિ પાદેન પહરિત્વા પતિતં અન્તરં કત્વા અગમાસિ.

માતા ઉટ્ઠહિત્વા ‘‘માદિસાય માતરિ એવરૂપં કમ્મં કત્વા ગતસ્સ તે ગતટ્ઠાને સુખં ભવિસ્સતીતિ એવંસઞ્ઞી નામ ત્વં પુત્તા’’તિ આહ. તસ્સ નાવં આરુય્હ ગચ્છતો સત્તમે દિવસે નાવા અટ્ઠાસિ. અથ તે મનુસ્સા ‘‘અદ્ધા એત્થ પાપપુગ્ગલો અત્થિ, સલાકં દેથા’’તિ આહંસુ. સલાકા દીયમાના તસ્સેવ તિક્ખત્તું પાપુણિ. તે તસ્સ ઉળુમ્પં દત્વા તં સમુદ્દે પક્ખિપિંસુ. સો એકં દીપં ગન્ત્વા વિમાનપેતીહિ સદ્ધિં સમ્પત્તિં અનુભવન્તો તાહિ ‘‘પુરતો પુરતો મા અગમાસી’’તિ વુચ્ચમાનોપિ તદ્દિગુણં તદ્દિગુણં સમ્પત્તિં પસ્સન્તો અનુપુબ્બેન ખુરચક્કધરં એકં અદ્દસ. તં ચક્કં પદુમપુપ્ફં વિય ઉપટ્ઠાસિ. સો તં આહ, ‘‘અમ્ભો, ઇદં તયા પિળન્ધિતં પદુમં મય્હં દેહી’’તિ. ન ઇદં, સામિ, પદુમં, ખુરચક્કં એતન્તિ. સો ‘‘વઞ્ચેસિ મં ત્વં, કિં મયા પદુમં ન દિટ્ઠપુબ્બ’’ન્તિ વત્વા ‘‘ત્વં લોહિતચન્દનં વિલિમ્પિત્વા પિળન્ધનં પદુમપુપ્ફં મય્હં ન દાતુકામો’’તિ આહ. સો ચિન્તેસિ ‘‘અયમ્પિ મયા કતસદિસં કમ્મં કત્વા તસ્સ ફલં અનુભવિતુકામો’’તિ. અથ નં ‘‘ગણ્હ, રે’’તિ વત્વા તસ્સ મત્થકે ચક્કં ખિપિ. તેન વુત્તં –

‘‘ચતુબ્ભિ અટ્ઠજ્ઝગમા, અટ્ઠાહિ પિચ સોળસ;

સોળસાહિ ચ બાત્તિંસ, અત્રિચ્છં ચક્કમાસદો;

ઇચ્છાહતસ્સ પોસસ્સ, ચક્કં ભમતિ મત્થકે’’તિ. (જા. ૧.૧.૧૦૪; ૧.૫.૧૦૩);

સોતિ ગેહસામિકો ભત્તા. પુરિમનયેનેવાતિ અનુડહનસ્સ પચ્ચયતાય. તત્રિદં વત્થુ – કસ્સપબુદ્ધકાલે સોતાપન્નસ્સ ઉપાસકસ્સ ભરિયા અતિચારં ચરતિ. સો તં પચ્ચક્ખતો દિસ્વા ‘‘કસ્મા એવં કરોસી’’તિ આહ. સા ‘‘સચાહં એવરૂપં કરોમિ, અયં મે સુનખો વિલુપ્પમાનો ખાદતૂ’’તિ વત્વા કાલકતા કણ્ણમુણ્ડકદહે વેમાનિકપેતી હુત્વા નિબ્બત્તા દિવા સમ્પત્તિં અનુભવતિ, રત્તિં દુક્ખં. તદા બારાણસિરાજા મિગવં ચરન્તો અરઞ્ઞં પવિસિત્વા અનુપુબ્બેન કણ્ણમુણ્ડકદહં સમ્પત્તો તાય સદ્ધિં સમ્પત્તિં અનુભવતિ. સા તં વઞ્ચેત્વા રત્તિં દુક્ખં અનુભવતિ. સો ઞત્વા ‘‘કત્થ નુ ખો ગચ્છતી’’તિ પિટ્ઠિતો પિટ્ઠિતો ગન્ત્વા અવિદૂરે ઠિતો કણ્ણમુણ્ડકદહતો નિક્ખમિત્વા તં ‘‘પટપટ’’ન્તિ ખાદમાનં એકં સુનખં દિસ્વા અસિના દ્વિધા છિન્દિ, દ્વે અહેસું. પુન છિન્ને ચત્તારો, પુન છિન્ને અટ્ઠ, પુન છિન્ને સોળસ અહેસું. સા ‘‘કિં કરોસિ, સામી’’તિ આહ. સો ‘‘કિં ઇદ’’ન્તિ આહ. સા ‘‘એવં અકત્વા ખેળપિણ્ડં ભૂમિયં નિટ્ઠુભિત્વા પાદેન ઘંસાહી’’તિ આહ. સો તથા અકાસિ. સુનખા અન્તરધાયિંસુ. મુટ્ઠિયોગો કિરાયં તસ્સ સુનખન્તરધાનસ્સ, યદિદં ખેળપિણ્ડં ભૂમિયં નિટ્ઠુભિત્વા પાદેન ઘંસનં, તં દિવસં તસ્સા કમ્મં ખીણં. રાજા વિપ્પટિસારી હુત્વા ગન્તું આરદ્ધો. સા ‘‘મય્હં, સામિ, કમ્મં ખીણં, મા અગમાસી’’તિ આહ. રાજા અસ્સુત્વાવ ગતો.

દક્ખિણાતિ ચત્તારો પચ્ચયા દીયમાના દક્ખન્તિ એતેહિ હિતસુખાનીતિ, તં દક્ખિણં અરહતીતિ દક્ખિણેય્યો, ભિક્ખુસઙ્ઘો.

પઠમઅગ્ગિસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.