૬. વિવાદમૂલસુત્તવણ્ણના

૩૬. છટ્ઠે કોધનોતિ કુજ્ઝનસીલો. યસ્મા સો અપ્પહીનકોધતાય અધિગતકોધો નામ હોતિ, તસ્મા ‘‘કોધેન સમન્નાગતો’’તિ આહ. ઉપનાહો એતસ્સ અત્થીતિ ઉપનાહી, ઉપનય્હનસીલોતિ વા ઉપનાહી. વિવાદો નામ ઉપ્પજ્જમાનો યેભુય્યેન પઠમં દ્વિન્નં વસેન ઉપ્પજ્જતીતિ વુત્તં ‘‘દ્વિન્નં ભિક્ખૂનં વિવાદો’’તિ. સો પન યથા બહૂનં અનત્થાવહો હોતિ, તં નિદસ્સનમુખેન નિદસ્સેન્તો ‘‘કથ’’ન્તિઆદિમાહ. અબ્ભન્તરપરિસાયાતિ પરિસબ્ભન્તરે.

ગુણમક્ખનાય પવત્તોપિ અત્તનો કારકં ગૂથેન પહરન્તિં ગૂથો વિય પઠમતરં મક્ખેતીતિ મક્ખો, સો એતસ્સ અત્થીતિ મક્ખી. પળાસતીતિ પળાસો, પરસ્સ ગુણે ડંસિત્વા વિય અપનેતીતિ અત્થો. સો એતસ્સ અત્થીતિ પળાસી. પળાસી પુગ્ગલો હિ દુતિયસ્સ ધુરં ન દેતિ, સમં હરિત્વા અતિવદતિ. તેનાહ ‘‘યુગગ્ગાહલક્ખણેન પળાસેન સમન્નાગતો’’તિ. ઇસ્સતીતિ ઇસ્સુકી. મચ્છરાયતીતિ મચ્છરં, તં એતસ્સ અત્થીતિ મચ્છરી. સઠયતિ ન સમ્મા ભાસતીતિ સઠો અઞ્ઞથા સન્તં અત્તાનં અઞ્ઞથા પવેદનતો. માયા એતસ્સ અત્થી માયાવી. મિચ્છા પાપિકા વિઞ્ઞુગરહિતા એતસ્સ દિટ્ઠીતિ મિચ્છાદિટ્ઠિ, કમ્મપથપરિયાપન્નાય ‘‘નત્થિ દિન્ન’’ન્તિઆદિવત્થુકાય મિચ્છત્તપરિયાપન્નાય અનિય્યાનિકાય દિટ્ઠિયા સમન્નાગતોતિ અત્થો. તેનાહ ‘‘નત્થિકવાદી’’તિઆદિ.

સં અત્તનો દિટ્ઠિં, સયં વા અત્તના યથાગહિતં પરામસતિ, સભાવં અતિક્કમિત્વા પરતો આમસતીતિ સન્દિટ્ઠીપરામાસી. આધાનં દળ્હં ગણ્હાતીતિ આધાનગ્ગાહી, દળ્હગ્ગાહી, ‘‘ઇદમેવ સચ્ચ’’ન્તિ થિરગ્ગાહીતિ અત્થો. યુત્તં કારણં દિસ્વાવ લદ્ધિં પટિનિસ્સજ્જતીતિ પટિનિસ્સગ્ગી, દુક્ખેન કિચ્છેન કસિરેન બહુમ્પિ કારણં દસ્સેત્વા ન સક્કા પટિનિસ્સગ્ગં કાતુન્તિ દુપ્પટિનિસ્સગ્ગી. યો અત્તનો ઉપ્પન્નદિટ્ઠિં ‘‘ઇદમેવ સચ્ચ’’ન્તિ દળ્હં ગણ્હિત્વા અપિ બુદ્ધાદીહિ કારણં દસ્સેત્વા વુચ્ચમાનો ન પટિનિસ્સજ્જતિ. તસ્સેતં અધિવચનં. તાદિસો હિ પુગ્ગલો યં યદેવ ધમ્મં વા અધમ્મં વા સુણાતિ, તં સબ્બં ‘‘એવં અમ્હાકં આચરિયેહિ કથિતં, એવં અમ્હેહિ સુત’’ન્તિ કુમ્મોવ અઙ્ગાનિ સકે કપાલે અન્તોયેવ સમોદહતિ. યથા હિ કચ્છપો અત્તનો હત્થપાદાદિકે અઙ્ગે કેનચિ ઘટિતે સબ્બાનિ અઙ્ગાનિ અત્તનો કપાલેયેવ સમોદહતિ, ન બહિ નીહરતિ, એવમયમ્પિ ‘‘ન સુન્દરો તવ ગાહો, છડ્ડેહિ ન’’ન્તિ વુત્તો તં ન વિસ્સજ્જતિ, અન્તોયેવ અત્તનો હદયે એવ ઠપેત્વા વિચરતિ, કુમ્ભીલગ્ગાહં ગણ્હાતિ. યથા સુસુમારા ગહિતં ન પટિનિસ્સજ્જન્તિ, એવં ગણ્હાતિ.

વિવાદમૂલસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.