૪. દેવતાવગ્ગો

૧-૪. સેખસુત્તાદિવણ્ણના

૩૧-૩૪. ચતુત્થસ્સ પઠમે સેખાનં પટિલદ્ધગુણસ્સ પરિહાનિ નામ નત્થીતિ આહ ‘‘ઉપરૂપરિગુણપરિહાનાયા’’તિ, ઉપરૂપરિલદ્ધબ્બાનં મગ્ગફલાનં પરિહાનાય અનુપ્પાદાયાતિ અત્થો. તતિયાદીનિ ઉત્તાનત્થાનેવ.

સેખસુત્તાદિવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૫. વિજ્જાભાગિયસુત્તવણ્ણના

૩૫. પઞ્ચમે સમ્પયોગવસેન વિજ્જં ભજન્તિ, સહજાતઅઞ્ઞમઞ્ઞનિસ્સયસમ્પયુત્તઅત્થિઅવિગતાદિપચ્ચયવસેન તાય સહ એકીભાવં ગચ્છન્તીતિ વિજ્જાભાગિયા. અથ વા વિજ્જાભાગે વિજ્જાકોટ્ઠાસે વત્તન્તિ વિજ્જાસભાગતાય તદેકદેસે વિજ્જાકોટ્ઠાસે પવત્તન્તીતિ વિજ્જાભાગિયા. તત્થ વિપસ્સનાઞાણં, મનોમયિદ્ધિ, છ અભિઞ્ઞાતિ અટ્ઠ વિજ્જા. પુરિમેન અત્થેન તાહિ સમ્પયુત્તધમ્મા વિજ્જાભાગિયા. પચ્છિમેન અત્થેન તાસુ યા કાચિ એકાવ વિજ્જા વિજ્જા, સેસા વિજ્જાભાગિયા. એવં વિજ્જાપિ વિજ્જાય સમ્પયુત્તધમ્માપિ ‘‘વિજ્જાભાગિયા’’ત્વેવ વેદિતબ્બા. ઇધ પન વિપસ્સનાઞાણસમ્પયુત્તા સઞ્ઞાવ વિજ્જાભાગિયાતિ આગતા, સઞ્ઞાસીસેન સેસસમ્પયુત્તધમ્માપિ વુત્તા એવાતિ દટ્ઠબ્બં. અનિચ્ચાનુપસ્સનાઞાણેતિ અનિચ્ચાનુપસ્સનાઞાણે નિસ્સયપચ્ચયભૂતે ઉપ્પન્નસઞ્ઞા, તેન સહગતાતિ અત્થો. સેસેસુપિ એસેવ નયો.

વિજ્જાભાગિયસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૬. વિવાદમૂલસુત્તવણ્ણના

૩૬. છટ્ઠે કોધનોતિ કુજ્ઝનસીલો. યસ્મા સો અપ્પહીનકોધતાય અધિગતકોધો નામ હોતિ, તસ્મા ‘‘કોધેન સમન્નાગતો’’તિ આહ. ઉપનાહો એતસ્સ અત્થીતિ ઉપનાહી, ઉપનય્હનસીલોતિ વા ઉપનાહી. વિવાદો નામ ઉપ્પજ્જમાનો યેભુય્યેન પઠમં દ્વિન્નં વસેન ઉપ્પજ્જતીતિ વુત્તં ‘‘દ્વિન્નં ભિક્ખૂનં વિવાદો’’તિ. સો પન યથા બહૂનં અનત્થાવહો હોતિ, તં નિદસ્સનમુખેન નિદસ્સેન્તો ‘‘કથ’’ન્તિઆદિમાહ. અબ્ભન્તરપરિસાયાતિ પરિસબ્ભન્તરે.

ગુણમક્ખનાય પવત્તોપિ અત્તનો કારકં ગૂથેન પહરન્તિં ગૂથો વિય પઠમતરં મક્ખેતીતિ મક્ખો, સો એતસ્સ અત્થીતિ મક્ખી. પળાસતીતિ પળાસો, પરસ્સ ગુણે ડંસિત્વા વિય અપનેતીતિ અત્થો. સો એતસ્સ અત્થીતિ પળાસી. પળાસી પુગ્ગલો હિ દુતિયસ્સ ધુરં ન દેતિ, સમં હરિત્વા અતિવદતિ. તેનાહ ‘‘યુગગ્ગાહલક્ખણેન પળાસેન સમન્નાગતો’’તિ. ઇસ્સતીતિ ઇસ્સુકી. મચ્છરાયતીતિ મચ્છરં, તં એતસ્સ અત્થીતિ મચ્છરી. સઠયતિ ન સમ્મા ભાસતીતિ સઠો અઞ્ઞથા સન્તં અત્તાનં અઞ્ઞથા પવેદનતો. માયા એતસ્સ અત્થી માયાવી. મિચ્છા પાપિકા વિઞ્ઞુગરહિતા એતસ્સ દિટ્ઠીતિ મિચ્છાદિટ્ઠિ, કમ્મપથપરિયાપન્નાય ‘‘નત્થિ દિન્ન’’ન્તિઆદિવત્થુકાય મિચ્છત્તપરિયાપન્નાય અનિય્યાનિકાય દિટ્ઠિયા સમન્નાગતોતિ અત્થો. તેનાહ ‘‘નત્થિકવાદી’’તિઆદિ.

સં અત્તનો દિટ્ઠિં, સયં વા અત્તના યથાગહિતં પરામસતિ, સભાવં અતિક્કમિત્વા પરતો આમસતીતિ સન્દિટ્ઠીપરામાસી. આધાનં દળ્હં ગણ્હાતીતિ આધાનગ્ગાહી, દળ્હગ્ગાહી, ‘‘ઇદમેવ સચ્ચ’’ન્તિ થિરગ્ગાહીતિ અત્થો. યુત્તં કારણં દિસ્વાવ લદ્ધિં પટિનિસ્સજ્જતીતિ પટિનિસ્સગ્ગી, દુક્ખેન કિચ્છેન કસિરેન બહુમ્પિ કારણં દસ્સેત્વા ન સક્કા પટિનિસ્સગ્ગં કાતુન્તિ દુપ્પટિનિસ્સગ્ગી. યો અત્તનો ઉપ્પન્નદિટ્ઠિં ‘‘ઇદમેવ સચ્ચ’’ન્તિ દળ્હં ગણ્હિત્વા અપિ બુદ્ધાદીહિ કારણં દસ્સેત્વા વુચ્ચમાનો ન પટિનિસ્સજ્જતિ. તસ્સેતં અધિવચનં. તાદિસો હિ પુગ્ગલો યં યદેવ ધમ્મં વા અધમ્મં વા સુણાતિ, તં સબ્બં ‘‘એવં અમ્હાકં આચરિયેહિ કથિતં, એવં અમ્હેહિ સુત’’ન્તિ કુમ્મોવ અઙ્ગાનિ સકે કપાલે અન્તોયેવ સમોદહતિ. યથા હિ કચ્છપો અત્તનો હત્થપાદાદિકે અઙ્ગે કેનચિ ઘટિતે સબ્બાનિ અઙ્ગાનિ અત્તનો કપાલેયેવ સમોદહતિ, ન બહિ નીહરતિ, એવમયમ્પિ ‘‘ન સુન્દરો તવ ગાહો, છડ્ડેહિ ન’’ન્તિ વુત્તો તં ન વિસ્સજ્જતિ, અન્તોયેવ અત્તનો હદયે એવ ઠપેત્વા વિચરતિ, કુમ્ભીલગ્ગાહં ગણ્હાતિ. યથા સુસુમારા ગહિતં ન પટિનિસ્સજ્જન્તિ, એવં ગણ્હાતિ.

વિવાદમૂલસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૭. છળઙ્ગદાનસુત્તવણ્ણના

૩૭. સત્તમે દક્ખન્તિ વડ્ઢન્તિ એતાયાતિ દક્ખિણા, પરિચ્ચાગમયં પુઞ્ઞં, તસ્સૂપકરણભૂતો દેય્યધમ્મો ચ. ઇધ પન દેય્યધમ્મો અધિપ્પેતો. તેનેવાહ ‘‘દક્ખિણં પતિટ્ઠાપેતી’’તિ. ઇતો ઉટ્ઠિતેનાતિ ઇતો ખેત્તતો ઉપ્પન્નેન. રાગો વિનયતિ એતેનાતિ રાગવિનયો, રાગસ્સ સમુચ્છેદિકા પટિપદા. તેનાહ ‘‘રાગવિનયપટિપદં પટિપન્ના’’તિ.

‘‘પુબ્બેવ દાના સુમનો’’તિઆદિગાથાય પુબ્બેવ દાના મુઞ્ચચેતનાય પુબ્બે દાનૂપકરણસમ્ભરણતો પટ્ઠાય સુમનો ‘‘સમ્પત્તીનં નિદાનં અનુગામિકદાનં દસ્સામી’’તિ સોમનસ્સિતો ભવેય્ય. દદં ચિત્તં પસાદયેતિ દદન્તો દેય્યધમ્મં દક્ખિણેય્યહત્થે પતિટ્ઠાપેન્તો ‘‘અસારતો ધનતો સારાદાનં કરોમી’’તિ અત્તનો ચિત્તં પસાદેય્ય. દત્વા અત્તમનો હોતીતિ દક્ખિણેય્યાનં દેય્યધમ્મં પરિચ્ચજિત્વા ‘‘પણ્ડિતપઞ્ઞત્તં નામ મયા અનુટ્ઠિતં, અહો સાધુ સુટ્ઠૂ’’તિ અત્તમનો પમુદિતો પીતિસોમનસ્સજાતો હોતિ. એસાતિ યા અયં પુબ્બચેતના મુઞ્ચચેતના અપરચેતનાતિ ઇમાસં કમ્મફલાનં સદ્ધાનુગતાનં સોમનસ્સપરિગ્ગહિતાનં તિવિધાનં ચેતનાનં પારિપૂરી, એસા.

સીલસઞ્ઞમેનાતિ કાયિકવાચસિકસંવરેન. હત્થપાદેતિ દક્ખિણેય્યાનં હત્થપાદે. મુખં વિક્ખાલેત્વાતિ તેસંયેવ મુખં વિક્ખાલેત્વા, અત્તનાવ મુખોદકં દત્વાતિ અધિપ્પાયો.

છળઙ્ગદાનસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૮-૧૧. અત્તકારીસુત્તાદિવણ્ણના

૩૮-૪૧. અટ્ઠમે કુસલકિરિયાય આદિઆરમ્ભભાવેન પવત્તવીરિયં ઠિતસભાવતાય સભાવધારણટ્ઠેન ધાતૂતિ વુત્તન્તિ આહ – ‘‘આરમ્ભધાતૂતિ આરભનવસેન પવત્તવીરિય’’ન્તિ. લદ્ધાસેવનં વીરિયં બલપ્પત્તં હુત્વા પટિપક્ખે વિધમતીતિ આહ ‘‘નિક્કમધાતૂતિ કોસજ્જતો નિક્ખમનસભાવં વીરિય’’ન્તિ. પરક્કમનસભાવોતિ અધિમત્તતરાનં પટિપક્ખધમ્માનં વિધમનસમત્થતાય પટુપટુતરભાવેન પરં પરં ઠાનં અક્કમનસભાવો. નવમાદીસુ નત્થિ વત્તબ્બં.

અત્તકારીસુત્તાદિવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૧૨. નાગિતસુત્તવણ્ણના

૪૨. દ્વાદસમે માહં નાગિત યસેન સમાગમન્તિ મા અહં યસેન સમાગમનં પત્થેમિ. મા ચ મયા યસોતિ યસો ચ મયા મા સમાગચ્છતૂતિ અત્થો. ઇમિના અત્તનો લાભસક્કારેન અનત્થિકતં વિભાવેતિ. પઞ્ચહિ વિમુત્તીહીતિ તદઙ્ગવિમુત્તિઆદીહિ પઞ્ચહિ વિમુત્તીહિ. સેસમેત્થ ઉત્તાનમેવ.

નાગિતસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

દેવતાવગ્ગવણ્ણના નિટ્ઠિતા.