૯. ઉદાયીસુત્તવણ્ણના

૨૯. નવમે દિટ્ઠધમ્મો વુચ્ચતિ પચ્ચક્ખો અત્તભાવોતિ આહ ‘‘ઇમસ્મિંયેવ અત્તભાવે’’તિ. સુખવિહારત્થાયાતિ નિક્કિલેસતાય નિરામિસેન સુખેન વિહારત્થાય. આલોકસઞ્ઞં મનસિ કરોતીતિ સૂરિયચન્દપજ્જોતમણિઉક્કાવિજ્જુઆદીનં આલોકો દિવા રત્તિઞ્ચ ઉપલદ્ધો, યથાલદ્ધવસેનેવ આલોકં મનસિ કરોતિ, ચિત્તે ઠપેતિ. તથા ચ નં મનસિ કરોતિ, યથાસ્સ સુભાવિતાલોકકસિણસ્સ વિય કસિણાલોકો યથિચ્છકં યાવદિચ્છકઞ્ચ સો આલોકો રત્તિયં ઉપતિટ્ઠતિ. યેન તત્થ દિવાસઞ્ઞં ઠપેતિ, દિવારિવ વિગતથિનમિદ્ધો હોતિ. તેનાહ ‘‘યથા દિવા તથા રત્તિ’’ન્તિ. દિવાતિ સઞ્ઞં ઠપેતીતિ વુત્તનયેન મનસિ કત્વા દિવારિવ સઞ્ઞં ઉપ્પાદેતિ. યથાનેન દિવા…પે… તથેવ તં મનસિ કરોતીતિ યથાનેન દિવા ઉપલદ્ધો સૂરિયાલોકો, એવં રત્તિમ્પિ દિવા દિટ્ઠાકારેનેવ તં આલોકં મનસિ કરોતિ. યથા ચનેન રત્તિં…પે… મનસિ કરોતીતિ યથા રત્તિયં ચન્દાલોકો ઉપલદ્ધો, એવં દિવાપિ રત્તિં દિટ્ઠાકારેનેવ તં આલોકં મનસિ કરોતિ, ચિત્તે ઠપેતિ. વિવટેનાતિ થિનમિદ્ધેન અપિહિતત્તા વિવટેન. અનોનદ્ધેનાતિ અસઞ્છાદિતેન. સહોભાસકન્તિ સઞ્ઞાણોભાસં. દિબ્બચક્ખુઞાણં રૂપગતસ્સ દિબ્બસ્સ ઇતરસ્સ ચ દસ્સનટ્ઠેન ઇધ ઞાણદસ્સનન્તિ અધિપ્પેતન્તિ આહ ‘‘દિબ્બચક્ખુસઙ્ખાતસ્સા’’તિઆદિ.

ઉદ્ધં જીવિતપરિયાદાનાતિ જીવિતક્ખયતો ઉપરિ મરણતો પરં. સમુગ્ગતેનાતિ ઉટ્ઠિતેન. ધુમાતત્તાતિ ઉદ્ધં ઉદ્ધં ધુમાતત્તા સૂનત્તા. સેતરત્તેહિ વિપરિભિન્નં વિમિસ્સિતં નીલં, પુરિમવણ્ણવિપરિણામભૂતં વા નીલં વિનીલં, વિનીલમેવ વિનીલકન્તિ ક-કારેન પદવડ્ઢનમાહ અનત્થન્તરતો યથા ‘‘પીતકં લોહિતક’’ન્તિ. પટિકૂલત્તાતિ જિગુચ્છનીયત્તા. કુચ્છિતં વિનીલં વિનીલકન્તિ કુચ્છનત્થો વા અયં ક-કારોતિ દસ્સેતું વુત્તં યથા ‘‘પાપકો કિત્તિસદ્દો અબ્ભુગ્ગચ્છતી’’તિ (દી. નિ. ૩.૩૧૬; અ. નિ. ૫.૨૧૩). પરિભિન્નટ્ઠાનેહિ કાકધઙ્કાદીહિ. વિસ્સન્દમાનં પુબ્બન્તિ વિસ્સવન્તપુબ્બં, તહં તહં પગ્ઘરન્તપુબ્બન્તિ અત્થો. તથાભાવન્તિ વિસ્સન્દમાનપુબ્બતં.

સો ભિક્ખૂતિ યો ‘‘પસ્સેય્ય સરીરં સીવથિકાય છડ્ડિત’’ન્તિ વુત્તો, સો ભિક્ખુ. ઉપસંહરતિ સદિસતં. અયમ્પિ ખોતિઆદિ ઉપસંહરણાકારદસ્સનં. આયૂતિ રૂપજીવિતિન્દ્રિયં. અરૂપજીવિતિન્દ્રિયં પનેત્થ વિઞ્ઞાણગતિકમેવ. ઉસ્માતિ કમ્મજતેજો. એવંપૂતિકસભાવોતિ એવં અતિવિય પૂતિસભાવો આયુઆદિવિગમે વિયાતિ અધિપ્પાયો. એદિસો ભવિસ્સતીતિ એવંભાવીતિ આહ ‘‘એવમેવં ઉદ્ધુમાતાદિભેદો ભવિસ્સતી’’તિ.

લુઞ્ચિત્વા લુઞ્ચિત્વાતિ ઉપ્પાટેત્વા ઉપ્પાટેત્વા. સેસાવસેસમંસલોહિતયુત્તન્તિ સબ્બસો અક્ખાદિતત્તા તહં તહં સેસેન અપ્પાવસેસેન મંસલોહિતેન યુત્તં. અઞ્ઞેન હત્થટ્ઠિકન્તિ અવિસેસેન હત્થટ્ઠિકાનં વિપ્પકિણ્ણતા જોતિતાતિ અનવસેસતો તેસં વિપ્પકિણ્ણતં દસ્સેન્તો ‘‘ચતુસટ્ઠિભેદમ્પી’’તિઆદિમાહ. તેરોવસ્સિકાનીતિ તિરોવસ્સગતાનિ. તાનિ પન સંવચ્છરં વીતિવત્તાનિ હોન્તીતિ આહ ‘‘અતિક્કન્તસંવચ્છરાની’’તિ. પુરાણતાય ઘનભાવવિગમેન વિચુણ્ણતા ઇધ પૂતિભાવો. સો યથા હોતિ, તં દસ્સેન્તો ‘‘અબ્ભોકાસે’’તિઆદિમાહ. અનેકધાતૂનન્તિ ચક્ખુધાતુઆદીનં, કામધાતુઆદીનં વા. સતિયા ચ ઞાણસ્સ ચ અત્થાયાતિ ‘‘અભિક્કન્તે પટિક્કન્તે સમ્પજાનકારી હોતી’’તિઆદિના (દી. નિ. ૧.૨૧૪; ૨.૩૭૬; મ. નિ. ૧.૧૦૯) વુત્તાય સત્તટ્ઠાનિકાય સતિયા ચેવ તંસમ્પયુત્તઞાણસ્સ ચ અત્થાય.

ઉદાયીસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.