૮-૯. પઞ્ચઙ્ગિકસુત્તાદિવણ્ણના

૨૮-૨૯. અટ્ઠમે કરો વુચ્ચતિ પુપ્ફસમ્ભવં ‘‘ગબ્ભાસયે કિરીયતી’’તિ કત્વા. કરતો જાતો કાયો કરજકાયો, તદુપનિસ્સયો ચતુસન્તતિરૂપસમુદાયો. કામં નામકાયોપિ વિવેકજેન પીતિસુખેન તથાલદ્ધૂપકારો, ‘‘અભિસન્દેતી’’તિઆદિવચનતો પન રૂપકાયો ઇધ અધિપ્પેતોતિ આહ ‘‘ઇમં કરજકાય’’ન્તિ. અભિસન્દેતીતિ અભિસન્દનં કરોતિ. તં પન અભિસન્દનં ઝાનમયેન પીતિસુખેન કરજકાયસ્સ તિન્તભાવાપાદનં સબ્બત્થકમેવ લૂખભાવાપનયનન્તિ આહ ‘‘તેમેતી’’તિઆદિ. તયિદં અભિસન્દનં અત્થતો યથાવુત્તપીતિસુખસમુટ્ઠાનેહિ પણીતરૂપેહિ કાયસ્સ પરિપ્ફરણં દટ્ઠબ્બં. પરિસન્દેતીતિઆદીસુપિ એસેવ નયો. સબ્બં એતસ્સ અત્થીતિ સબ્બાવા, તસ્સ સબ્બાવતો. અવયવાવયવિસમ્બન્ધે અવયવિનિ સામિવચનન્તિ અવયવવિસયો સબ્બ-સદ્દો, તસ્મા વુત્તં ‘‘સબ્બકોટ્ઠાસવતો’’તિ. અફુટં નામ ન હોતિ યત્થ યત્થ કમ્મજરૂપં, તત્થ તત્થ ચિત્તજરૂપસ્સ અભિબ્યાપનતો. તેનાહ ‘‘ઉપાદિન્નકસન્તતી’’તિઆદિ.

છેકોતિ કુસલો. તં પનસ્સ કોસલ્લં નહાનીયચુણ્ણાનં કરણે પિણ્ડિકરણે ચ સમત્થતાવસેન વેદિતબ્બન્તિ આહ ‘‘પટિબલો’’તિઆદિ. કંસ-સદ્દો ‘‘મહતિયા કંસપાતિયા’’તિઆદીસુ (મ. નિ. ૧.૬૧) સુવણ્ણે આગતો.‘‘કંસો ઉપહતો યથા’’તિઆદીસુ (ધ. પ. ૧૩૪) કિત્તિમલોહે. કત્થચિ પણ્ણત્તિમત્તે ‘‘ઉપકંસો નામ રાજાસિ, મહાકંસસ્સ અત્રજો’’તિઆદિ (જા. અટ્ઠ. ૪.૧૦.૧૬૪ ઘટપણ્ડિતજાતકવણ્ણના). ઇધ પન યત્થ કત્થચિ લોહેતિ આહ ‘‘યેન કેનચિ લોહેન કતભાજને’’તિ. સ્નેહાનુગતાતિ ઉદકસિનેહેન અનુપ્પવિસનવસેન ગતા ઉપગતા. સ્નેહપરેતાતિ ઉદકસિનેહેન પરિતો ગતા સમન્તતો ફુટા. તતો એવ સન્તરબાહિરા ફુટા સ્નેહેન. એતેન સબ્બસો ઉદકેન તેમિતભાવમાહ. ન ચ પગ્ઘરિણીતિ એતેન તિન્તસ્સપિ તસ્સ ઘનથદ્ધભાવં વદતિ. તેનાહ ‘‘ન બિન્દુબિન્દૂ’’તિઆદિ.

તાહિ તાહિ ઉદકસિરાહિ ઉબ્ભિજ્જતીતિ ઉબ્ભિદં, ઉબ્ભિદં ઉદકં એતસ્સાતિ ઉબ્ભિદોદકો. ઉબ્ભિન્નઉદકોતિ નદીતીરે ખતકૂપકો વિય ઉબ્ભિજ્જનકઉદકો. ઉગ્ગચ્છનઉદકોતિ ધારાવસેન ઉટ્ઠહનઉદકો. કસ્મા પનેત્થ ઉબ્ભિદોદકોવ રહદો ગહિતો, ન ઇતરોતિ આહ ‘‘હેટ્ઠા ઉગ્ગચ્છનઉદકઞ્હી’’તિઆદિ. ધારાનિપાતબુબ્બુળકેહીતિ ધારાનિપાતેહિ ચ ઉદકબુબ્બુળેહિ ચ. ‘‘ફેણપટલેહિ ચા’’તિ વત્તબ્બં, સન્નિસિન્નમેવ અપરિક્ખોભતાય નિચ્ચલમેવ, સુપ્પસન્નમેવાતિ અધિપ્પાયો. સેસન્તિ ‘‘અભિસન્દેતી’’તિઆદિકં.

ઉપ્પલાનીતિ ઉપ્પલગચ્છાનિ. સેતરત્તનીલેસૂતિ ઉપ્પલેસુ, સેતુપ્પલરત્તુપ્પલનીલુપ્પલેસૂતિ અત્થો. યં કિઞ્ચિ ઉપ્પલં ઉપ્પલમેવ સામઞ્ઞગ્ગહણતો. સતપત્તન્તિ એત્થ સત-સદ્દો બહુપરિયાયો ‘‘સતગ્ઘી’’તિઆદીસુ વિય. તેન અનેકસતપત્તસ્સપિ સઙ્ગહો સિદ્ધો હોતિ. લોકે પન રત્તં પદુમં, સેતં પુણ્ડરીકન્તિ વુચ્ચતિ. યાવ અગ્ગા યાવ ચ મૂલા ઉદકેન અભિસન્દનાદિસમ્ભવદસ્સનત્થં ઉદકાનુગ્ગતગ્ગહણં. ઇધ ઉપ્પલાદીનિ વિય કરજકાયો, ઉદકં વિય તતિયજ્ઝાનસુખં.

યસ્મા પરિસુદ્ધેન ચેતસાતિ ચતુત્થજ્ઝાનચિત્તમાહ, તઞ્ચ રાગાદિઉપક્કિલેસમલાપગમતો નિરુપક્કિલેસં નિમ્મલં, તસ્મા આહ ‘‘નિરુપક્કિલેસટ્ઠેન પરિસુદ્ધ’’ન્તિ. યસ્મા પન પારિસુદ્ધિયા એવ પચ્ચયવિસેસેન પવત્તિવિસેસો પરિયોદાતતા સુધન્તસુવણ્ણસ્સ નિઘંસનેન પભસ્સરતા વિય, તસ્મા આહ ‘‘પભસ્સરટ્ઠેન પરિયોદાતં વેદિતબ્બ’’ન્તિ. ઇદન્તિ ઓદાતવચનં. ઉતુફરણત્થન્તિ ઉતુનો ફરણદસ્સનત્થં. ઉતુફરણં ન હોતિ સેસન્તિ અધિપ્પાયો. તેનાહ ‘‘તઙ્ખણ …પે… બલવં હોતી’’તિ. વત્થં વિય કરજકાયોતિ યોગિનો કરજકાયો વત્થં વિય દટ્ઠબ્બો ઉતુફરણસદિસેન ચતુત્થજ્ઝાનસુખેન ફરિતબ્બત્તા. પુરિસસ્સ સરીરં વિય ચતુત્થજ્ઝાનં દટ્ઠબ્બં ઉતુફરણટ્ઠાનિયસ્સ સુખસ્સ નિસ્સયભાવતો. તેનાહ ‘‘તસ્મા’’તિઆદિ. તત્થ ચ ‘‘પરિસુદ્ધેન ચેતસા’’તિ ચેતોગહણેન ઝાનસુખં વુત્તન્તિ દટ્ઠબ્બં. તેનાહ ‘‘ઉતુફરણં વિય ચતુત્થજ્ઝાનસુખ’’ન્તિ. નનુ ચ ચતુત્થજ્ઝાને સુખમેવ નત્થીતિ? સચ્ચં નત્થિ, સાતલક્ખણસન્તસભાવત્તા પનેત્થ ઉપેક્ખા ‘‘સુખ’’ન્તિ અધિપ્પેતા. તેન વુત્તં સમ્મોહવિનોદનિયં (વિભ. અટ્ઠ. ૨૩૨) ‘‘ઉપેક્ખા પન સન્તત્તા, સુખમિચ્ચેવ ભાસિતા’’તિ.

તસ્સ તસ્સ સમાધિસ્સ સરૂપદસ્સનસ્સ પચ્ચયત્તા પચ્ચવેક્ખણઞાણં પચ્ચવેક્ખણનિમિત્તં. સમભરિતોતિ સમપુણ્ણો.

મણ્ડભૂમીતિ પપાવણ્ણભૂમિ. યત્થ સલિલસિઞ્ચનેન વિનાવ સસ્સાનિ ઠિતાનિ સમ્પજ્જન્તિ. યુગે યોજેતબ્બાનિ યોગ્ગાનિ, તેસં આચરિયો યોગ્ગાચરિયો. તેસં સિક્ખાપનતો હત્થિઆદયોપિ ‘‘યોગ્ગા’’તિ વુચ્ચન્તીતિ આહ પાળિયં ‘‘અસ્સદમ્મસારથી’’તિ. યેન યેનાતિ ચતૂસુ મગ્ગેસુ યેન યેન મગ્ગેન. યં યં ગતિન્તિ જવસમજવાદિભેદાસુ ગતીસુ યં યં ગતિં. નવમે નત્થિ વત્તબ્બં.

પઞ્ચઙ્ગિકસુત્તાદિવણ્ણના નિટ્ઠિતા.