૩. પઞ્ચઙ્ગિકવગ્ગો

૧-૨. પઠમઅગારવસુત્તાદિવણ્ણના

૨૧-૨૨. તતિયસ્સ પઠમે આભિસમાચારિકન્તિ અભિસમાચારે ઉત્તમસમાચારે ભવં. કિં પન તન્તિ આહ ‘‘વત્તવસેન પઞ્ઞત્તસીલ’’ન્તિ. સેસં સુવિઞ્ઞેય્યમેવ. દુતિયે નત્થિ વત્તબ્બં.

પઠમઅગારવસુત્તાદિવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૩-૪. ઉપક્કિલેસસુત્તાદિવણ્ણના

૨૩-૨૪. તતિયે ન ચ પભાવન્તન્તિ ન ચ પભાસમ્પન્નં. પભિજ્જનસભાવન્તિ તાપેત્વા તાળકજ્જનપભઙ્ગુરં. અવસેસં લોહન્તિ વુત્તાવસેસં સજાતિલોહં, વિજાતિલોહં, પિસાચલોહં, કિત્તિમલોહન્તિ એવંપભેદં સબ્બમ્પિ લોહં. ઉપ્પજ્જિતું અપ્પદાનેનાતિ એત્થ નનુ લોકિયકુસલચિત્તસ્સપિ સુવિસુદ્ધસ્સપિ ઉપ્પજ્જિતું અપ્પદાનેનેવ ઉપક્કિલેસતાતિ? સચ્ચમેતં, યસ્મિં પન સન્તાને નીવરણાનિ લદ્ધપ્પતિટ્ઠાનિ, તત્થ મહગ્ગતકુસલસ્સપિ અસમ્ભવો, પગેવ લોકુત્તરકુસલસ્સ. પરિત્તકુસલં પન યથાપચ્ચયં ઉપ્પજ્જમાનં નીવરણેહિ ઉપહતે સન્તાને ઉપ્પત્તિયા અપરિસુદ્ધં હોન્તં ઉપક્કિલિટ્ઠં નામ હોતિ અપરિસુદ્ધદીપકપલ્લિકવટ્ટિતેલાદિસન્નિસ્સયો પદીપો વિય. અપિચ નિપ્પરિયાયતો ઉપ્પજ્જિતું અપ્પદાનેનેવ તેસં ઉપક્કિલેસતાતિ દસ્સેન્તો ‘‘યદગ્ગેન હી’’તિઆદિમાહ. આરમ્મણે વિક્ખિત્તપ્પવત્તિવસેન ચુણ્ણવિચુણ્ણતા વેદિતબ્બા. ચતુત્થે નત્થિ વત્તબ્બં.

ઉપક્કિલેસસુત્તાદિવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૫. અનુગ્ગહિતસુત્તવણ્ણના

૨૫. પઞ્ચમે સમ્માદિટ્ઠીતિ વિપસ્સનાસમ્માદિટ્ઠીતિઆદિના અઙ્ગુત્તરભાણકાનં મતેન અયં અત્થવણ્ણના આરદ્ધા, મજ્ઝિમભાણકા પનેત્થ અઞ્ઞથા અત્થં વદન્તિ. વુત્તઞ્હેતં મજ્ઝિમટ્ઠકથાયં (મ. નિ. અટ્ઠ. ૧.૪૫૨) –

‘‘અનુગ્ગહિતા’’તિ લદ્ધૂપકારા. સમ્માદિટ્ઠીતિ અરહત્તમગ્ગસમ્માદિટ્ઠિ. ફલક્ખણે નિબ્બત્તા ચેતોવિમુત્તિ ફલં અસ્સાતિ ચેતોવિમુત્તિફલા. તદેવ ચેતોવિમુત્તિસઙ્ખાતં ફલં આનિસંસો અસ્સાતિ ચેતોવિમુત્તિફલાનિસંસા. દુતિયપદેપિ એસેવ નયો. એત્થ ચતુત્થફલપઞ્ઞા પઞ્ઞાવિમુત્તિ નામ, અવસેસા ધમ્મા ચેતોવિમુત્તીતિ વેદિતબ્બા. ‘‘સીલાનુગ્ગહિતા’’તિઆદીસુ સીલન્તિ ચતુપારિસુદ્ધિસીલં. સુતન્તિ સપ્પાયધમ્મસ્સવનં. સાકચ્છાતિ કમ્મટ્ઠાને ખલનપક્ખલનચ્છેદનકથા. સમથોતિ વિપસ્સનાપાદિકા અટ્ઠ સમાપત્તિયો. વિપસ્સનાતિ સત્તવિધા અનુપસ્સના. ચતુપારિસુદ્ધિસીલઞ્હિ પૂરેન્તસ્સ, સપ્પાયધમ્મસ્સવનં સુણન્તસ્સ, કમ્મટ્ઠાને ખલનપક્ખલનં છિન્દન્તસ્સ વિપસ્સનાપાદિકાસુ અટ્ઠસુ સમાપત્તીસુ કમ્મં કરોન્તસ્સ, સત્તવિધં અનુપસ્સનં ભાવેન્તસ્સ અરહત્તમગ્ગો ઉપ્પજ્જિત્વા ફલં દેતિ.

‘‘યથા હિ મધુરં અમ્બપક્કં પરિભુઞ્જિતુકામો અમ્બપોતકસ્સ સમન્તા ઉદકકોટ્ઠકં થિરં કત્વા બન્ધતિ, ઘટં ગહેત્વા કાલેન કાલં ઉદકં આસિઞ્ચતિ, ઉદકસ્સ અનિક્ખમનત્થં મરિયાદં થિરં કરોતિ. યા હોતિ સમીપે વલ્લિ વા સુક્ખદણ્ડકો વા કિપિલ્લિકપુટો વા મક્કટકજાલં વા, તં અપનેતિ, ખણિત્તિં ગહેત્વા કાલેન કાલં મૂલાનિ પરિખણતિ, એવમસ્સ અપ્પમત્તસ્સ ઇમાનિ પઞ્ચ કારણાનિ કરોતો સો અમ્બો વડ્ઢિત્વા ફલં દેતિ, એવં સમ્પદમિદં વેદિતબ્બં. રુક્ખસ્સ સમન્તતો કોટ્ઠકબન્ધનં વિય હિ સીલં દટ્ઠબ્બં, કાલેન કાલં ઉદકસિઞ્ચનં વિય ધમ્મસ્સવનં, મરિયાદાય થિરભાવકરણં વિય સમથો, સમીપે વલ્લિઆદીનં હરણં વિય કમ્મટ્ઠાને ખલનપક્ખલનચ્છેદનં, કાલેન કાલં ખણિત્તિં ગહેત્વા મૂલખણનં વિય સત્તન્નં અનુપસ્સનાનં ભાવના, તેહિ પઞ્ચહિ કારણેહિ અનુગ્ગહિતસ્સ અમ્બરુક્ખસ્સ મધુરફલદાનકાલો વિય ઇમસ્સ ભિક્ખુનો ઇમેહિ પઞ્ચહિ ધમ્મેહિ અનુગ્ગહિતાય સમ્માદિટ્ઠિયા અરહત્તફલદાનં વેદિતબ્બ’’ન્તિ.

એત્થ ચ લદ્ધૂપકારાતિ યથારહં નિસ્સયાદિવસેન લદ્ધપચ્ચયા. વિપસ્સનાસમ્માદિટ્ઠિયા અનુગ્ગહિતભાવેન ગહિતત્તા મગ્ગસમ્માદિટ્ઠીસુ ચ અરહત્તમગ્ગસમ્માદિટ્ઠિ. અનન્તરસ્સ હિ વિધિ પટિસેધો વા, અગ્ગફલસમાધિમ્હિ તપ્પરિક્ખારધમ્મેસુયેવ ચ કેવલો ચેતોપરિયાયો નિરુળ્હોતિ સમ્માદિટ્ઠીતિ અરહત્તમગ્ગસમ્માદિટ્ઠિ. ફલક્ખણેતિ અનન્તરં કાલન્તરે ચાતિ દુવિધેપિ ફલક્ખણે. પટિપ્પસ્સદ્ધિવસેન સબ્બસંકિલેસેહિ ચેતોવિમુચ્ચતિ એતાયાતિ ચેતોવિમુત્તિ, અગ્ગફલપઞ્ઞં ઠપેત્વા અવસેસા ફલધમ્મા. તેનાહ ‘‘ચેતોવિમુત્તિ ફલં અસ્સાતિ, ચેતોવિમુત્તિસઙ્ખાતં ફલં આનિસંસો’’તિ. સબ્બકિલેસેહિ ચેતસો વિમુચ્ચનસઙ્ખાતં પટિપ્પસ્સમ્ભનસઞ્ઞિતં પહાનં ફલં આનિસંસો ચાતિ યોજના. ઇધ ચેતોવિમુત્તિસદ્દેન પહાનમત્તં ગહિતં, પુબ્બે પહાયકધમ્મા. અઞ્ઞથા ફલધમ્મા એવ આનિસંસોતિ ગય્હમાને પુનવચનં નિરત્થકં સિયા. પઞ્ઞાવિમુત્તિફલાનિસંસાતિ એત્થાપિ એવમેવ અત્થો વેદિતબ્બો. સમ્માવાચાકમ્મન્તાજીવા સીલસભાવત્તા વિસેસતો સમાધિસ્સ ઉપકારા, તથા સમ્માસઙ્કપ્પો ઝાનસભાવત્તા. તથા હિ સો ‘‘અપ્પના’’તિ નિદ્દિટ્ઠો. સમ્માસતિસમ્માવાયામા પન સમાધિપક્ખિયા એવાતિ આહ ‘‘અવસેસા ધમ્મા ચેતોવિમુત્તીતિ વેદિતબ્બા’’તિ.

ચતુપારિસુદ્ધિસીલન્તિ અરિયમગ્ગાધિગમસ્સ પદટ્ઠાનભૂતં ચતુપારિસુદ્ધિસીલં. સુતાદીસુપિ એસેવ નયો. અત્તનો ચિત્તપ્પવત્તિઆરોચનવસેન સહ કથનં સંકથા, સંકથાવ સાકચ્છા. ઇધ પન કમ્મટ્ઠાનપ્પટિબદ્ધાતિ આહ ‘‘કમ્મટ્ઠાને…પે… કથા’’તિ. તસ્સ કમ્મટ્ઠાનસ્સ એકવારં વિધિયા અપ્પટિપજ્જનં ખલનં, અનેકવારં પક્ખલનં, તદુભયસ્સ વિચ્છેદની અપનયની કથા ખલનપક્ખલનચ્છેદનકથા. પૂરેન્તસ્સાતિ વિવટ્ટસન્નિસ્સિતં કત્વા પાલેન્તસ્સ બ્રૂહેન્તસ્સ ચ. સુણન્તસ્સાતિ ‘‘યથાઉગ્ગહિતકમ્મટ્ઠાનં ફાતિં ગમિસ્સતી’’તિ એવં સુણન્તસ્સ. તેનેવ હિ ‘‘સપ્પાયધમ્મસ્સવન’’ન્તિ વુત્તં. કમ્મં કરોન્તસ્સાતિ ભાવનાનુયોગકમ્મં કરોન્તસ્સ. પઞ્ચસુપિ ઠાનેસુ અન્ત-સદ્દો હેતુઅત્થજોતનો દટ્ઠબ્બો. એવઞ્હિ ‘‘યથા હી’’તિઆદિના વુચ્ચમાના અમ્બૂપમા યુજ્જેય્ય.

ઉદકકોટ્ઠકન્તિ જલાવાટં. થિરં કત્વા બન્ધતીતિ અસિથિલં દળ્હં નાતિમહન્તં નાતિખુદ્દકં કત્વા યોજેતિ. થિરં કરોતીતિ ઉદકસિઞ્ચનકાલે તતો તતો પવત્તિત્વા ઉદકસ્સ અનિક્ખમનત્થં જલાવાટપાળિં થિરતરં કરોતિ. સુક્ખદણ્ડકોતિ તસ્સેવ અમ્બગચ્છસ્સ સુક્ખકો સાખાસીસકો. કિપિલ્લિકપુટોતિ તમ્બકિપિલ્લિકપુટો. ખણિત્તિન્તિ કુદાલં. કોટ્ઠકબન્ધનં વિય સીલં સમ્માદિટ્ઠિયા વડ્ઢનૂપાયસ્સ મૂલભાવતો. ઉદકસિઞ્ચનં વિય ધમ્મસ્સવનં ભાવનાય પરિબ્રૂહનતો. મરિયાદાય થિરભાવકરણં વિય સમથો યથાવુત્તાય ભાવનાધિટ્ઠાનાય સીલમરિયાદાય દળ્હીભાવાપાદનતો. સમાહિતસ્સ હિ સીલં થિરતરં હોતિ. સમીપે વલ્લિઆદીનં હરણં વિય કમ્મટ્ઠાને ખલનપક્ખલનચ્છેદનં ઇચ્છિતબ્બભાવનાય વિબન્ધનાપનયનતો. મૂલખણનં વિય સત્તન્નં અનુપસ્સનાનં ભાવના તસ્સા વિબન્ધસ્સ મૂલભૂતાનં તણ્હામાનદિટ્ઠીનં પલિખણનતો. એત્થ ચ યસ્મા સુપરિસુદ્ધસીલસ્સ કમ્મટ્ઠાનં અનુયુઞ્જન્તસ્સ સપ્પાયધમ્મસ્સવનં ઇચ્છિતબ્બં, તતો યથાસુતે અત્થે સાકચ્છાસમાપજ્જનં, તતો કમ્મટ્ઠાનવિસોધનેન સમથનિબ્બત્તિ, તતો સમાહિતસ્સ આરદ્ધવિપસ્સકસ્સ વિપસ્સનાપારિપૂરિ, પરિપુણ્ણા વિપસ્સના મગ્ગસમ્માદિટ્ઠિં બ્રૂહેતીતિ એવમેતેસં અઙ્ગાનં પરમ્પરાય સમ્મુખા અનુગ્ગણ્હનતો અયમાનુપુબ્બી કથિતાતિ વેદિતબ્બં.

અનુગ્ગહિતસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૬. વિમુત્તાયતનસુત્તવણ્ણના

૨૬. છટ્ઠે વિમુત્તિયા વટ્ટદુક્ખતો વિમુચ્ચનસ્સ આયતનાનિ કારણાનિ વિમુત્તાયતનાનીતિ આહ – ‘‘વિમુચ્ચનકારણાની’’તિ. પાળિઅત્થં જાનન્તસ્સાતિ ‘‘ઇધ સીલં આગતં, ઇધ સમાધિ, ઇધ પઞ્ઞા’’તિઆદિના તંતંપાળિઅત્થં યાથાવતો જાનન્તસ્સ. પાળિં જાનન્તસ્સાતિ તદત્થબોધિનિં પાળિં યાથાવતો ઉપધારેન્તસ્સ. તરુણપીતીતિ સઞ્જાતમત્તા મુદુકા પીતિ જાયતિ. કથં જાયતિ? યથાદેસિતં ધમ્મં ઉપધારેન્તસ્સ તદનુચ્છવિકમેવ અત્તનો કાયવાચામનોસમાચારં પરિગ્ગણ્હન્તસ્સ સોમનસ્સં પત્તસ્સ પમોદલક્ખણં પામોજ્જં જાયતિ. તુટ્ઠાકારભૂતા બલવપીતીતિ પુરિમુપ્પન્નાય પીતિયા વસેન લદ્ધાસેવનત્તા અતિવિય તુટ્ઠાકારભૂતા કાયચિત્તદરથસ્સ પસ્સમ્ભનસમત્થતાય પસ્સદ્ધિયા પચ્ચયો ભવિતું સમત્થા બલપ્પત્તા પીતિ જાયતિ. યસ્મા નામકાયે પસ્સદ્ધે રૂપકાયોપિ પસ્સદ્ધો એવ હોતિ, તસ્મા ‘‘નામકાયો પસ્સમ્ભતિ’’ચ્ચેવ વુત્તં.

સુખં પટિલભતીતિ વક્ખમાનસ્સ ચિત્તસમાધાનસ્સ પચ્ચયો ભવિતું સમત્થં ચેતસિકં નિરામિસસુખં પટિલભતિ વિન્દતિ. સમાધિયતીતિ એત્થ પન ન યો કોચિ સમાધિ અધિપ્પેતો, અથ ખો અનુત્તરસમાધીતિ દસ્સેન્તો ‘‘અરહત્ત…પે… સમાધિયતી’’તિ આહ. ‘‘અયં હી’’તિઆદિ તસ્સં દેસનાયં તાદિસસ્સ પુગ્ગલસ્સ યથાવુત્તસમાધિપટિલાભસ્સ કારણભાવવિભાવનં, યં તથા વિમુત્તાયતનભાવો. ઓસક્કિતુન્તિ દસ્સિતું. સમાધિયેવ સમાધિનિમિત્તન્તિ કમ્મટ્ઠાનપાળિયા આરુળ્હો સમાધિ એવ પરતો ઉપ્પજ્જનકભાવનાસમાધિસ્સ કારણભાવતો સમાધિનિમિત્તં. તેનાહ ‘‘આચરિયસ્સ સન્તિકે’’તિઆદિ.

વિમુત્તાયતનસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૭. સમાધિસુત્તવણ્ણના

૨૭. સત્તમે સબ્બસો કિલેસદુક્ખદરથપરિળાહાનં વિગતત્તા સાતિસયમેત્થ સુખન્તિ વુત્તં ‘‘અપ્પિતપ્પિતક્ખણે સુખત્તા પચ્ચુપ્પન્નસુખો’’તિ. પુરિમસ્સ પુરિમસ્સ વસેન પચ્છિમં પચ્છિમં લદ્ધાસેવનતાય સન્તપણીતતરભાવપ્પત્તં હોતીતિ આહ ‘‘પુરિમો…પે… સુખવિપાકો’’તિ. કિલેસપ્પટિપ્પસ્સદ્ધિયાતિ કિલેસાનં પટિપ્પસ્સમ્ભનેન લદ્ધત્તા. ‘‘કિલેસપ્પટિપ્પસ્સદ્ધિભાવન્તિ કિલેસાનં પટિપ્પસ્સમ્ભનભાવં. લદ્ધત્તા પત્તત્તા તબ્ભાવં ઉપગતત્તા. લોકિયસમાધિસ્સ પચ્ચનીકાનિ નીવરણપઠમજ્ઝાનનિકન્તિઆદીનિ નિગ્ગહેતબ્બાનિ, અઞ્ઞે કિલેસા વારેતબ્બા. ઇમસ્સ પન અરહત્તસમાધિસ્સ પટિપ્પસ્સદ્ધસબ્બકિલેસત્તા ન નિગ્ગહેતબ્બં વારેતબ્બઞ્ચ અત્થીતિ મગ્ગાનન્તરં સમાપત્તિક્ખણે ચ અપ્પયોગેન અધિગતત્તા અપ્પિતત્તા ચ અપરિહાનિવસેન વા અપ્પિતત્તા ન સસઙ્ખારનિગ્ગય્હવારિતગતો. સતિવેપુલ્લપ્પત્તત્તાતિ એતેન અપ્પવત્તમાનાયપિ સતિયા સતિબહુલતાય સતો એવ નામાતિ દસ્સેતિ. યથાપરિચ્છિન્નકાલવસેનાતિ એતેન પરિચ્છિન્નસ્સતિયા સતોતિ દસ્સેતિ. સેસેસૂતિ ઞાણેસુ.

સમાધિસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૮-૯. પઞ્ચઙ્ગિકસુત્તાદિવણ્ણના

૨૮-૨૯. અટ્ઠમે કરો વુચ્ચતિ પુપ્ફસમ્ભવં ‘‘ગબ્ભાસયે કિરીયતી’’તિ કત્વા. કરતો જાતો કાયો કરજકાયો, તદુપનિસ્સયો ચતુસન્તતિરૂપસમુદાયો. કામં નામકાયોપિ વિવેકજેન પીતિસુખેન તથાલદ્ધૂપકારો, ‘‘અભિસન્દેતી’’તિઆદિવચનતો પન રૂપકાયો ઇધ અધિપ્પેતોતિ આહ ‘‘ઇમં કરજકાય’’ન્તિ. અભિસન્દેતીતિ અભિસન્દનં કરોતિ. તં પન અભિસન્દનં ઝાનમયેન પીતિસુખેન કરજકાયસ્સ તિન્તભાવાપાદનં સબ્બત્થકમેવ લૂખભાવાપનયનન્તિ આહ ‘‘તેમેતી’’તિઆદિ. તયિદં અભિસન્દનં અત્થતો યથાવુત્તપીતિસુખસમુટ્ઠાનેહિ પણીતરૂપેહિ કાયસ્સ પરિપ્ફરણં દટ્ઠબ્બં. પરિસન્દેતીતિઆદીસુપિ એસેવ નયો. સબ્બં એતસ્સ અત્થીતિ સબ્બાવા, તસ્સ સબ્બાવતો. અવયવાવયવિસમ્બન્ધે અવયવિનિ સામિવચનન્તિ અવયવવિસયો સબ્બ-સદ્દો, તસ્મા વુત્તં ‘‘સબ્બકોટ્ઠાસવતો’’તિ. અફુટં નામ ન હોતિ યત્થ યત્થ કમ્મજરૂપં, તત્થ તત્થ ચિત્તજરૂપસ્સ અભિબ્યાપનતો. તેનાહ ‘‘ઉપાદિન્નકસન્તતી’’તિઆદિ.

છેકોતિ કુસલો. તં પનસ્સ કોસલ્લં નહાનીયચુણ્ણાનં કરણે પિણ્ડિકરણે ચ સમત્થતાવસેન વેદિતબ્બન્તિ આહ ‘‘પટિબલો’’તિઆદિ. કંસ-સદ્દો ‘‘મહતિયા કંસપાતિયા’’તિઆદીસુ (મ. નિ. ૧.૬૧) સુવણ્ણે આગતો.‘‘કંસો ઉપહતો યથા’’તિઆદીસુ (ધ. પ. ૧૩૪) કિત્તિમલોહે. કત્થચિ પણ્ણત્તિમત્તે ‘‘ઉપકંસો નામ રાજાસિ, મહાકંસસ્સ અત્રજો’’તિઆદિ (જા. અટ્ઠ. ૪.૧૦.૧૬૪ ઘટપણ્ડિતજાતકવણ્ણના). ઇધ પન યત્થ કત્થચિ લોહેતિ આહ ‘‘યેન કેનચિ લોહેન કતભાજને’’તિ. સ્નેહાનુગતાતિ ઉદકસિનેહેન અનુપ્પવિસનવસેન ગતા ઉપગતા. સ્નેહપરેતાતિ ઉદકસિનેહેન પરિતો ગતા સમન્તતો ફુટા. તતો એવ સન્તરબાહિરા ફુટા સ્નેહેન. એતેન સબ્બસો ઉદકેન તેમિતભાવમાહ. ન ચ પગ્ઘરિણીતિ એતેન તિન્તસ્સપિ તસ્સ ઘનથદ્ધભાવં વદતિ. તેનાહ ‘‘ન બિન્દુબિન્દૂ’’તિઆદિ.

તાહિ તાહિ ઉદકસિરાહિ ઉબ્ભિજ્જતીતિ ઉબ્ભિદં, ઉબ્ભિદં ઉદકં એતસ્સાતિ ઉબ્ભિદોદકો. ઉબ્ભિન્નઉદકોતિ નદીતીરે ખતકૂપકો વિય ઉબ્ભિજ્જનકઉદકો. ઉગ્ગચ્છનઉદકોતિ ધારાવસેન ઉટ્ઠહનઉદકો. કસ્મા પનેત્થ ઉબ્ભિદોદકોવ રહદો ગહિતો, ન ઇતરોતિ આહ ‘‘હેટ્ઠા ઉગ્ગચ્છનઉદકઞ્હી’’તિઆદિ. ધારાનિપાતબુબ્બુળકેહીતિ ધારાનિપાતેહિ ચ ઉદકબુબ્બુળેહિ ચ. ‘‘ફેણપટલેહિ ચા’’તિ વત્તબ્બં, સન્નિસિન્નમેવ અપરિક્ખોભતાય નિચ્ચલમેવ, સુપ્પસન્નમેવાતિ અધિપ્પાયો. સેસન્તિ ‘‘અભિસન્દેતી’’તિઆદિકં.

ઉપ્પલાનીતિ ઉપ્પલગચ્છાનિ. સેતરત્તનીલેસૂતિ ઉપ્પલેસુ, સેતુપ્પલરત્તુપ્પલનીલુપ્પલેસૂતિ અત્થો. યં કિઞ્ચિ ઉપ્પલં ઉપ્પલમેવ સામઞ્ઞગ્ગહણતો. સતપત્તન્તિ એત્થ સત-સદ્દો બહુપરિયાયો ‘‘સતગ્ઘી’’તિઆદીસુ વિય. તેન અનેકસતપત્તસ્સપિ સઙ્ગહો સિદ્ધો હોતિ. લોકે પન રત્તં પદુમં, સેતં પુણ્ડરીકન્તિ વુચ્ચતિ. યાવ અગ્ગા યાવ ચ મૂલા ઉદકેન અભિસન્દનાદિસમ્ભવદસ્સનત્થં ઉદકાનુગ્ગતગ્ગહણં. ઇધ ઉપ્પલાદીનિ વિય કરજકાયો, ઉદકં વિય તતિયજ્ઝાનસુખં.

યસ્મા પરિસુદ્ધેન ચેતસાતિ ચતુત્થજ્ઝાનચિત્તમાહ, તઞ્ચ રાગાદિઉપક્કિલેસમલાપગમતો નિરુપક્કિલેસં નિમ્મલં, તસ્મા આહ ‘‘નિરુપક્કિલેસટ્ઠેન પરિસુદ્ધ’’ન્તિ. યસ્મા પન પારિસુદ્ધિયા એવ પચ્ચયવિસેસેન પવત્તિવિસેસો પરિયોદાતતા સુધન્તસુવણ્ણસ્સ નિઘંસનેન પભસ્સરતા વિય, તસ્મા આહ ‘‘પભસ્સરટ્ઠેન પરિયોદાતં વેદિતબ્બ’’ન્તિ. ઇદન્તિ ઓદાતવચનં. ઉતુફરણત્થન્તિ ઉતુનો ફરણદસ્સનત્થં. ઉતુફરણં ન હોતિ સેસન્તિ અધિપ્પાયો. તેનાહ ‘‘તઙ્ખણ …પે… બલવં હોતી’’તિ. વત્થં વિય કરજકાયોતિ યોગિનો કરજકાયો વત્થં વિય દટ્ઠબ્બો ઉતુફરણસદિસેન ચતુત્થજ્ઝાનસુખેન ફરિતબ્બત્તા. પુરિસસ્સ સરીરં વિય ચતુત્થજ્ઝાનં દટ્ઠબ્બં ઉતુફરણટ્ઠાનિયસ્સ સુખસ્સ નિસ્સયભાવતો. તેનાહ ‘‘તસ્મા’’તિઆદિ. તત્થ ચ ‘‘પરિસુદ્ધેન ચેતસા’’તિ ચેતોગહણેન ઝાનસુખં વુત્તન્તિ દટ્ઠબ્બં. તેનાહ ‘‘ઉતુફરણં વિય ચતુત્થજ્ઝાનસુખ’’ન્તિ. નનુ ચ ચતુત્થજ્ઝાને સુખમેવ નત્થીતિ? સચ્ચં નત્થિ, સાતલક્ખણસન્તસભાવત્તા પનેત્થ ઉપેક્ખા ‘‘સુખ’’ન્તિ અધિપ્પેતા. તેન વુત્તં સમ્મોહવિનોદનિયં (વિભ. અટ્ઠ. ૨૩૨) ‘‘ઉપેક્ખા પન સન્તત્તા, સુખમિચ્ચેવ ભાસિતા’’તિ.

તસ્સ તસ્સ સમાધિસ્સ સરૂપદસ્સનસ્સ પચ્ચયત્તા પચ્ચવેક્ખણઞાણં પચ્ચવેક્ખણનિમિત્તં. સમભરિતોતિ સમપુણ્ણો.

મણ્ડભૂમીતિ પપાવણ્ણભૂમિ. યત્થ સલિલસિઞ્ચનેન વિનાવ સસ્સાનિ ઠિતાનિ સમ્પજ્જન્તિ. યુગે યોજેતબ્બાનિ યોગ્ગાનિ, તેસં આચરિયો યોગ્ગાચરિયો. તેસં સિક્ખાપનતો હત્થિઆદયોપિ ‘‘યોગ્ગા’’તિ વુચ્ચન્તીતિ આહ પાળિયં ‘‘અસ્સદમ્મસારથી’’તિ. યેન યેનાતિ ચતૂસુ મગ્ગેસુ યેન યેન મગ્ગેન. યં યં ગતિન્તિ જવસમજવાદિભેદાસુ ગતીસુ યં યં ગતિં. નવમે નત્થિ વત્તબ્બં.

પઞ્ચઙ્ગિકસુત્તાદિવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૧૦. નાગિતસુત્તવણ્ણના

૩૦. દસમે ઉચ્ચાસદ્દમહાસદ્દાતિ ઉદ્ધં ઉગ્ગતત્તા ઉચ્ચો પત્થટો મહન્તો વિનિબ્ભિજ્જિત્વા ગહેતું અસક્કુણેય્યો સદ્દો એતેસન્તિ ઉચ્ચાસદ્દમહાસદ્દા. વચીઘોસોપિ હિ બહૂહિ એકજ્ઝં પવત્તિતો અત્થતો સદ્દતો ચ દુરવબોધો કેવલં મહાનિગ્ઘોસો એવ હુત્વા સોતપથમાગચ્છતિ. મચ્છવિલોપેતિ મચ્છાનં વિલુમ્પિત્વા વિય ગહણે, મચ્છાનં વા વિલુમ્પને. કેવટ્ટાનઞ્હિ મચ્છપચ્છિઠપિતટ્ઠાને મહાજનો સન્નિપતિત્વા ‘‘ઇધ અઞ્ઞં એકં મચ્છં દેહિ, એકં મચ્છફાલં દેહી’’તિ, ‘‘એતસ્સ તે મહા દિન્નો, મય્હં ખુદ્દકો’’તિ એવં ઉચ્ચાસદ્દં મહાસદ્દં કરોન્તિ. મચ્છગ્ગહણત્થં જાલે પક્ખિત્તેપિ તસ્મિં ઠાને કેવટ્ટા ચેવ અઞ્ઞે ચ ‘‘પવિટ્ઠો ગહિતો’’તિ મહાસદ્દં કરોન્તિ. તં સન્ધાયેતં વુત્તં. અસુચિસુખન્તિ કાયાસુચિસન્નિસ્સિતત્તા કિલેસાસુચિસન્નિસ્સિતત્તા ચ અસુચિસન્નિસ્સિતસુખં. નેક્ખમ્મસુખસ્સાતિ કામતો નિક્ખમન્તસ્સ સુખસ્સ. પવિવેકસુખસ્સાતિ ગણસઙ્ગણિકતો કિલેસસઙ્ગણિકતો ચ વિગતસ્સ સુખસ્સ. ઉપસમસુખસ્સાતિ રાગાદિવૂપસમાવહસ્સ સુખસ્સ. સમ્બોધસુખન્તિ મગ્ગસઙ્ખાતસ્સ સમ્બોધસ્સ નિટ્ઠપ્પત્તત્થાય સુખં. સેસં સુવિઞ્ઞેય્યમેવ.

નાગિતસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

પઞ્ચઙ્ગિકવગ્ગવણ્ણના નિટ્ઠિતા.