૪. કારણપાલીસુત્તવણ્ણના

૧૯૪. ચતુત્થે પણ્ડિતો મઞ્ઞેતિ એત્થ મઞ્ઞેતિ ઇદં ‘‘મઞ્ઞતી’’તિ ઇમિના સમાનત્થં નિપાતપદં. તસ્સ ઇતિ-સદ્દં આનેત્વા અત્થં દસ્સેન્તો ‘‘પણ્ડિતોતિ મઞ્ઞતી’’તિ આહ. અનુમતિપુચ્છાવસેન ચેતં વુત્તં. તેનેવાહ ‘‘ઉદાહુ નો’’તિ. ‘‘તં કિં મઞ્ઞતિ ભવં પિઙ્ગિયાની સમણસ્સ ગોતમસ્સ પઞ્ઞાવેય્યત્તિય’’ન્તિ વુત્તમેવત્થં પુન ગણ્હન્તો ‘‘પણ્ડિતો મઞ્ઞે’’તિ આહ, તસ્મા વુત્તં ‘‘ભવં પિઙ્ગિયાની સમણં ગોતમં પણ્ડિતોતિ મઞ્ઞતિ ઉદાહુ નો’’તિ, યથા તે ખમેય્ય, તથા નં કથેહીતિ અધિપ્પાયો. અહં કો નામ, મમ અવિસયો એસોતિ દસ્સેતિ. કો ચાતિ હેતુનિસ્સક્કે પચ્ચત્તવચનન્તિ આહ ‘‘કુતો ચા’’તિ. તથા ચાહ ‘‘કેન કારણેન જાનિસ્સામી’’તિ, યેન કારણેન સમણસ્સ ગોતમસ્સ પઞ્ઞાવેય્યત્તિયં જાનેય્યં, તં કારણં મયિ નત્થીતિ અધિપ્પાયો. બુદ્ધોયેવ ભવેય્ય અબુદ્ધસ્સ સબ્બથા બુદ્ધઞાણાનુભાવં જાનિતું અસક્કુણેય્યત્તાતિ. વુત્તઞ્હેતં – ‘‘અપ્પમત્તકં પનેતં, ભિક્ખવે, ઓરમત્તકં સીલમત્તકં, યેન પુથુજ્જનો તથાગતસ્સ વણ્ણં વદમાનો વદેય્ય (દી. નિ. ૧.૭). અત્થિ, ભિક્ખવે, અઞ્ઞેવ ધમ્મા ગમ્ભીરા દુદ્દસા દુરનુબોધા…પે… યેહિ તથાગતસ્સ યથાભૂતં વણ્ણં સમ્મા વદમાનો વદેય્યા’’તિ (દી. નિ. ૧.૨૮) ચ. એત્થાતિ ‘‘સોપિ નૂનસ્સ તાદિસો’’તિ એતસ્મિં પદે.

પસત્થપ્પસત્થોતિ પસત્થેહિ પાસંસેહિ અત્તનો ગુણેહેવ સો પસત્થો, ન તસ્સ કિત્તિના, પસંસાસભાવેનેવ પાસંસોતિ અત્થો. તેનાહ ‘‘સબ્બગુણાન’’ન્તિઆદિ. મણિરતનન્તિ ચક્કવત્તિનો મણિરતનં.

સદેવકે પાસંસાનમ્પિ પાસંસોતિ દસ્સેતું ‘‘પસત્થેહિ વા’’તિ દુતિયવિકપ્પો ગહિતો. અરણીયતો અત્થો, સો એવ વસતીતિ વસોતિ અત્થવસો. તસ્સ તસ્સ પયોગસ્સ આનિસંસભૂતં ફલન્તિ આહ ‘‘અત્થવસન્તિ અત્થાનિસંસ’’ન્તિ. અત્થો વા ફલં તદધીનવુત્તિતાય વસો એતસ્સાતિ અત્થવસો, કારણં.

ખુદ્દકમધૂતિ ખુદ્દકમક્ખિકાહિ કતદણ્ડકમધુ. અનેળકન્તિ નિદ્દોસં અપગતમક્ખિકણ્ડકં.

ઉદાહરીયતિ ઉબ્બેગપીતિવસેનાતિ ઉદાનં, તથા વા ઉદાહરણં ઉદાનં. તેનાહ ‘‘ઉદાહારં ઉદાહરી’’તિ. યથા પન તં વચનં ઉદાનન્તિ વુચ્ચતિ, તં દસ્સેતું ‘‘યથા હી’’તિઆદિ વુત્તં. સેસં સુવિઞ્ઞેય્યમેવ.

કારણપાલીસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.