૨-૩. આરભતિસુત્તાદિવણ્ણના

૧૪૨-૩. દુતિયે આરભતીતિ એત્થ આરમ્ભ-સદ્દો કમ્મકિરિયહિંસનવીરિયકોપનાપત્તિવીતિક્કમેસુ વત્તતિ. તથા હેસ ‘‘યં કિઞ્ચિ દુક્ખં સમ્ભોતિ, સબ્બં આરમ્ભપચ્ચયા’’તિ (સુ. નિ. ૭૪૯) કમ્મે આગતો. ‘‘મહારમ્ભા મહાયઞ્ઞા, ન તે હોન્તિ મહપ્ફલા’’તિ (સં. નિ. ૧.૧૨૦; અ. નિ. ૪.૩૯) કિરિયાય. ‘‘સમણં ગોતમં ઉદ્દિસ્સ પાણં આરભન્તી’’તિ (મ. નિ. ૨.૫૧) હિંસને. ‘‘આરમ્ભથ નિક્ખમથ, યુઞ્જથ બુદ્ધસાસને’’તિ (સં. નિ. ૧.૧૮૫; નેત્તિ. ૨૯; પેટકો. ૩૮; મિ. પ. ૫.૧.૪) વીરિયે. ‘‘બીજગામભૂતગામસમારમ્ભા પટિવિરતો હોતી’’તિ (દી. નિ. ૧.૧૦, ૧૯૫; મ. નિ. ૧.૨૯૩) કોપને. ‘‘આરભતિ ચ વિપ્પટિસારી ચ હોતી’’તિ (અ. નિ. ૫.૧૪૨; પુ. પ. ૧૯૧) અયં પન આપત્તિવીતિક્કમે આગતો, તસ્મા આપત્તિવીતિક્કમવસેન આરભતિ ચેવ, તપ્પચ્ચયા ચ વિપ્પટિસારી હોતીતિ અયમેત્થ અત્થો. યથાભૂતં નપ્પજાનાતીતિ અનધિગતત્તા યથાસભાવતો ન જાનાતિ. યત્થસ્સાતિ યસ્મિં અસ્સ, યં ઠાનં પત્વા એતસ્સ પુગ્ગલસ્સ ઉપ્પન્ના પાપકા અકુસલા ધમ્મા અપરિસેસા નિરુજ્ઝન્તીતિ અત્થો. કિં પન પત્વા તે નિરુજ્ઝન્તીતિ? અરહત્તમગ્ગં, ફલપ્પત્તસ્સ પન નિરુદ્ધા નામ હોન્તિ. એવં સન્તેપિ ઇધ મગ્ગકિચ્ચવસેન પન ફલમેવ વુત્તન્તિ વેદિતબ્બં.

આરભતી ન વિપ્પટિસારી હોતીતિ આપત્તિં આપજ્જતિ, તં પનેસ દેસેતું સભાગપુગ્ગલં પરિયેસતિ, તસ્મા ન વિપ્પટિસારી હોતિ. ન આરભતિ વિપ્પટિસારી હોતીતિ આપત્તિં ન આપજ્જતિ, વિનયપઞ્ઞત્તિયં પન અકોવિદત્તા અનાપત્તિયા આપત્તિસઞ્ઞી હુત્વા વિપ્પટિસારી હોતીતિ એવમેત્થ અત્થો દટ્ઠબ્બો. ‘‘ન આરભતિ ન વિપ્પટિસારી હોતી’’તિ યો વુત્તો, કતરો સો પુગ્ગલો? ઓસ્સટ્ઠવીરિયપુગ્ગલો. સો હિ ‘‘કિં મે ઇમસ્મિં કાલે પરિનિબ્બાનેન, અનાગતે મેત્તેય્યસમ્માસમ્બુદ્ધકાલે પરિનિબ્બાયિસ્સામી’’તિ વિસુદ્ધસીલોપિ પટિપત્તિં ન પૂરેતિ. સો હિ ‘‘કિમત્થં આયસ્મા પમત્તો વિહરતિ, પુથુજ્જનસ્સ નામ ગતિ અનિબદ્ધા, તસ્મા હિ મેત્તેય્યસમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ સમ્મુખીભાવં લભેય્યાસિ, અરહત્તત્થાય વિપસ્સનં ભાવેહી’’તિ ઓવદિતબ્બોવ.

સાધૂતિ આયાચનત્થે નિપાતો. ઇદં વુત્તં હોતિ – યાવ અપરદ્ધં વત આયસ્મતા, એવં સન્તેપિ મયં આયસ્મન્તં યાચામ, દેસેતબ્બયુત્તકસ્સ દેસનાય, વુટ્ઠાતબ્બયુત્તકસ્સ વુટ્ઠાનેન, આવિકાતબ્બયુત્તકસ્સ આવિકિરિયાય આરમ્ભજે આસવે પહાય સુદ્ધન્તે ઠિતભાવપચ્ચવેક્ખણેન વિપ્પટિસારજે આસવે પટિવિનોદેત્વા નીહરિત્વા વિપસ્સનાચિત્તઞ્ચેવ વિપસ્સનાપઞ્ઞઞ્ચ વડ્ઢેતૂતિ. અમુના પઞ્ચમેન પુગ્ગલેનાતિ એતેન પઞ્ચમેન ખીણાસવપુગ્ગલેન. સમસમો ભવિસ્સતીતિ લોકુત્તરગુણેહિ સમભાવેનેવ સમો ભવિસ્સતીતિ એવં ખીણાસવેન ઓવદિતબ્બોતિ અત્થો. તતિયં ઉત્તાનમેવ.

આરભતિસુત્તાદિવણ્ણના નિટ્ઠિતા.