૪. યસ્સંદિસંસુત્તવણ્ણના

૧૩૪. ચતુત્થે ‘‘ઉભતો સુજાતો’’તિ એત્તકે વુત્તે યેહિ કેહિચિ દ્વીહિ ભાગેહિ સુજાતતા પઞ્ઞાપેય્ય, સુજાત-સદ્દો ચ ‘‘સુજાતો ચારુદસ્સનો’’તિઆદીસુ (મ. નિ. ૨.૩૯૯; સુ. નિ. ૫૫૩; થેરગા. ૮૧૮) આરોહસમ્પત્તિપરિયાયોતિ જાતિવસેન સુજાતતં વિભાવેતું ‘‘માતિતો ચ પિતિતો ચા’’તિ વુત્તં. અનોરસપુત્તવસેનપિ લોકે માતુપિતુસમઞ્ઞા દિસ્સતિ, ઇધ પન સા ઓરસપુત્તવસેન ઇચ્છિતાતિ દસ્સેતું ‘‘સંસુદ્ધગ્ગહણિકો’’તિ વુત્તં. ગબ્ભં ગણ્હાતિ ધારેતીતિ ગહણી, ગબ્ભાસયસઞ્ઞિતો માતુકુચ્છિપ્પદેસો. તેનાહ ‘‘સંસુદ્ધાય માતુકુચ્છિયા સમન્નાગતો’’તિ. યથાભુત્તસ્સ આહારસ્સ વિપાચનવસેન ગણ્હનતો અછડ્ડનતો ગહણી, તેજોધાતુ. પિતા ચ માતા ચ પિતરો. પિતૂનં પિતરો પિતામહા. તેસં યુગો પિતામહયુગો, તસ્મા યાવ સત્તમા પિતામહયુગા, પિતામહદ્વન્દાતિ એવમેત્થ અત્થો દટ્ઠબ્બો. એવઞ્હિ પિતામહગ્ગહણેનેવ માતામહોપિ ગહિતોતિ સો અટ્ઠકથાયં વિસું ન ઉદ્ધતો. યુગ-સદ્દો ચેત્થ એકસેસનયેન દટ્ઠબ્બો ‘‘યુગો ચ યુગો ચ યુગો’’તિ. એવઞ્હિ તત્થ તત્થ દ્વિન્નં ગહિતમેવ હોતિ. તેનાહ ‘‘તતો ઉદ્ધં સબ્બેપિ પુબ્બપુરિસા પિતામહગ્ગહણેનેવ ગહિતા’’તિ. પુરિસગ્ગહણઞ્ચેત્થ ઉક્કટ્ઠનિદ્દેસવસેન કતન્તિ દટ્ઠબ્બં. એવઞ્હિ ‘‘માતિતો’’તિ પાળિવચનં સમત્થિતં હોતિ.

અક્ખિત્તોતિ અપ્પત્તક્ખેપો. અનવક્ખિત્તોતિ સમ્પત્તવિવાદાદીસુ ન અવક્ખિત્તો ન છડ્ડિતો. જાતિવાદેનાતિ હેતુમ્હિ કરણવચનન્તિ દસ્સેતું ‘‘કેન કારણેના’’તિઆદિ વુત્તં. એત્થ ચ ‘‘ઉભતો…પે… પિતામહયુગા’’તિ એતેન ખત્તિયસ્સ યોનિદોસાભાવો દસ્સિતો સંસુદ્ધગ્ગહણિકભાવકિત્તનતો. ‘‘અક્ખિત્તો’’તિ ઇમિના કિરિયાપરાધાભાવો. કિરિયાપરાધેન હિ સત્તા ખેપં પાપુણન્તિ. ‘‘અનુપક્કુટ્ઠો’’તિ ઇમિના અયુત્તસંસગ્ગાભાવો. અયુત્તસંસગ્ગઞ્હિ પટિચ્ચ સત્તા અક્કોસં લભન્તિ.

અડ્ઢતા નામ વિભવસમ્પન્નતા, સા તં તં ઉપાદાયુપાદાય વુચ્ચતીતિ આહ ‘‘યો કોચિ અત્તનો સન્તકેન વિભવેન અડ્ઢો હોતી’’તિ. તથા મહદ્ધનતાપીતિ તં ઉક્કંસગતં દસ્સેતું ‘‘મહતા અપરિમાણસઙ્ખેન ધનેન સમન્નાગતો’’તિ વુત્તં. ભુઞ્જિતબ્બતો પરિભુઞ્જિતબ્બતો વિસેસતો કામા ભોગા નામાતિ આહ ‘‘પઞ્ચકામગુણવસેના’’તિ. કોટ્ઠં વુચ્ચતિ ધઞ્ઞસ્સ આવસનટ્ઠાનં, કોટ્ઠભૂતં અગારં કોટ્ઠાગારં. તેનાહ ‘‘ધઞ્ઞેન ચ પરિપુણ્ણકોટ્ઠાગારો’’તિ. એવં સારગબ્ભં કોસો, ધઞ્ઞપરિટ્ઠપનટ્ઠાનઞ્ચ કોટ્ઠાગારન્તિ દસ્સેત્વા ઇદાનિ તતો અઞ્ઞથા તં દસ્સેતું ‘‘અથ વા’’તિઆદિ વુત્તં. તત્થ યથા અસિનો તિક્ખભાવપરિહારકો પટિચ્છદો ‘‘કોસો’’તિ વુચ્ચતિ. એવં રઞ્ઞો તિક્ખભાવપરિહારં કત્વા ચતુરઙ્ગિની સેના કોસોતિ આહ ‘‘ચતુબ્બિધો કોસો હત્થી અસ્સા રથા પત્તી’’તિ. વત્થકોટ્ઠાગારગ્ગહણેનેવ સબ્બસ્સપિ ભણ્ડટ્ઠપનટ્ઠાનસ્સ ગહિતત્તા ‘‘તિવિધં કોટ્ઠાગાર’’ન્તિ વુત્તં.

યસ્સા પઞ્ઞાય વસેન પુરિસો ‘‘પણ્ડિતો’’તિ વુચ્ચતિ, તં પણ્ડિચ્ચન્તિ આહ ‘‘પણ્ડિચ્ચેન સમન્નાગતો’’તિ. તંતંઇતિકત્તબ્બતાસુ છેકભાવો બ્યત્તભાવો વેય્યત્તિયં. સમ્મોહં હિંસતિ વિધમતીતિ મેધા, સા એતસ્સ અત્થીતિ મેધાવી. ઠાને ઠાને ઉપ્પત્તિ એતિસ્સા અત્થીતિ ઠાનુપ્પત્તિ, ઠાનસો ઉપ્પજ્જનપઞ્ઞા. વડ્ઢિઅત્થેતિ વડ્ઢિસઙ્ખાતે અત્થે.

યસ્સંદિસંસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.