૬. દોણસુત્તવણ્ણના

૩૬. છટ્ઠે ઉક્કાહિ ધારિયમાનાહીતિ દીપિકાહિ ધારિયમાનાહિ, દણ્ડદીપિકાસુ જાલેત્વા ધારિયમાનાસુ માપિતત્તાતિ વુત્તં હોતિ. તઞ્હિ નગરં ‘‘મઙ્ગલદિવસે સુખણે સુનક્ખત્તં મા અતિક્કમી’’તિ રત્તિમ્પિ ઉક્કાસુ ધારિયમાનાસુ માપિતં. ઉક્કાસુ ઠાતિ ઉક્કટ્ઠા, ઉક્કાસુ વિજ્જોતયન્તીસુ ઠિતા પતિટ્ઠિતાતિ મૂલવિભૂજાદિપક્ખેપેન (પાણિનિ ૩.૨.૫) સદ્દસિદ્ધિ વેદિતબ્બા. નિરુત્તિનયેન વા ઉક્કાસુ ઠિતાસુ ઠિતા આસીતિ ઉક્કટ્ઠા. અપરે પન ભણન્તિ ‘‘ભૂમિભાગસમ્પત્તિયા મનુસ્સસમ્પત્તિયા ઉપકરણસમ્પત્તિયા ચ સા નગરી ઉક્કટ્ઠગુણયોગતો ઉક્કટ્ઠાતિ નામં લભતી’’તિ. સેતબ્યન્તિ તસ્સ નગરસ્સ નામં. તં પન કસ્સપદસબલસ્સ જાતનગરન્તિ આહ ‘‘અતીતે કસ્સપસમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ જાતનગર’’ન્તિ.

વિજ્જન્તરિકાયાતિ વિજ્જુનિચ્છરણક્ખણે. અન્તરતોતિ હદયે. અન્તરાતિ આરમ્ભનિબ્બત્તીનં વેમજ્ઝે. અન્તરિકાયાતિ અન્તરાળે. એત્થ ચ ‘‘તદન્તરં કો જાનેય્ય (અ. નિ. ૬.૪૪; ૧૦.૭૫), એતેસં અન્તરા કપ્પા ગણનતો અસઙ્ખ્યેય્યા (બુ. વં. ૨૮.૩), અન્તરન્તરા કથં ઓપપાતેતી’’તિ (મ. નિ. ૨.૪૨૬) ચ આદીસુ વિય કારણવેમજ્ઝેસુ વત્તમાના અન્તરાસદ્દા એવ ઉદાહરિતબ્બા સિયું, ન પન ચિત્તક્ખણવિવરેસુ વત્તમાના અન્તરઅન્તરિકસદ્દા. અન્તરાસદ્દસ્સ હિ અયમત્થુદ્ધારોતિ.

અયં પનેત્થ અધિપ્પાયો સિયા – યેસુ અન્તરાસદ્દો વત્તતિ, તેસુ અન્તરસદ્દોપિ વત્તતીતિ સમાનત્થત્તા અન્તરાસદ્દત્થે વત્તમાનો અન્તરસદ્દો ઉદાહટો. અન્તરાસદ્દો એવ વા ‘‘યસ્સન્તરતો’’તિ એત્થ ગાથાસુખત્થં રસ્સં કત્વા વુત્તોતિ દટ્ઠબ્બં. અન્તરાસદ્દો એવ પન ઇકસદ્દેન પદં વડ્ઢેત્વા ‘‘અન્તરિકા’’તિ વુત્તોતિ એવમેત્થ ઉદાહરણોદાહરિતબ્બાનં વિરોધાભાવો દટ્ઠબ્બો. અયોજિયમાને ઉપયોગવચનં ન પાપુણાતિ સામિવચનસ્સ પસઙ્ગે અન્તરાસદ્દયોગેન ઉપયોગવચનસ્સ ઇચ્છિતત્તા. તેનેવાહ ‘‘અન્તરાસદ્દેન પન યુત્તત્તા ઉપયોગવચનં કત’’ન્તિ.

સકલજમ્બુદીપે ઉપ્પન્નં મહાકલહં વૂપસમેત્વાતિ પરિનિબ્બુતે ભગવતિ ધાતૂનં અત્થાય કુસિનારનગરં પરિવારેત્વા ઠિતેહિ સેસરાજૂહિ ‘‘અમ્હાકં ધાતુયો વા દેન્તુ યુદ્ધં વા’’તિઆદિના કોસિનારકેહિ મલ્લેહિ સદ્ધિં કતં વિવાદં વૂપસમેત્વા. સો કિર બ્રાહ્મણો તેસં વિવાદં સુત્વા ‘‘એતે રાજાનો ભગવતો પરિનિબ્બુતટ્ઠાને વિવાદં કરોન્તિ, ન ખો પનેતં પતિરૂપં, અલં ઇમિના કલહેન, વૂપસમેસ્સામિ ન’’ન્તિ ગન્ત્વા ઉન્નતે પદેસે ઠત્વા દ્વેભાણવારપરિમાણં દોણગજ્જિતં નામ અવોચ. તત્થ પઠમભાણવારે તાવ એકપદમ્પિ તે ન જાનિંસુ. દુતિયભાણવારપરિયોસાને ચ ‘‘આચરિયસ્સ વિય ભો સદ્દો, આચરિયસ્સ વિય ભો સદ્દો’’તિ સબ્બે નિરવા અહેસું. જમ્બુદીપતલે કિર કુલઘરે જાતો યેભુય્યેન તસ્સ ન-અન્તેવાસિકો નામ નત્થિ, અથ ખો સો અત્તનો વચનં સુત્વા નિરવે તુણ્હીભૂતે વિદિત્વા પુન –

‘‘સુણન્તુ ભોન્તો મમ એકવાચં,

અમ્હાક બુદ્ધો અહુ ખન્તિવાદો;

ન હિ સાધુયં ઉત્તમપુગ્ગલસ્સ,

સરીરભાગે સિયા સમ્પહારો.

‘‘સબ્બેવ ભોન્તો સહિતા સમગ્ગા,

સમ્મોદમાના કરોમટ્ઠભાગે;

વિત્થારિકા હોન્તુ દિસાસુ થૂપા,

બહૂ જના ચક્ખુમતો પસન્ના’’તિ. (દી. નિ. ૨.૨૩૭) –

ઇમં ગાથાદ્વયં વત્વા તં કલહં વૂપસમેત્વા ધાતુયો અટ્ઠધા ભાજેત્વા અદાસિ, તં સન્ધાયેતં વુત્તં ‘‘સકલજમ્બુદીપે ઉપ્પન્નં મહાકલહં વૂપસમેત્વા ધાતુયો ભાજેસ્સતી’’તિ. લક્ખણચક્કાનીતિ દ્વીસુ પાદતલેસુ દ્વે લક્ખણચક્કાનિ.

આસવેનાતિ કમ્મકિલેસકારણેન આસવેન. એત્થ હિ તેભૂમકઞ્ચ કમ્મં, અવસેસા ચ અકુસલા ધમ્મા ‘‘આસવા’’તિ વુત્તા. દેવૂપપત્તીતિ દેવેસુ ઉપ્પત્તિ નિબ્બત્તિ. એત્થ ચ યક્ખગન્ધબ્બતાય વિનિમુત્તા સબ્બે દેવા દેવગ્ગહણેન ગહિતા. ગન્ધબ્બો વા વિહઙ્ગમો આકાસચારી. અહન્તિ વિભત્તિવિપરિણામેન યોજેતબ્બં.

દોણસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.