૪. કાળકારામસુત્તવણ્ણના

૨૪. ચતુત્થે બાળ્હં ખો ને પસંસસીતિ ને સમણે બાળ્હં કત્વા પસંસસિ વણ્ણયસિ. કીદિસં સીલં એતેસન્તિ કિંસીલા. કો સમાચારો એતેસન્તિ કિંસમાચારા. ગુણમગ્ગસણ્ઠિતાતિ ગુણગ્ગસણ્ઠિતા. મ-કારો પદસન્ધિકરો, અગ્ગગુણે પતિટ્ઠિતાતિ વુત્તં હોતિ. સન્તિન્દ્રિયા સન્તમાનસા, ‘‘સન્તં તેસં ગતં ઠિત’’ન્તિપિ પઠન્તિ. એકકિયાતિ એકકા, ચતૂસુ ઇરિયાપથેસુ એકકા હુત્વા વિહરન્તીતિ અધિપ્પાયો. તેનેવાહ ‘‘અદુતિયા’’તિ. તાદિસા સમણા મમાતીતિ એત્થ ઇતિ-સદ્દો આદિઅત્થો. તેન –

‘‘કાયકમ્મં સુચિ નેસં, વાચાકમ્મં અનાવિલં;

મનોકમ્મં સુવિસુદ્ધં, તાદિસા સમણા મમ.

‘‘વિમલા સઙ્ખમુત્તાભા, સુદ્ધા અન્તરબાહિરા;

પુણ્ણા સુદ્ધેહિ ધમ્મેહિ, તાદિસા સમણા મમ.

‘‘લાભેન ઉન્નતો લોકો, અલાભેન ચ ઓનતો;

લાભાલાભેન એકટ્ઠા, તાદિસા સમણા મમ.

‘‘યસેન ઉન્નતો લોકો, અયસેન ચ ઓનતો;

યસાયસેન એકટ્ઠા, તાદિસા સમણા મમ.

‘‘પસંસાયુન્નતો લોકો, નિન્દાયપિ ચ ઓનતો;

સમા નિન્દાપસંસાસુ, તાદિસા સમણા મમ.

‘‘સુખેન ઉન્નતો લોકો, દુક્ખેનપિ ચ ઓનતો;

અકમ્પા સુખદુક્ખેસુ, તાદિસા સમણા મમા’’તિ. (ધ. પ. અટ્ઠ. ૨.૩૦૩ ચૂળસુભદ્દાવત્થુ) –

એવમાદિં સઙ્ગણ્હાતિ.

‘‘દૂરે સન્તો’’તિઆદિગાથાય અયમત્થો. સન્તોતિ રાગાદીનં સન્તતાય બુદ્ધાદયો સન્તો નામ, ઇધ પન પુબ્બબુદ્ધેસુ કતાધિકારા ઉસ્સન્નકુસલમૂલા ભાવિતભાવના સત્તા સન્તોતિ અધિપ્પેતા. પકાસન્તીતિ દૂરે ઠિતાપિ બુદ્ધાનં ઞાણપથં આગચ્છન્તા પાકટા હોન્તિ. હિમવન્તોવાતિ યથા તિયોજનસહસ્સવિત્થતો પઞ્ચયોજનસતુબ્બેધો ચતુરાસીતિયા કૂટસહસ્સેહિ પટિમણ્ડિતો હિમવન્તપબ્બતો દૂરે ઠિતાનમ્પિ અભિમુખે ઠિતો વિય પકાસતિ, એવં પકાસન્તીતિ અત્થો. અસન્તેત્થ ન દિસ્સન્તીતિ લાભગરુકા, વિત્થિણ્ણપરલોકા, આમિસચક્ખુકા, જીવિકત્થાય પબ્બજિતા, બાલપુગ્ગલા અસન્તો નામ. તે એત્થ બુદ્ધાનં દક્ખિણસ્સ જાણુમણ્ડલસ્સ સન્તિકે નિસિન્નાપિ ન દિસ્સન્તિ ન પઞ્ઞાયન્તિ. રત્તિં ખિત્તા યથા સરાતિ રત્તિં ચતુરઙ્ગસમન્નાગતે અન્ધકારે ખિત્તા સરા વિય તથારૂપસ્સ ઉપનિસ્સયભૂતસ્સ પુબ્બહેતુનો અભાવેન ન પઞ્ઞાયન્તીતિ અત્થો.

બ્રહ્મદેય્યન્તિ સેટ્ઠદેય્યં, યથા દિન્નં ન પુન ગહેતબ્બં હોતિ નિસ્સટ્ઠં પરિચ્ચત્તં, એવં દિન્નન્તિ અત્થો.

દિટ્ઠં ન મઞ્ઞતીતિ એત્થ દિટ્ઠન્તિ મંસચક્ખુનાપિ દિટ્ઠં, દિબ્બચક્ખુનાપિ દિટ્ઠં, રૂપાયતનસ્સેતં અધિવચનં. યઞ્હિ ચક્ખુદ્વયેન કતદસ્સનકિરિયાસમાપનં, યં ચક્ખુદ્વયં પસ્સતિ અપસ્સિ પસ્સિસ્સતિ, સમવાયે પસ્સેય્ય, તં સબ્બં કાલવિસેસવચનિચ્છાય અભાવતો ‘‘દિટ્ઠ’’ન્તેવ વુત્તં યથા ‘‘દુદ્ધ’’ન્તિ. તેનેવાહ ‘‘દિટ્ઠં રૂપાયતન’’ન્તિ. એવરૂપાનિ હિ વચનાનીતિ ‘‘દટ્ઠબ્બં સોતબ્બ’’ન્તિઆદીનિ.

લાભેપિ તાદી, અલાભેપિ તાદીતિ યથા અલાભકાલે લાભસ્સ લદ્ધકાલેપિ તથેવાતિ તાદિસો. યસેપીતિ યસે સતિપિ મહાપરિવારકાલેપિ. સેસમેત્થ ઉત્તાનમેવ.

કાળકારામસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.