૯. અકુસલમૂલસુત્તવણ્ણના

૭૦. નવમે લુબ્ભતીતિ લોભો. દુસ્સતીતિ દોસો. મુય્હતીતિ મોહો. લોભાદીનિ પનેતાનિ અસહજાતાનં પાણાતિપાતાદીનં કેસઞ્ચિ અકુસલાનં ઉપનિસ્સયપચ્ચયટ્ઠેન, સહજાતાનં અદિન્નાદાનાદીનં કેસઞ્ચિ સમ્પયુત્તા હુત્વા ઉપ્પાદકટ્ઠેન, સયઞ્ચ અકુસલાનીતિ સાવજ્જદુક્ખવિપાકટ્ઠેનાતિ આહ ‘‘અકુસલાનં મૂલાનિ, અકુસલાનિ ચ તાનિ મૂલાની’’તિ. વુત્તમ્પિ ચેતં ‘‘રત્તો ખો, આવુસો, રાગેન અભિભૂતો પરિયાદિન્નચિત્તો પાણમ્પિ હનતી’’તિઆદિ. યદપીતિ લિઙ્ગવિપલ્લાસેન વુત્તન્તિ આહ ‘‘યોપિ, ભિક્ખવે, લોભો’’તિ. તદપીતિ એત્થાપિ એસેવ નયોતિ આહ ‘‘સોપિ અકુસલમૂલ’’ન્તિ. વિનાપિ લિઙ્ગવિપલ્લાસેન અત્થયોજનં દસ્સેન્તો ‘‘અકુસલમૂલં વા’’તિઆદિમાહ. સબ્બત્થાતિ ‘‘યદપિ, ભિક્ખવે, દોસો, તદપિ અકુસલમૂલ’’ન્તિઆદીસુ. અભિસઙ્ખરોતીતિ એત્થ આયૂહતીતિ અત્થં વત્વા તઞ્ચ આયૂહનં પચ્ચયસમવાયસિદ્ધિતો સમ્પિણ્ડનં રાસિકરણં વિય હોતીતિ આહ ‘‘સમ્પિણ્ડેતિ રાસિં કરોતી’’તિ.

પાળિયં ‘‘વધેના’’તિઆદીસુ વધેનાતિ મારણેન વા પોથનેન વા. વધસદ્દો હિ હિંસનત્થો વિહેઠનત્થો ચ હોતિ. બન્ધનેનાતિ અદ્દુબન્ધનાદિના. જાનિયાતિ ધનજાનિયા, ‘‘સતં ગણ્હથ, સહસ્સં ગણ્હથા’’તિ એવં પવત્તિતદણ્ડેનાતિ અત્થો. ગરહાયાતિ પઞ્ચસિખમુણ્ડકકરણં, ગોમયસિઞ્ચનં, ગીવાય કુરણ્ડકબન્ધનન્તિ એવમાદીનિ કત્વા ગરહપાપનેન. તત્થ પઞ્ચસિખમુણ્ડકકરણં નામ કાકપક્ખકરણં. ગોમયસિઞ્ચનં સીસેન કણોદકાવસેચનં. કુરણ્ડકબન્ધનં ગદ્દુલબન્ધનં.

કાલસ્મિં ન વદતીતિ યુત્તકાલે ન વદતિ, વત્તબ્બકાલસ્સ પુબ્બે વા પચ્છા વા અયુત્તકાલે વત્તા હોતિ. અભૂતવાદીતિ યં નત્થિ, તસ્સ વત્તા. તેનાહ ‘‘ભૂતં ન વદતી’’તિ. અત્થં ન વદતીતિ કારણં ન વદતિ, અકારણનિસ્સિતં નિપ્ફલં વત્તા હોતિ. ધમ્મં ન વદતીતિ સભાવં ન વદતિ, અસભાવં વત્તા અયથાવાદીતિ અત્થો. વિનયં ન વદતીતિ સંવરવિનયં ન વદતિ, ન સંવરવિનયપ્પટિસંયુત્તસ્સ વત્તા હોતિ, અત્તનો સુણન્તસ્સ ચ ન સંવરવિનયાવહસ્સ વત્તાતિ અત્થો.

અતચ્છન્તિ અભૂતત્થં. તેનાહ ‘‘ઇતરં તસ્સેવ વેવચન’’ન્તિ. અથ વા અભૂતન્તિ અસન્તં અવિજ્જમાનં. અતચ્છન્તિ અતથાકારં.

પુઞ્ઞકમ્મતો એતિ ઉપ્પજ્જતીતિ અયો, વડ્ઢિ. તપ્પટિક્ખેપેન અનયો, અવડ્ઢીતિ આહ ‘‘અનયં આપજ્જતીતિ અવડ્ઢિં આપજ્જતી’’તિ. માલુવાસિપાટિકા નામ દીઘસણ્ઠાનં માલુવાપક્કં, માલુવાફલપોટ્ઠલિકાતિ અત્થો. ફલિતાયાતિ આતપેન સુસ્સિત્વા ભિન્નાય. વટરુક્ખાદીનં મૂલેતિ વટરુક્ખાદીનં સમીપે. સકભાવેન સણ્ઠાતું ન સક્કોન્તીતિ કસ્મા ન સક્કોન્તિ? ભવનવિનાસભયા. રુક્ખમૂલે પતિતમાલુવાબીજતો હિ લતા ઉપ્પજ્જિત્વા રુક્ખં અભિરુહતિ. સા મહાપત્તા ચેવ બહુપત્તા ચ મહાકોલિરપત્તસણ્ઠાનેહિ તતો ચ મહન્તતરેહિ સાખાવિટપન્તરેહિ પત્તેહિ સમન્નાગતા. અથ નં રુક્ખં મૂલતો પટ્ઠાય વિનન્ધમાના સબ્બવિટપાનિ સઞ્છાદેત્વા મહન્તં ભારં જનેત્વા તિટ્ઠતિ, સા વાતે વાયન્તે દેવે વા વસ્સન્તે ઓઘનહેટ્ઠાગતા ઓલમ્બનહેતુભૂતં ઘનભાવં જનેત્વા તસ્સ રુક્ખસ્સ સબ્બસાખં ભિજ્જતિ, ભૂમિયં નિપાતેતિ. તતો તસ્મિં રુક્ખે પતિટ્ઠિતવિમાનં ભિજ્જતિ વિનસ્સતિ. ઇતિ તા દેવતાયો ભવનવિનાસભયા સકભાવેન સણ્ઠાતું ન સક્કોન્તિ. એત્થ ચ યં સાખટ્ઠકવિમાનં હોતિ, તં સાખાસુ ભિજ્જમાનાસુ તત્થ તત્થેવ ભિજ્જિત્વા સબ્બસાખાસુ ભિન્નાસુ સબ્બં ભિજ્જતિ, રુક્ખટ્ઠકવિમાનં પન યાવ રુક્ખસ્સ મૂલમત્તમ્પિ તિટ્ઠતિ, તાવ ન નસ્સતીતિ વેદિતબ્બં. તત્થ તત્થ પલુજ્જિત્વાતિ તત્થ તત્થ ભિજ્જિત્વા. સેસમેત્થ સુવિઞ્ઞેય્યમેવ.

અકુસલમૂલસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.