૫. હત્થકસુત્તવણ્ણના

૧૨૮. પઞ્ચમે અભિક્કન્તાતિ અતિક્કન્તા, વિગતાતિ અત્થોતિ આહ ‘‘ખયે દિસ્સતી’’તિ. તેનેવ હિ ‘‘નિક્ખન્તો પઠમો યામો’’તિ અનન્તરં વુત્તં. અભિક્કન્તતરોતિ અતિવિય કન્તતરો. તાદિસો ચ સુન્દરો ભદ્દકો નામ હોતીતિ આહ ‘‘સુન્દરે દિસ્સતી’’તિ. કોતિ દેવનાગયક્ખગન્ધબ્બાદીસુ કો કતમો? મેતિ મમ. પાદાનીતિ પાદે. ઇદ્ધિયાતિ ઇમાય એવરૂપાય દેવિદ્ધિયા. યસસાતિ ઇમિના એદિસેન પરિવારેન પરિચ્છેદેન. જલન્તિ વિજ્જોતમાનો. અભિક્કન્તેનાતિ અતિવિય કન્તેન કમનીયેન અભિરૂપેન. વણ્ણેનાતિ છવિવણ્ણેન સરીરવણ્ણનિભાય. સબ્બા ઓભાસયં દિસાતિ દસ દિસા પભાસેન્તો, ચન્દો વિય સૂરિયો વિય ચ એકોભાસં એકાલોકં કરોન્તોતિ ગાથાય અત્થો. અભિરૂપેતિ ઉળારરૂપે સમ્પન્નરૂપે. અબ્ભનુમોદનેતિ સમ્પહંસને. ઇધ પનાતિ ‘‘અભિક્કન્તાય રત્તિયા’’તિ એતસ્મિં પદે. તેનાતિ સુન્દરપરિયાયત્તા. ખયે વા ઇધ અભિક્કન્તસદ્દો દટ્ઠબ્બો, તેન ‘‘અભિક્કન્તાય પરિક્ખીણાય રત્તિયા’’તિ વુત્તં હોતિ.

રૂપાયતનાદીસૂતિ આદિસદ્દેન અક્ખરાદીનં સઙ્ગહો દટ્ઠબ્બો. સુવણ્ણવણ્ણોતિ સુવણ્ણચ્છવીતિ અયમેત્થ અત્થોતિ આહ ‘‘છવિય’’ન્તિ. તથા હિ વુત્તં ‘‘કઞ્ચનસન્નિભત્તચો’’તિ (મ. નિ. ૨.૩૯૯; સુ. નિ. ૫૫૬). સઞ્ઞૂળ્હાતિ સમ્બન્ધિતા, ગન્થિતાતિ અત્થો. વણ્ણાતિ ગુણવણ્ણાતિ આહ ‘‘થુતિય’’ન્તિ, થોમનાયન્તિ અત્થો. કુલવગ્ગેતિ ખત્તિયાદિકુલકોટ્ઠાસે. તત્થ ‘‘અચ્છો વિપ્પસન્નો’’તિઆદિના વણ્ણિતબ્બટ્ઠેન વણ્ણો, છવિ. વણ્ણનટ્ઠેન અભિત્થવટ્ઠેન વણ્ણો, થુતિ. અઞ્ઞમઞ્ઞં અસઙ્કરતો વણ્ણેતબ્બતો ઠપેતબ્બતો વણ્ણો, ખત્તિયાદિકુલવગ્ગો. વણ્ણીયતિ ઞાપીયતિ એતેનાતિ વણ્ણો, ઞાપકકારણં. વણ્ણનતો થૂલરસ્સાદિભાવેન ઉપટ્ઠાનતો વણ્ણો, સણ્ઠાનં. મહન્તં ખુદ્દકં મજ્ઝિમન્તિ વણ્ણેતબ્બતો પમિતબ્બતો વણ્ણો, પમાણં. વણ્ણીયતિ ચક્ખુના પસ્સીયતીતિ વણ્ણો, રૂપાયતનન્તિ એવં તસ્મિં તસ્મિં અત્થે વણ્ણસદ્દસ્સ પવત્તિ વેદિતબ્બા. સોતિ વણ્ણસદ્દો. છવિયા દટ્ઠબ્બો રૂપાયતને ગય્હમાનસ્સપિ છવિમુખેનેવ ગહેતબ્બતો. છવિગતા પન વણ્ણધાતુ એવ ‘‘સુવણ્ણવણ્ણો’’તિ એત્થ વણ્ણગ્ગહણેન ગહિતાતિ અપરે.

કેવલપરિપુણ્ણન્તિ એકદેસમ્પિ અસેસેત્વા નિરવસેસતોવ પરિપુણ્ણન્તિ અયમેત્થ અત્થોતિ આહ ‘‘અનવસેસતા અત્થો’’તિ. કેવલકપ્પાતિ કપ્પ-સદ્દો નિપાતો પદપૂરણમત્તં, ‘‘કેવલં’’ઇચ્ચેવ અત્થો. કેવલસદ્દો ચ બહુલવાચીતિ આહ ‘‘યેભુય્યતા અત્થો’’તિ. કેચિ પન ‘‘ઈસકં અસમત્તં કેવલં કેવલકપ્પ’’ન્તિ વદન્તિ. અનવસેસત્થો એત્થ કેવલસદ્દો સિયા, અનત્થન્તરેન પન કપ્પસદ્દેન પદવડ્ઢનં કતં ‘‘કેવલા એવ કેવલકપ્પા’’તિ. તથા વા કપ્પનીયત્તા પઞ્ઞપેતબ્બત્તા કેવલકપ્પા. અબ્યામિસ્સતા વિજાતિયેન અસઙ્કરો સુદ્ધતા. અનતિરેકતા તંપરમતા વિસેસાભાવો. કેવલકપ્પન્તિ કેવલં દળ્હં કત્વાતિ અત્થો. કેવલં વુચ્ચતિ નિબ્બાનં સબ્બસઙ્ખતવિવિત્તત્તા, તં એતસ્સ અધિગતં અત્થીતિ કેવલી, સચ્છિકતનિરોધો ખીણાસવો.

કપ્પ-સદ્દો પનાયં સઉપસગ્ગો અનુપસગ્ગો ચાતિ અધિપ્પાયેન ઓકપ્પનિયપદે લબ્ભમાનં ઓકપ્પસદ્દમત્તં નિદસ્સેતિ, અઞ્ઞથા કપ્પસદ્દસ્સ અત્થુદ્ધારે ઓકપ્પનિયપદં અનિદસ્સનમેવ સિયા. સમણકપ્પેહીતિ વિનયસિદ્ધેહિ સમણવોહારેહિ. નિચ્ચકપ્પન્તિ નિચ્ચકાલં. પઞ્ઞત્તીતિ નામં. નામઞ્હેતં તસ્સ આયસ્મતો, યદિદં કપ્પોતિ. કપ્પિતકેસમસ્સૂતિ કત્તરિયા છેદિતકેસમસ્સુ. દ્વઙ્ગુલકપ્પોતિ મજ્ઝન્હિકવેલાય વીતિક્કન્તાય દ્વઙ્ગુલતાવિકપ્પો. લેસોતિ અપદેસો. અનવસેસં ફરિતું સમત્થસ્સ ઓભાસસ્સ કેનચિ કારણેન એકદેસફરણમ્પિ સિયા, અયં પન સબ્બસ્સેવ ફરતીતિ દસ્સેતું સમન્તત્થો કપ્પસદ્દો ગહિતોતિ આહ ‘‘અનવસેસં સમન્તતો’’તિ.

આભાય ફરિત્વાતિ વત્થમાલાલઙ્કારસરીરસમુટ્ઠિતાય આભાય ફરિત્વા. દેવતાનઞ્હિ સરીરોભાસં દ્વાદસયોજનમત્તં ઠાનં. તતો ભિય્યોપિ ફરિત્વા તિટ્ઠતિ, તથા વત્થાભરણાદિસમુટ્ઠિતા પભા.

હત્થકસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.