૮. સુક્કસુત્તવણ્ણના

૮. અટ્ઠમે ‘‘સુક્કં વત્થ’’ન્તિઆદીસુ વિય ન વણ્ણસુક્કતાય ધમ્માનં સુક્કતા, અથ ખો સુક્કાભિજાતિહેતુતો પભસ્સરભાવકરણતો ચાતિ દસ્સેન્તો ‘‘ન વણ્ણસુક્કતાયા’’તિઆદિમાહ. સુક્કતાયાતિ સુક્કાભિજાતિતાય. હિરી પાપધમ્મે ગૂથં વિય પસ્સન્તી જિગુચ્છતીતિ આહ ‘‘પાપતો જિગુચ્છનલક્ખણા હિરી’’તિ. ઓત્તપ્પં તે ઉણ્હં વિય પસ્સન્તં તતો ભાયતીતિ વુત્તં ‘‘ભાયનલક્ખણં ઓતપ્પ’’ન્તિ. ઇદઞ્ચ હિરોત્તપ્પં અઞ્ઞમઞ્ઞવિપ્પયોગી પાપતો વિમુખભૂતઞ્ચ, તસ્મા નેસં ઇદં નાનાકરણં – અજ્ઝત્તસમુટ્ઠાના હિરી, બહિદ્ધાસમુટ્ઠાનં ઓત્તપ્પં. અત્તાધિપતિ હિરી, લોકાધિપતિ ઓતપ્પં. લજ્જાસભાવસણ્ઠિતા હિરી, ભયસભાવસણ્ઠિતં ઓત્તપ્પં. સપ્પતિસ્સવલક્ખણા હિરી, વજ્જભીરુકભયદસ્સાવિલક્ખણં ઓત્તપ્પન્તિ.

તત્થ અજ્ઝત્તસમુટ્ઠાનં હિરિં ચતૂહિ કારણેહિ સમુટ્ઠાપેતિ જાતિં પચ્ચવેક્ખિત્વા, વયં, સૂરભાવં, બાહુસચ્ચં પચ્ચવેક્ખિત્વા. કથં? ‘‘પાપકરણં નામેતં ન જાતિસમ્પન્નાનં કમ્મં, હીનજચ્ચાનં કેવટ્ટાદીનં કમ્મં, માદિસસ્સ જાતિસમ્પન્નસ્સ ઇદં કાતું ન યુત્ત’’ન્તિ એવં તાવ જાતિં પચ્ચવેક્ખિત્વા પાપં અકરોન્તો હિરિં સમુટ્ઠાપેતિ. તથા ‘‘પાપકરણં નામેતં દહરેહિ કત્તબ્બં કમ્મં, માદિસસ્સ વયે ઠિતસ્સ ઇદં કાતું ન યુત્ત’’ન્તિ એવં વયં પચ્ચવેક્ખિત્વા પાપં અકરોન્તો હિરિં સમુટ્ઠાપેતિ. તથા ‘‘પાપકરણં નામેતં દુબ્બલજાતિકાનં કમ્મં, માદિસસ્સ સૂરભાવસમ્પન્નસ્સ ઇદં કાતું ન યુત્ત’’ન્તિ એવં સૂરભાવં પચ્ચવેક્ખિત્વા પાપં અકરોન્તો હિરિં સમુટ્ઠાપેતિ. તથા ‘‘પાપકમ્મં નામેતં અન્ધબાલાનં કમ્મં, ન પણ્ડિતાનં, માદિસસ્સ પણ્ડિતસ્સ બહુસ્સુતસ્સ ઇદં કાતું ન યુત્ત’’ન્તિ એવં બાહુસચ્ચં પચ્ચવેક્ખિત્વા પાપં અકરોન્તો હિરિં સમુટ્ઠાપેતિ. એવં અજ્ઝત્તસમુટ્ઠાનં હિરિં ચતૂહિ કારણેહિ સમુટ્ઠાપેતિ, સમુટ્ઠાપેન્તો ચ હિરિં નિસ્સાય પાપકમ્મં ન કરોતિ.

કથં બહિદ્ધાસમુટ્ઠાનં ઓત્તપ્પં? ‘‘સચે ત્વં પાપકમ્મં કરિસ્સસિ, ચતૂસુ પરિસાસુ ગરહપ્પત્તો ભવિસ્સસિ, તતો તં સીલવન્તો સબ્રહ્મચારી વિવજ્જિસ્સન્તી’’તિ પચ્ચવેક્ખિત્વા બહિદ્ધાસમુટ્ઠાનં ઓત્તપ્પં નિસ્સાય પાપકમ્મં ન કરોતિ. એવં બહિદ્ધાસમુટ્ઠાનં ઓત્તપ્પં.

કથં અત્તાધિપતિ હિરી? ઇધેકચ્ચો કુલપુત્તો અત્તાનં અધિપતિં જેટ્ઠકં કત્વા ‘‘માદિસસ્સ સદ્ધાપબ્બજિતસ્સ બહુસ્સુતસ્સ ધુતધરસ્સ ન યુત્તં પાપકમ્મં કાતુ’’ન્તિ પાપં ન કરોતિ. એવં અત્તાધિપતિ હિરી. તેનાહ ભગવા ‘‘સો અત્તાનંયેવ અધિપતિં કરિત્વા અકુસલં પજહતિ, કુસલં ભાવેતિ, સાવજ્જં પજહતિ, અનવજ્જં ભાવેતિ, સુદ્ધં અત્તાનં પરિહરતી’’તિ (અ. નિ. ૩.૪૦).

કથં લોકાધિપતિ ઓત્તપ્પં? ઇધેકચ્ચો કુલપુત્તો લોકં અધિપતિં જેટ્ઠકં કત્વા ‘‘સચે ખો ત્વં પાપકમ્મં કરેય્યાસિ, સબ્રહ્મચારિનો તાવ તં જાનિસ્સન્તિ, મહિદ્ધિકા મહાનુભાવા લોકે ચ સમણબ્રાહ્મણા દેવતા ચ, તસ્મા તે ન યુત્તં પાપં કાતુ’’ન્તિ પાપકમ્મં ન કરોતિ. યથાહ – ‘‘મહા ખો પનાયં લોકસન્નિવાસો, મહન્તસ્મિં ખો પન લોકસન્નિવાસે સન્તિ સમણબ્રાહ્મણા ઇદ્ધિમન્તો દિબ્બચક્ખુકા પરચિત્તવિદુનો. તે દૂરતોપિ પસ્સન્તિ, આસન્નાપિ ન દિસ્સન્તિ, ચેતસાપિ ચિત્તં જાનન્તિ, તેપિ મં એવં જાનિસ્સન્તિ ‘પસ્સથ, ભો, ઇમં કુલપુત્તં, સદ્ધા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતો સમાનો વોકિણ્ણો વિહરતિ પાપકેહિ અકુસલેહિ ધમ્મેહી’તિ. સન્તિ દેવતા ઇદ્ધિમન્તિનિયો દિબ્બચક્ખુકા પરચિત્તવિદુનિયો, તા દૂરતોપિ પસ્સન્તિ, આસન્નાપિ ન દિસ્સન્તિ, ચેતસાપિ ચિત્તં જાનન્તિ, તાપિ મં જાનિસ્સન્તિ ‘પસ્સથ, ભો, ઇમં કુલપુત્તં, સદ્ધા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતો સમાનો વોકિણ્ણો વિહરતિ પાપકેહિ અકુસલેહિ ધમ્મેહી’તિ…પે… સો લોકંયેવ અધિપતિં કરિત્વા અકુસલં…પે… પરિહરતી’’તિ. એવં લોકાધિપતિ ઓત્તપ્પં.

લજ્જાસભાવસણ્ઠિતાતિ એત્થ લજ્જાતિ લજ્જનાકારો, તેન સભાવેન સણ્ઠિતા હિરી. ભયન્તિ અપાયભયં, તેન સભાવેન સણ્ઠિતં ઓત્તપ્પં. તદુભયં પાપપરિવજ્જને પાકટં હોતિ. તત્થ યથા દ્વીસુ અયોગુળેસુ એકો સીતલો ભવેય્ય ગૂથમક્ખિતો, એકો ઉણ્હો આદિત્તો. તેસુ યથા સીતલં ગૂથમક્ખિતત્તા જિગુચ્છન્તો વિઞ્ઞુજાતિકો ન ગણ્હાતિ, ઇતરં ડાહભયેન. એવં પણ્ડિતો લજ્જાય જિગુચ્છન્તો પાપં ન કરોતિ, ઓત્તપ્પેન અપાયભયભીતો પાપં ન કરોતિ, એવં લજ્જાસભાવસણ્ઠિતા હિરી, ભયસભાવસણ્ઠિતં ઓત્તપ્પં.

કથં સપ્પતિસ્સવલક્ખણા હિરી, વજ્જભીરુકભયદસ્સાવિલક્ખણં ઓત્તપ્પં? એકચ્ચો હિ જાતિમહત્તપચ્ચવેક્ખણા, સત્થુમહત્તપચ્ચવેક્ખણા, દાયજ્જમહત્તપચ્ચવેક્ખણા, સબ્રહ્મચારિમહત્તપચ્ચવેક્ખણાતિ એવં ચતૂહિ કારણેહિ તત્થ ગારવેન સપ્પતિસ્સવલક્ખણં હિરિં સમુટ્ઠાપેત્વા પાપં ન કરોતિ. એકચ્ચો અત્તાનુવાદભયં, પરાનુવાદભયં, દણ્ડભયં, દુગ્ગતિભયન્તિ એવં ચતૂહિ કારણેહિ વજ્જતો ભાયન્તો વજ્જભીરુકભયદસ્સાવિલક્ખણં ઓત્તપ્પં પચ્ચુપટ્ઠાપેત્વા પાપકમ્મં ન કરોતિ. એત્થ ચ અજ્ઝત્તસમુટ્ઠાનાદિતા હિરોત્તપ્પાનં તત્થ તત્થ પાકટભાવેન વુત્તા, ન પન નેસં કદાચિ અઞ્ઞમઞ્ઞવિપ્પયોગો. ન હિ લજ્જનં નિબ્ભયં, પાપભયં વા અલજ્જનં અત્થીતિ. એવમેત્થ વિત્થારતો અત્થવણ્ણના વેદિતબ્બા.

સુક્કસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.