૧૦. દુતિયકોસલસુત્તવણ્ણના

૩૦. દસમે ઉગ્ગન્ત્વા યુજ્ઝતિ એતાયાતિ ઉય્યોધિકા, સત્થપ્પહારેહિ યુજ્ઝિતસ્સેતં અધિવચનં. ઉગ્ગન્ત્વા યુજ્ઝનં વા ઉય્યોધિકો, સત્થપ્પહારો. તેનાહ ‘‘યુદ્ધતો નિવત્તો’’તિ. ઉપસ્સુતિવસેન યુજ્ઝિતબ્બાકારં ઞત્વાતિ જેતવને કિર દત્તત્થેરો ધનુગ્ગહતિસ્સત્થેરોતિ દ્વે મહલ્લકત્થેરા વિહારપચ્ચન્તે પણ્ણસાલાય વસન્તિ. તેસુ ધનુગ્ગહતિસ્સત્થેરો પચ્છિમયામે પબુજ્ઝિત્વા ઉટ્ઠાય નિસિન્નો દત્તત્થેરં આમન્તેત્વા ‘‘અયં તે મહોદરો કોસલો ભુત્તભત્તમેવ પૂતિં કરોતિ, યુદ્ધવિચારણં પન કિઞ્ચિ ન જાનાતિ, પરાજિતોત્વેવ વદાપેતી’’તિ વત્વા તેન ‘‘કિં પન કાતું વટ્ટતી’’તિ વુત્તે – ‘‘ભન્તે, યુદ્ધો નામ પદુમબ્યૂહો ચક્કબ્યૂહો સકટબ્યૂહોતિ તયો બ્યૂહા હોન્તિ, અજાતસત્તું ગણ્હિતુકામેન અસુકસ્મિં નામ પબ્બતકુચ્છિસ્મિં દ્વીસુ પબ્બતભિત્તીસુ મનુસ્સે ઠપેત્વા પુરતો દુબ્બલં દસ્સેત્વા પબ્બતન્તરં પવિટ્ઠભાવં જાનિત્વા પવિટ્ઠમગ્ગં રુન્ધિત્વા પુરતો ચ પચ્છતો ચ ઉભોસુ પબ્બતભિત્તીસુ વગ્ગિત્વા નદિત્વા જાલપક્ખિત્તમચ્છં વિય કત્વા સક્કા ગહેતુ’’ન્તિ. તસ્મિં ખણે ‘‘ભિક્ખૂનં કથાસલ્લાપં સુણાથા’’તિ રઞ્ઞો પેસિતચરપુરિસા તં સુત્વા રઞ્ઞો આરોચેસું. તં સુત્વા રાજા સઙ્ગામભેરિં પહરાપેત્વા ગન્ત્વા સકટબ્યૂહં કત્વા અજાતસત્તું જીવગ્ગાહં ગણ્હિ. તેન વુત્તં ‘‘ઉપસ્સુતિવસે…પે... અજાતસત્તું ગણ્હી’’તિ.

દોણપાકન્તિ દોણતણ્ડુલાનં પક્કભત્તં. દોણન્તિ ચતુનાળિકાનમેતમધિવચનં. મનુજસ્સાતિ સત્તસ્સ. તનુકસ્સાતિ તનુકા અપ્પિકા અસ્સ પુગ્ગલસ્સ, ભુત્તપચ્ચયા વિસભાગવેદના ન હોન્તિ. સણિકન્તિ મન્દં મુદુકં, અપરિસ્સયમેવાતિ અત્થો. જીરતીતિ પરિભુત્તાહારો પચ્ચતિ. આયુ પાલયન્તિ નિરોગો અવેદનો જીવિતં રક્ખન્તો. અથ વા સણિકં જીરતીતિ સો ભોજને મત્તઞ્ઞૂ પુગ્ગલો પરિમિતાહારતાય સણિકં ચિરેન જીરતિ જરં પાપુણાતિ જીવિતં પાલયન્તો.

ઇમં ઓવાદં અદાસીતિ એકસ્મિં કિર (ધ. પ. અટ્ઠ. ૨.૨૦૩ પસેનદિકોસલવત્થુ) સમયે રાજા તણ્ડુલદોણસ્સ ઓદનં તદુપિયેન સૂપબ્યઞ્જનેન ભુઞ્જતિ. સો એકદિવસં ભુત્તપાતરાસો ભત્તસમ્મદં અવિનોદેત્વા સત્થુ સન્તિકં ગન્ત્વા કિલન્તરૂપો ઇતો ચિતો ચ સમ્પરિવત્તતિ, નિદ્દાય અભિભુય્યમાનોપિ લહુકં નિપજ્જિતું અસક્કોન્તો એકમન્તં નિસીદિ. અથ નં સત્થા આહ ‘‘કિં, મહારાજ, અવિસ્સમિત્વાવ આગતોસી’’તિ. આમ, ભન્તે, ભુત્તકાલતો પટ્ઠાય મે મહાદુક્ખં હોતીતિ. અથ નં સત્થા, ‘‘મહારાજ, અતિબહુભોજીનં એતં દુક્ખં હોતી’’તિ વત્વા –

‘‘મિદ્ધી યદા હોતિ મહગ્ઘસો ચ,

નિદ્દાયિતા સમ્પરિવત્તસાયી;

મહાવરાહોવ નિવાપપુટ્ઠો,

પુનપ્પુનં ગબ્ભમુપેતિ મન્દો’’તિ. (ધ. પ. ૩૨૫; નેત્તિ. ૨૬, ૯૦) –

ઇમાય ગાથાય ઓવદિત્વા, ‘‘મહારાજ, ભોજનં નામ મત્તાય ભુઞ્જિતું વટ્ટતિ, મત્તભોજિનો હિ સુખં હોતી’’તિ ઉત્તરિપિ પુન ઓવદન્તો ‘‘મનુજસ્સ સદા સતીમતો’’તિ (સં. નિ. ૧.૧૨૪) ઇમં ગાથમાહ.

રાજા પન ગાથં ઉગ્ગણ્હિતું નાસક્ખિ, સમીપે ઠિતં પન ભાગિનેય્યં સુદસ્સનં નામ માણવં ‘‘ઇમં ગાથં ઉગ્ગણ્હ તાતા’’તિ આહ. સો તં ગાથં ઉગ્ગણ્હિત્વા ‘‘કિં કરોમિ, ભન્તે’’તિ સત્થારં પુચ્છિ. અથ નં સત્થા આહ, ‘‘માણવ, ઇમં ગાથં નટો વિય પત્તપત્તટ્ઠાને મા અવચ, રઞ્ઞો પાતરાસં ભુઞ્જનટ્ઠાને ઠત્વા પઠમપિણ્ડાદીસુપિ અવત્વા અવસાને પિણ્ડે ગહિતે વદેય્યાસિ, રાજા સુત્વા ભત્તપિણ્ડં છડ્ડેસ્સતિ. અથ રઞ્ઞો હત્થેસુ ધોતેસુ પાતિં અપનેત્વા સિત્થાનિ ગણેત્વા તદુપિયં બ્યઞ્જનં ઞત્વા પુનદિવસે તાવતકે તણ્ડુલે હારેય્યાસિ. પાતરાસે ચ વત્વા સાયમાસે મા વદેય્યાસી’’તિ. સો ‘‘સાધૂ’’તિ પટિસ્સુણિત્વા તં દિવસં રઞ્ઞો પાતરાસં ભુત્વા ગતત્તા સાયમાસે ભગવતો અનુસિટ્ઠિનિયામેન ગાથં અભાસિ. રાજા દસબલસ્સ વચનં સરિત્વા ભત્તપિણ્ડં પાતિયંયેવ છડ્ડેસિ. રઞ્ઞો હત્થેસુ ધોતેસુ પાતિં અપનેત્વા સિત્થાનિ ગણેત્વા પુનદિવસે તત્તકે તણ્ડુલે હરિંસુ, સોપિ માણવો દિવસે દિવસે તથાગતસ્સ સન્તિકં ગચ્છતિ. દસબલસ્સ વિસ્સાસિકો અહોસિ. અથ નં એકદિવસં પુચ્છિ ‘‘રાજા કિત્તકં ભુઞ્જતી’’તિ? સો ‘‘નાળિકોદન’’ન્તિ આહ. વટ્ટિસ્સતિ એત્તાવતા પુરિસભાગો એસ, ઇતો પટ્ઠાય ગાથં મા વદીતિ. રાજા તથેવ સણ્ઠાસિ. તેન વુત્તં ‘‘નાળિકોદનપરમતાય સણ્ઠાસી’’તિ. રત્તઞ્ઞુતાય વડ્ઢિતં સીલં અસ્સ અત્થીતિ વડ્ઢિતસીલો. અપોથુજ્જનિકેહિ સીલેહીતિ ચતુપારિસુદ્ધિસીલેહિ સીલં અરિયં સુદ્ધં. તેન વુત્તં ‘‘અરિયસીલો’’તિ. તદેકં અનવજ્જટ્ઠેન કુસલં. તેન વુત્તં ‘‘કુસલસીલો’’તિ.

દુતિયકોસલસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

મહાવગ્ગવણ્ણના નિટ્ઠિતા.