૪. ઉપાલિવગ્ગો

૧. ઉપાલિસુત્તવણ્ણના

૩૧. ચતુત્થસ્સ પઠમે અત્થવસેતિ વુદ્ધિવિસેસે, સિક્ખાપદપઞ્ઞત્તિહેતુ અધિગમનીયે હિતવિસેસેતિ અત્થો. અત્થોયેવ વા અત્થવસો, દસ અત્થે દસ કારણાનીતિ વુત્તં હોતિ. અથ વા અત્થો ફલં તદધીનવુત્તિતાય વસો એતસ્સાતિ અત્થવસો, હેતૂતિ એવમ્પેત્થ અત્થો દટ્ઠબ્બો. ‘‘યે મમ સોતબ્બં સદ્દહાતબ્બં મઞ્ઞિસ્સન્તિ, તેસં તં અસ્સ દીઘરત્તં હિતાય સુખાયા’’તિ વુત્તત્તા ‘‘યો ચ તથાગતસ્સ વચનં સમ્પટિચ્છતિ, તસ્સ તં દીઘરત્તં હિતાય સુખાય સંવત્તતી’’તિ વુત્તં. અસમ્પટિચ્છને આદીનવન્તિ ભદ્દાલિસુત્તે વિય અસમ્પટિચ્છને આદીનવં દસ્સેત્વા. સુખવિહારાભાવે સહજીવમાનસ્સ અભાવતો સહજીવિતાપિ સુખવિહારોવ વુત્તો. સુખવિહારો નામ ચતુન્નં ઇરિયાપથવિહારાનં ફાસુતા.

મઙ્કુતન્તિ નિત્તેજતં. ધમ્મેનાતિઆદીસુ ધમ્મોતિ ભૂતં વત્થુ. વિનયોતિ ચોદના ચેવ સારણા ચ. સત્થુસાસનન્તિ ઞત્તિસમ્પદા ચેવ અનુસ્સાવનસમ્પદા ચ.

પિયસીલાનન્તિ સિક્ખાકામાનં. તેસઞ્હિ સીલં પિયં હોતિ. તેનેવાહ ‘‘સિક્ખાત્તયપારિપૂરિયા ઘટમાના’’તિ. સન્દિદ્ધમનાતિ સંસયં આપજ્જમના. ઉબ્બળ્હા હોન્તીતિ પીળિતા હોન્તિ. સઙ્ઘકમ્માનીતિ સતિપિ ઉપોસથપવારણાનં સઙ્ઘકમ્મભાવે ગોબલીબદ્દઞાયેન ઉપોસથં પવારણઞ્ચ ઠપેત્વા ઉપસમ્પદાદિસેસસઙ્ઘકમ્માનં ગહણં વેદિતબ્બં. સમગ્ગાનં ભાવો સામગ્ગી.

‘‘નાહં, ચુન્દ, દિટ્ઠધમ્મિકાનંયેવ આસવાનં સંવરાય ધમ્મં દેસેમી’’તિ (દી. નિ. ૩.૧૮૨) એત્થ વિવાદમૂલભૂતા કિલેસા આસવાતિ આગતા.

‘‘યેન દેવૂપપત્યસ્સ, ગન્ધબ્બો વા વિહઙ્ગમો;

યક્ખત્તં યેન ગચ્છેય્યં, મનુસ્સત્તઞ્ચ અબ્બજે;

તે મય્હં આસવા ખીણા, વિદ્ધસ્તા વિનળીકતા’’તિ. (અ. નિ. ૪.૩૬) –

એત્થ તેભૂમકં કમ્મં અવસેસા ચ અકુસલા ધમ્મા. ઇધ પન પરૂપવાદવિપ્પટિસારવધબન્ધાદયો ચેવ અપાયદુક્ખભૂતા ચ નાનપ્પકારા ઉપદ્દવા આસવાતિ આહ ‘‘અસંવરે ઠિતેન તસ્મિંયેવ અત્તભાવે પત્તબ્બા’’તિઆદિ. યદિ હિ ભગવા સિક્ખાપદં ન ચ પઞ્ઞપેય્ય, તતો અસદ્ધમ્મપ્પટિસેવનઅદિન્નાદાનપાણાતિપાતાદિહેતુ યે ઉપ્પજ્જેય્યું પરૂપવાદાદયો દિટ્ઠધમ્મિકા નાનપ્પકારા અનત્થા, યે ચ તન્નિમિત્તમેવ નિરયાદીસુ નિબ્બત્તસ્સ પઞ્ચવિધબન્ધનકમ્મકારણાદિવસેન મહાદુક્ખાનુભવનપ્પકારા અનત્થા, તે સન્ધાય ઇદં વુત્તં ‘‘દિટ્ઠધમ્મિકાનં આસવાનં સંવરાય સમ્પરાયિકાનં આસવાનં પટિઘાતાયા’’તિ. દિટ્ઠધમ્મો વુચ્ચતિ પચ્ચક્ખો અત્તભાવો, તત્થ ભવા દિટ્ઠધમ્મિકા. તેન વુત્તં ‘‘તસ્મિંયેવ અત્તભાવે પત્તબ્બા’’તિ. સમ્મુખા ગરહનં અકિત્તિ, પરમ્મુખા ગરહનં અયસો. અથ વા સમ્મુખા પરમ્મુખા ગરહનં અકિત્તિ, પરિવારહાનિ અયસોતિ વેદિતબ્બં. આગમનમગ્ગથકનાયાતિ આગમનદ્વારપિદહનત્થાય. સમ્પરેતબ્બતો પેચ્ચ ગન્તબ્બતો સમ્પરાયો, પરલોકોતિ આહ ‘‘સમ્પરાયે નરકાદીસૂ’’તિ.

મેથુનાદીનિ રજ્જનટ્ઠાનાનિ. પાણાતિપાતાદીનિ દુસ્સનટ્ઠાનાનિ.

સંવરવિનયોતિ સીલસંવરો, સતિસંવરો, ઞાણસંવરો, ખન્તિસંવરો, વીરિયસંવરોતિ પઞ્ચવિધો સંવરો. યથાસકં સંવરિતબ્બાનં વિનેતબ્બાનઞ્ચ કાયદુચ્ચરિતાદીનં સંવરણતો સંવરો, વિનયનતો વિનયોતિ વુચ્ચતિ. પહાનવિનયોતિ તદઙ્ગપ્પહાનં વિક્ખમ્ભનપ્પહાનં, સમુચ્છેદપ્પહાનં, પટિપસ્સદ્ધિપ્પહાનં, નિસ્સરણપ્પહાનન્તિ પઞ્ચવિધં પહાનં યસ્મા ચાગટ્ઠેન પહાનં, વિનયટ્ઠેન વિનયો, તસ્મા ‘‘પહાનવિનયો’’તિ વુચ્ચતિ. સમથવિનયોતિ સત્ત અધિકરણસમથા. પઞ્ઞત્તિવિનયોતિ સિક્ખાપદમેવ. સિક્ખાપદપઞ્ઞત્તિયા હિ વિજ્જમાનાય એવ સિક્ખાપદસમ્ભવતો પઞ્ઞત્તિવિનયોપિ સિક્ખાપદપઞ્ઞત્તિયા અનુગ્ગહિતો હોતિ. સેસમેત્થ વુત્તત્થમેવ.

ઉપાલિસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

ઉપાલિવગ્ગવણ્ણના નિટ્ઠિતા.