૧૪. એતદગ્ગવગ્ગો

(૧૪) ૬. છટ્ઠએતદગ્ગવગ્ગવણ્ણના

તપુસ્સ-ભલ્લિકવત્થુ

૨૪૮. ઉપાસકપાળિસંવણ્ણનાય પઠમે સબ્બપઠમં સરણં ગચ્છન્તાનન્તિ સબ્બેસં પઠમં હુત્વા સરણં ગચ્છન્તાનં. ઇતો પરન્તિ સત્તસત્તાહતો પરં. ગમનૂપચ્છેદં અકાસીતિ ગમનવિચ્છેદં અકાસિ. યથા તે ગોણા ધુરં છડ્ડેત્વા પોથિયમાનાપિ ન ગચ્છન્તિ, તથા અકાસીતિ અત્થો. તેસન્તિ તપુસ્સભલ્લિકાનં. અધિમુચ્ચિત્વાતિ આવિસિત્વા. યક્ખસ્સ આવટ્ટો યક્ખાવટ્ટો. એવં સેસેસુપિ. અતીતબુદ્ધાનં આચિણ્ણં ઓલોકેસીતિ અતીતબુદ્ધા કેન ભાજનેન પટિગ્ગણ્હિંસૂતિ બુદ્ધાચિણ્ણં ઓલોકેસિ. દ્વેવાચિકે સરણે પતિટ્ઠાયાતિ સઙ્ઘસ્સ અનુપ્પન્નત્તા બુદ્ધધમ્મવસેન દ્વેવાચિકે સરણે પતિટ્ઠહિત્વા. ચેતિયન્તિ પૂજનીયવત્થું. જીવકેસધાતુયાતિ જીવમાનસ્સ ભગવતો કેસધાતુયા.

અનાથપિણ્ડિકસેટ્ઠિવત્થુ

૨૪૯. દુતિયે તેનેવ ગુણેનાતિ તેનેવ દાયકભાવસઙ્ખાતેન ગુણેન. સો હિ સબ્બકામસમિદ્ધતાય વિગતમચ્છેરતાય કરુણાદિગુણસમઙ્ગિતાય ચ નિચ્ચકાલં અનાથાનં પિણ્ડમદાસિ. તેન સબ્બકાલં ઉપટ્ઠિતો અનાથાનં પિણ્ડો એતસ્સ અત્થીતિ અનાથપિણ્ડિકોતિ સઙ્ખં ગતો. યોજનિકવિહારે કારેત્વાતિ યોજને યોજને એકમેકં વિહારં કારેત્વા. ‘‘એવરૂપં દાનં પવત્તેસી’’તિ વત્વા તમેવ દાનં વિભજિત્વા દસ્સેન્તો ‘‘દેવસિકં પઞ્ચ સલાકભત્તાનિ હોન્તી’’તિઆદિમાહ. તત્થ સલાકાય ગાહેતબ્બં ભત્તં સલાકભત્તં. એકસ્મિં પક્ખે એકદિવસં દાતબ્બં ભત્તં પક્ખિકભત્તં. ધુરગેહે ઠપેત્વા દાતબ્બં ભત્તં ધુરભત્તં. આગન્તુકાનં દાતબ્બં ભત્તં આગન્તુકભત્તં. એવં સેસેસુપિ. પઞ્ચ આસનસતાનિ ગેહે નિચ્ચપઞ્ઞત્તાનેવ હોન્તીતિ ગેહે નિસીદાપેત્વા ભુઞ્જન્તાનં પઞ્ચન્નં ભિક્ખુસતાનં પઞ્ચ આસનસતાનિ નિચ્ચપઞ્ઞત્તાનિ હોન્તિ.

ચિત્તગહપતિવત્થુ

૨૫૦. તતિયે મિગા એવ મિગરૂપાનિ. ભિક્ખં સમાદાપેત્વાતિ, ‘‘ભન્તે, મય્હં અનુગ્ગહં કરોથ, ઇધ નિસીદિત્વા ભિક્ખં ગણ્હથા’’તિ ભિક્ખાગહણત્થં સમાદાપેત્વા. વિવટ્ટં ઉદ્દિસ્સ ઉપચિતં નિબ્બેધભાગિયકુસલં ઉપનિસ્સયો. સળાયતનવિભત્તિમેવ દેસેસીતિ સળાયતનવિભાગપ્પટિસંયુત્તમેવ ધમ્મકથં કથેસિ. થેરેનાતિ તત્થ સન્નિહિતાનં સબ્બેસં જેટ્ઠેન મહાથેરેન. પઞ્હં વિસ્સજ્જેતું અસક્કોન્તેનાતિ ચિત્તેન ગહપતિના ‘‘યા ઇમા, ભન્તે થેર, અનેકવિહિતા દિટ્ઠિયો લોકે ઉપ્પજ્જન્તિ, ‘સસ્સતો લોકો’તિ વા, ‘અસસ્સતો લોકો’તિ વા, ‘અન્તવા લોકો’તિ વા, ‘અનન્તવા લોકો’તિ વા, ‘તં જીવં તં સરીર’ન્તિ વા, ‘અઞ્ઞં જીવં અઞ્ઞં સરીર’ન્તિ વા, ‘હોતિ તથાગતો પરં મરણા’તિ વા, ‘ન હોતિ તથાગતો પરં મરણા’તિ વા, ‘હોતિ ચ ન હોતિ ચ તથાગતો પરં મરણા’તિ વા, ‘નેવ હોતિ ન ન હોતિ તથાગતો પરં મરણા’તિ વા યાનિ ચિમાનિ દ્વાસટ્ઠિ દિટ્ઠિગતાનિ બ્રહ્મજાલે ગણિતાનિ, ઇમા નુ ખો, ભન્તે, દિટ્ઠિયો કિસ્મિં સતિ હોન્તિ, કિસ્મિં અસતિ ન હોન્તી’’તિ એવમાદિના (સં. નિ. ૪.૩૪૫) પઞ્હે પુટ્ઠે તં પઞ્હં વિસ્સજ્જેતું અસક્કોન્તેન. ઇમં કિર પઞ્હં યાવતતિયં પુટ્ઠો મહાથેરો તુણ્હી અહોસિ. અથ ઇસિદત્તત્થેરો ચિન્તેસિ – ‘‘અયં થેરો નેવ અત્તના બ્યાકરોતિ, ન અઞ્ઞં અજ્ઝેસતિ, ઉપાસકો ચ ભિક્ખુસઙ્ઘં વિહેસતિ, અહમેતં બ્યાકરિત્વા ફાસુવિહારં કત્વા દસ્સામી’’તિ. એવં ચિન્તેત્વા ચ આસનતો વુટ્ઠાય થેરસ્સ સન્તિકં ગન્ત્વા ‘‘બ્યાકરોમહં, ભન્તે, ચિત્તસ્સ ગહપતિનો એતં પઞ્હ’’ન્તિ (સં. નિ. ૪.૩૪૫) આહ. એવં વુત્તે થેરો ‘‘બ્યાકરોહિ ત્વં, આવુસો ઇસિદત્ત, ચિત્તસ્સ ગહપતિનો એતં પઞ્હ’’ન્તિ ઇસિદત્તં અજ્ઝેસિ. તેન વુત્તં – ‘‘પઞ્હં વિસ્સજ્જેતું અસક્કોન્તેન અજ્ઝિટ્ઠો’’તિ.

પઞ્હં વિસ્સજ્જેત્વાતિ ‘‘યા ઇમા, ગહપતિ, અનેકવિહિતા દિટ્ઠિયો લોકે ઉપ્પજ્જન્તિ ‘સસ્સતો લોકો’તિ વા, ‘અસસ્સતો લોકો’તિ વા…પે… યાનિ ચિમાનિ દ્વાસટ્ઠિ દિટ્ઠિગતાનિ બ્રહ્મજાલે ગણિતાનિ, ઇમા ખો, ગહપતિ, દિટ્ઠિયો સક્કાયદિટ્ઠિયા સતિ હોન્તિ, સક્કાયદિટ્ઠિયા અસતિ ન હોન્તી’’તિઆદિના નયેન પઞ્હં વિસ્સજ્જેત્વા. ગિહિસહાયકભાવે ઞાતેતિ થેરસ્સ ગિહિસહાયકભાવે ચિત્તેન ગહપતિના ઞાતે. ચિત્તો કિર, ગહપતિ, તસ્સ પઞ્હવેય્યાકરણે તુટ્ઠો ‘‘કુતો, ભન્તે, અય્યો ઇસિદત્તો આગચ્છતી’’તિ વત્વા ‘‘અવન્તિયા ખો અહં, ગહપતિ, આગચ્છામી’’તિ વુત્તો ‘‘અત્થિ, ભન્તે, અવન્તિયા ઇસિદત્તો નામ કુલપુત્તો અમ્હાકં અદિટ્ઠસહાયો પબ્બજિતો, દિટ્ઠો સો આયસ્મતા’’તિ પુચ્છિ. થેરો ચ ‘‘એવં, ગહપતી’’તિ વત્વા ‘‘કહં નુ ખો, ભન્તે, સો આયસ્મા એતરહિ વિહરતી’’તિ પુન પુટ્ઠો તુણ્હી અહોસિ. અથ ચિત્તો ગહપતિ ‘‘અય્યો નો, ભન્તે, ઇસિદત્તો’’તિ પુચ્છિત્વા ‘‘એવં, ગહપતી’’તિ વુત્તે અત્તનો ગિહિસહાયભાવં અઞ્ઞાસિ.

તેજોસમાપત્તિપાટિહારિયં દસ્સેત્વાતિ એકસ્મિં કિર દિવસે ચિત્તો ગહપતિ ‘‘સાધુ મે, ભન્તે, અય્યો ઉત્તરિમનુસ્સધમ્મા ઇદ્ધિપાટિહારિયં દસ્સેતૂ’’તિ મહાથેરં યાચિ. થેરો ‘‘તેન હિ ત્વં, ગહપતિ, આળિન્દે ઉત્તરાસઙ્ગં પઞ્ઞાપેત્વા તત્થ તિણકલાપં ઓકિરા’’તિ વત્વા તેન ચ તથા કતે સયં વિહારં પવિસિત્વા ચ ઘટિકં દત્વા તથારૂપં ઇદ્ધાભિસઙ્ખારં અભિસઙ્ખારેસિ, યથા તાળચ્છિગ્ગળેન ચ અગ્ગળન્તરિકાય ચ અચ્ચિ નિક્ખમિત્વા તિણાનિ ઝાપેતિ, ઉત્તરાસઙ્ગં ન ઝાપેતિ. અથ ચિત્તો ગહપતિ ઉત્તરાસઙ્ગં પપ્ફોટેત્વા સંવિગ્ગો લોમહટ્ઠજાતો એકમન્તં ઠિતો થેરં બહિ નિક્ખમન્તં દિસ્વા ‘‘અભિરમતુ, ભન્તે, અય્યો મચ્છિકાસણ્ડે, રમણીયં અમ્બાટકવનં, અહં અય્યસ્સ ઉસ્સુક્કં કરિસ્સામિ ચીવરપિણ્ડપાતસેનાસનગિલાનપચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખારાન’’ન્તિ આહ. તતો થેરો ‘‘ન દાનિ ઇધ વસિતું સક્કા’’તિ તમ્હા વિહારા પક્કામિ. તં સન્ધાયેતં વુત્તં – ‘‘તેજોસમાપત્તિ પાટિહારિયં દસ્સેત્વા ‘ઇદાનિ ઇધ વસિતું ન યુત્ત’ન્તિ યથાસુખં પક્કામી’’તિ. દ્વે અગ્ગસાવકાતિઆદીસુ યં વત્તબ્બં, તં વિત્થારતો વિનયપાળિયં આગતમેવ.

સદ્ધોતિ લોકિયલોકુત્તરાય સદ્ધાય સમન્નાગતો. સીલેનાતિ અગારિયસીલં અનગારિયસીલન્તિ દુવિધં સીલં, તેસુ ઇધ અગારિયં સીલં અધિપ્પેતં, તેન સમન્નાગતોતિ અત્થો. યસોભોગસમપ્પિતોતિ યાદિસો અનાથપિણ્ડિકાદીનં પઞ્ચઉપાસકસતપરિવારસઙ્ખાતો અગારિયો યસો, તાદિસેનેવ યસેન, યો ચ ધનધઞ્ઞાદિકો ચેવ સત્તવિધઅરિયધનસઙ્ખાતો ચાતિ દુવિધો ભોગો, તેન ચ સમન્નાગતોતિ અત્થો. યં યં પદેસન્તિ પુરત્થિમાદીસુ દિસાસુ એવરૂપો કુલપુત્તો યં યં પદેસં ભજતિ, તત્થ તત્થ એવરૂપેન લાભસક્કારેન પૂજિતોવ હોતીતિ અત્થો.

હત્થકઆળવકવત્થુ

૨૫૧. ચતુત્થે ચતુબ્બિધેન સઙ્ગહવત્થુનાતિ દાનપિયવચનઅત્થચરિયાસમાનત્તતાસઙ્ખાતેન ચતુબ્બિધેન સઙ્ગહવત્થુના. ‘‘સ્વે ભત્તચાટિયા સદ્ધિં આળવકસ્સ પેસેતબ્બો અહોસી’’તિ વુત્તમત્થં પાકટં કત્વા દસ્સેતું – ‘‘તત્રાયં અનુપુબ્બિકથા’’તિઆદિમાહ. મિગવત્થાય અરઞ્ઞં ગન્ત્વાતિ આળવકો રાજા વિવિધનાટકૂપભોગં છડ્ડેત્વા ચોરપ્પટિબાહનત્થઞ્ચ પટિરાજનિસેધનત્થઞ્ચ બ્યાયામકરણત્થઞ્ચ સત્તમે સત્તમે દિવસે મિગવં ગચ્છન્તો એકદિવસં બલકાયેન સદ્ધિં ‘‘યસ્સ પસ્સેન મિગો પલાયતિ, તસ્સેવ સો ભારો’’તિ કતકતિકવત્તો મિગવત્થાય અરઞ્ઞં ગન્ત્વા. એકં મિગન્તિ અત્તનો ઠિતટ્ઠાનેન પલાતં એણિમિગં. અનુબન્ધિત્વાતિ તિયોજનમગ્ગં એકકોવ અનુબન્ધિત્વા. જવસમ્પન્નો હિ રાજા ધનું ગહેત્વા પત્તિકોવ તિયોજનં તં મિગમનુબન્ધિ. ઘાતેત્વાતિ યસ્મા એણિમિગા તિયોજનવેગા એવ હોન્તિ, તસ્મા પરિક્ખિણજવં તં મિગં ઉદકં પવિસિત્વા ઠિતં ઘાતેત્વા. દ્વિધા છેત્વા ધનુકોટિયં લગેત્વા નિવત્તેત્વા આગચ્છન્તોતિ અનત્થિકોપિ મંસેન ‘‘નાસક્ખિ મિગં ગહેતુ’’ન્તિ અપવાદમોચનત્થં દ્વિધા છિન્નં ધનુકોટિયં લગેત્વા આગચ્છન્તો. સન્દચ્છાયન્તિ ઘનચ્છાયં બહલપત્તપલાસં.

રુક્ખે અધિવત્થા દેવતાતિ આળવકં યક્ખં સન્ધાય વદતિ. સો હિ મહારાજૂનં સન્તિકા વરં લભિત્વા મજ્ઝન્હિકસમયે તસ્સ રુક્ખસ્સ છાયાય ફુટ્ઠોકાસં પવિટ્ઠે પાણિનો ખાદન્તો તત્થ પટિવસતિ. આળવકસ્સ નિસીદનપલ્લઙ્કે નિસીદીતિ યત્થ અભિલક્ખિતેસુ મઙ્ગલદિવસાદીસુ આળવકો નિસીદિત્વા સિરિં અનુભોતિ, તસ્મિંયેવ દિબ્બરતનપલ્લઙ્કે નિસીદિ. અત્તનો ગમને અસમ્પજ્જમાને ‘‘કિં નુ ખો કારણ’’ન્તિ આવજ્જેન્તાતિ તદા કિર સાતાગિરહેમવતા ભગવન્તં જેતવનેયેવ વન્દિત્વા ‘‘યક્ખસમાગમં ગમિસ્સામા’’તિ સપરિવારા નાનાયાનેહિ આકાસેન ગચ્છન્તિ, આકાસે ચ યક્ખાનં ન સબ્બત્થ મગ્ગો અત્થિ, આકાસટ્ઠાનિ વિમાનાનિ પરિહરિત્વા મગ્ગટ્ઠાનેનેવ મગ્ગો હોતિ, આળવકસ્સ પન વિમાનં ભૂમટ્ઠં સુગુત્તં પાકારપરિક્ખિત્તં સુસંવિહિતદ્વારટ્ટાલકગોપુરં ઉપરિ કંસજાલસઞ્છન્નમઞ્જૂસાસદિસં તિયોજનં ઉબ્બેધેન, તસ્સ ઉપરિ મગ્ગો હોતિ, તે તં પદેસમાગમ્મ ગન્તુમસમત્થા અહેસું. બુદ્ધાનઞ્હિ નિસિન્નોકાસસ્સ ઉપરિભાગેન યાવ ભવગ્ગા કોચિ ગન્તુમસમત્થો, તસ્મા અત્તનો ગમને અસમ્પજ્જમાને ‘‘કિં નુ ખો કારણ’’ન્તિ આવજ્જેસું. તેસં કથં સુત્વા ચિન્તેસીતિ યસ્મા અસ્સદ્ધસ્સ સદ્ધાકથા દુક્કથા હોતિ દુસ્સીલાદીનં સીલકથાદયો વિય, તસ્મા તેસં યક્ખાનં સન્તિકા ભગવતો પસંસં સુત્વા એવ અગ્ગિમ્હિ પક્ખિત્તલોણસક્ખરા વિય અબ્ભન્તરે ઉપ્પન્નકોપેન પટપટાયમાનહદયો હુત્વા ચિન્તેસિ. પબ્બતકૂટન્તિ કેલાસપબ્બતકૂટં.

ઇતો પટ્ઠાય આળવકયુદ્ધં વિત્થારેતબ્બન્તિ સો કિર મનોસિલાતલે વામપાદેન ઠત્વા ‘‘પસ્સથ દાનિ તુમ્હાકં વા સત્થા મહાનુભાવો, અહં વા’’તિ દક્ખિણપાદેન સટ્ઠિયોજનમત્તં કેલાસકૂટપબ્બતં અક્કમિ, તં અયોકૂટપ્પહતો વિય નિદ્ધન્તઅયપિણ્ડો પપટિકાયો મુઞ્ચિ. સો તત્ર ઠત્વા ‘‘અહં આળવકો’’તિ ઉગ્ઘોસેસિ, સકલજમ્બુદીપં સદ્દો ફરિ. તિયોજનસહસ્સવિત્થતહિમવાપિ સમ્પકમ્પિ યક્ખસ્સાનુભાવેન. સો વાતમણ્ડલં સમુટ્ઠાપેસિ ‘‘એતેનેવ સમણં પલાપેસ્સામી’’તિ. તે પુરત્થિમાદિભેદા વાતા સમુટ્ઠહિત્વા અડ્ઢયોજનયોજનદ્વિયોજનતિયોજનપ્પમાણાનિ પબ્બતકૂટાનિ પદાલેત્વા વનગચ્છરુક્ખાદીનિ ઉમ્મૂલેત્વા આળવિનગરં પક્ખન્દા જિણ્ણહત્થિસાલાદીનિ ચુણ્ણેન્તા છદનિટ્ઠકા આકાસે ભમેન્તા. ભગવા ‘‘મા કસ્સચિ ઉપરોધો હોતૂ’’તિ અધિટ્ઠાસિ. તે વાતા દસબલં પત્વા ચીવરકણ્ણમત્તમ્પિ ચાલેતું નાસક્ખિંસુ. તતો મહાવસ્સં સમુટ્ઠાપેસિ ‘‘ઉદકેન અજ્ઝોત્થરિત્વા સમણં મારેસ્સામી’’તિ. તસ્સાનુભાવેન ઉપરૂપરિ સતપટલસહસ્સપટલાદિભેદા વલાહકા ઉટ્ઠહિત્વા પવસ્સિંસુ. વુટ્ઠિધારાવેગેન પથવી છિદ્દા અહોસિ. વનરુક્ખાદીનં ઉપરિ મહોઘો આગન્ત્વા દસબલસ્સ ચીવરે ઉસ્સાવબિન્દુમત્તમ્પિ તેમેતું નાસક્ખિ. તતો પાસાણવસ્સં સમુટ્ઠાપેસિ. મહન્તાનિ મહન્તાનિ પબ્બતકૂટાનિ ધૂમાયન્તાનિ પજ્જલન્તાનિ આકાસેનાગન્ત્વા દસબલં પત્વા દિબ્બમાલાગુળાનિ સમ્પજ્જિંસુ. તતો પહરણવસ્સં સમુટ્ઠાપેસિ. એકતોધારા ઉભતોધારા અસિસત્તિખુરપ્પાદયો ધૂમાયન્તા પજ્જલન્તા આકાસેનાગન્ત્વા દસબલસ્સ પાદમૂલે દિબ્બપુપ્ફાનિ અહેસું.

તતો અઙ્ગારવસ્સં સમુટ્ઠાપેસિ. કિંસુકવણ્ણા અઙ્ગારા આકાસેનાગન્ત્વા દસબલસ્સ પાદમૂલે દિબ્બપુપ્ફાનિ હુત્વા વિકિરિંસુ. તતો કુક્કુળવસ્સં સમુટ્ઠાપેસિ. અચ્ચુણ્હો કુક્કુળો આકાસેનાગન્ત્વા દસબલસ્સ પાદમૂલે ચન્દનચુણ્ણં હુત્વા નિપતિ. તતો વાલિકવસ્સં સમુટ્ઠાપેસિ. અતિસુખુમા વાલિકા ધૂમાયન્તા પજ્જલન્તા આકાસેનાગન્ત્વા દસબલસ્સ પાદમૂલે દિબ્બપુપ્ફાનિ હુત્વા નિપતિંસુ. તતો કલલવસ્સં સમુટ્ઠાપેસિ. તં ધૂમાયન્તં પજ્જલન્તં આકાસેનાગન્ત્વા દસબલસ્સ પાદમૂલે દિબ્બગન્ધં હુત્વા નિપતિ. તતો અન્ધકારં સમુટ્ઠાપેસિ ‘‘ભિંસેત્વા સમણં પલાપેસ્સામી’’તિ. ચતુરઙ્ગસમન્નાગતં અન્ધકારસદિસં હુત્વા દસબલં પત્વા સૂરિયપ્પભાવિહતમિવન્ધકારં અન્તરધાયિ. એવં યક્ખો ઇમાહિ નવહિ વાતવસ્સપાસાણપહરણઙ્ગારકુક્કુળવાલિકકલલન્ધકારવુટ્ઠીહિ ભગવન્તં પલાપેતુમસક્કોન્તો નાનાવિધપ્પહરણહત્થઅનેકપ્પકારરૂપભૂતગણસમાકુલાય ચતુરઙ્ગિનિયા સેનાય સયમેવ ભગવન્તં અભિગતો. તે ભૂતગણા અનેકપ્પકારવિકારે કત્વા ‘‘ગણ્હથ હનથા’’તિ ભગવતો ઉપરિ આગચ્છન્તા વિય ચ હોન્તિ. અપિચ ખો નિદ્ધન્તલોહપિણ્ડં વિય મક્ખિકા ભગવન્તં અલ્લીયિતુમસમત્થા એવ અહેસું.

એવં સબ્બરત્તિં અનેકપ્પકારવિભિંસાકારદસ્સનેનપિ ભગવન્તં ચાલેતુમસક્કોન્તો આળવકો ચિન્તેસિ – ‘‘યંનૂનાહં કેનચિ અજેય્યં દુસ્સાવુધં મુઞ્ચેય્ય’’ન્તિ. સચે હિ સો દુટ્ઠો આકાસે તં દુસ્સાવુધં મુઞ્ચેય્ય, દ્વાદસ વસ્સાનિ દેવો ન વસ્સેય્ય. સચે પથવિયં મુઞ્ચેય્ય, સબ્બરુક્ખતિણાદીનિ સુસ્સિત્વા દ્વાદસવસ્સન્તરં ન પુન રુહેય્યું. સચે સમુદ્દે મુઞ્ચેય્ય, તત્તકપાલે ઉદકબિન્દુ વિય સબ્બં સુસ્સેય્ય. સચે સિનેરુપબ્બતે મુઞ્ચેય્ય, ખણ્ડાખણ્ડં હુત્વા વિકિરેય્ય. સો એવંમહાનુભાવં દુસ્સાવુધં ઉત્તરિસાટકં મુઞ્ચિત્વા અગ્ગહેસિ. યેભુય્યેન દસસહસ્સિલોકધાતુદેવતા વેગેન સન્નિપતિંસુ ‘‘અજ્જ ભગવા આળવકં દમેસ્સતિ, તત્થ ધમ્મં સોસ્સામા’’તિ. યુદ્ધદસ્સનકામાપિ દેવતા સન્નિપતિંસુ. એવં સકલમ્પિ આકાસં દેવતાહિ પરિપુણ્ણં અહોસિ. અથાળવકો ભગવતો સમીપે ઉપરૂપરિ વિચરિત્વા વત્થાવુધં મુઞ્ચિ. તં અસનિચક્કં વિય આકાસે ભેરવસદ્દં કરોન્તં ધૂમાયન્તં પજ્જલન્તં ભગવન્તં પત્વા યક્ખસ્સ માનમદ્દનત્થં પાદપુઞ્છનચોળં હુત્વા પાદમૂલે નિપતિ. આળવકો તં દિસ્વા છિન્નવિસાણો વિય ઉસભો, ઉદ્ધટદાઠો વિય સપ્પો નિત્તેજો નિમ્મદો નિપાતિતમાનદ્ધજો અહોસિ. એવમિદં આળવકયુદ્ધં વિત્થારેતબ્બં.

અટ્ઠ પઞ્હે પુચ્છીતિ –

‘‘કિં સૂધ વિત્તં પુરિસસ્સ સેટ્ઠં,

કિં સુ સુચિણ્ણં સુખમાવહાતિ;

કિં સુ હવે સાદુતરં રસાનં,

કથં જીવિં જીવિતમાહુ સેટ્ઠ’’ન્તિ. (સં. નિ. ૧.૨૪૬; સુ. નિ. ૧૮૩) –

આદિના અટ્ઠ પઞ્હે પુચ્છિ. સત્થા વિસ્સજ્જેસીતિ –

‘‘સદ્ધીધ વિત્તં પુરિસસ્સ સેટ્ઠં,

ધમ્મો સુચિણ્ણો સુખમાવહાતિ;

સચ્ચં હવે સાદુતરં રસાનં,

પઞ્ઞાજીવિં જીવિતમાહુ સેટ્ઠ’’ન્તિ. (સં. નિ. ૧.૨૪૬; સુ. નિ. ૧૮૪) –

આદિના વિસ્સજ્જેસિ. વિક્કન્દમાનાયાતિ અચ્ચન્તં પરિદેવમાનાય.

મહાનામસક્કવત્થુ

૨૫૨. પઞ્ચમે સત્થા તતો પરં પટિઞ્ઞં નાદાસીતિ સંવચ્છરતો પરં સિક્ખાપદપઞ્ઞત્તિયા પચ્ચયપ્પવારણાસાદિયનસ્સ વારિતત્તા ‘‘પટિઞ્ઞં નાદાસી’’તિ વુત્તં. તથા હિ ભગવા તતિયવારેપિ મહાનામેન સક્કેન ‘‘ઇચ્છામહં, ભન્તે, સઙ્ઘં યાવજીવં ભેસજ્જેન પવારેતુ’’ન્તિ (પાચિ. ૩૦૪-૩૦૫) વુત્તે ‘‘સાધુ સાધુ, મહાનામ, તેન હિ ત્વં, મહાનામ, સઙ્ઘં યાવજીવં ભેસજ્જેન પવારેહી’’તિ પટિઞ્ઞં અદાસિયેવ. એવં પટિઞ્ઞં દત્વા પચ્છા છબ્બગ્ગિયેહિ ભિક્ખૂહિ મહાનામસ્સ સક્કસ્સ વિહેઠિતભાવં સુત્વા છબ્બગ્ગિયે ભિક્ખૂ વિગરહિત્વા સિક્ખાપદં પઞ્ઞપેસિ ‘‘અગિલાનેન ભિક્ખુના ચાતુમાસપ્પચ્ચયપવારણા સાદિતબ્બા અઞ્ઞત્ર પુનપ્પવારણાય અઞ્ઞત્ર નિચ્ચપ્પવારણાય. તતો ચે ઉત્તરિ સાદિયેય્ય, પાચિત્તિય’’ન્તિ. તસ્મા પઠમં અનુજાનિત્વાપિ પચ્છા સિક્ખાપદબન્ધનેન વારિતત્તા ‘‘પટિઞ્ઞં નાદાસી’’તિ વુત્તં.

ઉગ્ગગહપત્યાદિવત્થુ

૨૫૩-૨૫૬. છટ્ઠસત્તમઅટ્ઠમનવમાનિ સુવિઞ્ઞેય્યાનેવ.

નકુલપિતુગહપતિવત્થુ

૨૫૭. દસમે સુસુમારગિરિનગરેતિ એવંનામકે નગરે. તસ્સ કિર નગરસ્સ વત્થુપરિગ્ગહદિવસે અવિદૂરે ઉદકરહદે સુસુમારો સદ્દમકાસિ, ગિરં નિચ્છારેસિ. અથ નગરે અનન્તરાયેન માપિતે તમેવ સુસુમારગિરકરણં સુભનિમિત્તં કત્વા ‘‘સુસુમારગિરી’’ત્વેવસ્સ નામં અકંસુ. કેચિ પન ‘‘સુસુમારસણ્ઠાનત્તા સુસુમારો નામ એકો ગિરિ, સો તસ્સ નગરસ્સ સમીપે, તસ્મા તં સુસુમારગિરિ એતસ્સ અત્થીતિ સુસુમારગિરીતિ વુચ્ચતી’’તિ વદન્તિ. ભેસકળાવનેતિ ભેસકળાનામકે વને. ‘‘ભેસકલાવને’’તિપિ પાઠો. કથં પન ભગવતિ નેસં પુત્તસઞ્ઞા પતિટ્ઠાસીતિ આહ – ‘‘અયં કિરા’’તિઆદિ. દહરસ્સેવ દહરા આનીતાતિ મે દહરસ્સેવ સતો દહરા આનીતાતિ અત્થો. અતિચરિતાતિ અતિક્કમિત્વા ચરન્તો.

(છટ્ઠએતદગ્ગવગ્ગવણ્ણના નિટ્ઠિતા.)

ઉપાસકપાળિસંવણ્ણના નિટ્ઠિતા.