૧૪. એતદગ્ગવગ્ગો

(૧૪) ૭. સત્તમએતદગ્ગવગ્ગવણ્ણના

સુજાતાવત્થુ

૨૫૮. ઉપાસિકાપાળિસંવણ્ણનાય પઠમં સુવિઞ્ઞેય્યમેવ.

વિસાખાવત્થુ

૨૫૯. દુતિયે મહાલતાપસાધનસ્સાતિ મહાલતાપિળન્ધનસ્સ. તસ્મિઞ્ચ પિળન્ધને ચતસ્સો વજિરનાળિયો ઉપયોગં અગમંસુ. મુત્તાનં એકાદસ નાળિયો, પવાળસ્સ દ્વાવીસતિ નાળિયો, પદુમરાગમણીનં તેત્તિંસ નાળિયો. ઇતિ એતેહિ ચ અઞ્ઞેહિ ચ ઇન્દનીલાદીહિ નીલપીતલોહિતોદાતમઞ્જિટ્ઠસામકબરવણ્ણવસેન સત્તવણ્ણેહિ વરરતનેહિ નિટ્ઠાનં અગમાસિ, તં સીસે પટિમુક્કં યાવ પાદપિટ્ઠિયા ભસ્સતિ, પઞ્ચન્નં હત્થીનં બલં ધારયમાનાવ નં ઇત્થી ધારેતું સક્કોતિ. અન્તોઅગ્ગિ બહિ ન નીહરિતબ્બોતિઆદીનં અત્થો ઉપરિ આવિ ભવિસ્સતિ. સેસમેત્થ સુવિઞ્ઞેય્યમેવ.

ખુજ્જુત્તરા-સામાવતીવત્થુ

૨૬૦-૨૬૧. તતિયચતુત્થેસુ પાયાસસ્સાતિ બહલતરસ્સ પાયાસસ્સ. તં પાયાસં ભુઞ્જન્તેસૂતિ તં બહલતરં ગરુસિનિદ્ધં પાયાસં ભુઞ્જન્તેસુ. જીરાપેતું અસક્કોન્તોતિ અન્તરામગ્ગે અપ્પાહારતાય મન્દગહણિકત્તા જીરાપેતું અસક્કોન્તો. વાળમિગટ્ઠાનેતિ વાળમિગેહિ અધિટ્ઠિતટ્ઠાને. અનુવિજ્જન્તોતિ વિચારેન્તો. સાલાતિ નળકારસાલા. મુધા ન કરિસ્સતીતિ મૂલ્યં વિના ન કરિસ્સતિ. આલિમ્પેસીતિ અગ્ગિં અદાસિ, અગ્ગિં જાલેસીતિ અત્થો. પેક્ખાતિ આગમેહિ. ઉપધિસમ્પદાતિ સરીરસમ્પત્તિ. વટરુક્ખં પત્વાતિ નિગ્રોધરુક્ખં પત્વા. સુવણ્ણકટકેતિ સુવણ્ણવલયે. અબ્ભું મેતિ મે અવડ્ઢીતિ અત્થો. અન્તો અસોધેત્વાતિ પણ્ણસાલાય અન્તો કસ્સચિ અત્થિભાવં વા નત્થિભાવં વા અનુપધારેત્વા. સેસં સુવિઞ્ઞેય્યમેવ.

ઉત્તરાનન્દમાતાવત્થુ

૨૬૨. પઞ્ચમે ઉપનિસ્સયં દિસ્વાતિ ઇમિના યથા વિસેસાધિગમસ્સ સતિપિ પચ્ચુપ્પન્નપચ્ચયસમવાયે અવસ્સં ઉપનિસ્સયસમ્પદા ઇચ્છિતબ્બા, એવં દિટ્ઠધમ્મવેદનીયભાવેન વિપચ્ચનકસ્સ કમ્મસ્સપિ પચ્ચુપ્પન્નસમવાયો વિય ઉપનિસ્સયસમ્પદાપિ સવિસેસા ઇચ્છિતબ્બાતિ દસ્સેતિ. તથા હિ ઉક્કંસગતસપ્પુરિસૂપનિસ્સયયોનિસોમનસિકારેસુ લબ્ભમાનેસુપિ ઉપનિસ્સયરહિતસ્સ વિસેસાધિગમો ન સમ્પજ્જતેવાતિ. કપ્પિયં કત્વાતિ યથા કપ્પિયં હોતિ, તથા કત્વા. પત્તે પતિટ્ઠપેય્યાતિ આહારં દાનમુખે વિસ્સજ્જેય્ય. તીહિ ચેતનાહીતિ પુબ્બભાગમુઞ્ચઅનુમોદનાચેતનાહિ. વુત્તઞ્હેતં –

‘‘પુબ્બેવ દાના સુમનો, દદં ચિત્તં પસાદયે;

દત્વા અત્તમનો હોતિ, એસા પુઞ્ઞસ્સ સમ્પદા’’તિ. (અ. નિ. ૬.૩૭; પે. વ. ૩૦૫);

તવ મનં સન્ધારેહીતિ ‘‘અજ્જ ભત્તં ચિરાયિત’’ન્તિ કોધતો તવ ચિત્તં સન્ધારેહિ, મા કુજ્ઝીતિ અત્થો. ઓલોકિતોલોકિતટ્ઠાનં…પે… સમ્પરિકિણ્ણં વિય અહોસીતિ તેન કસિતટ્ઠાનં સબ્બં સુવણ્ણભાવાપત્તિયા મહાકોસાતકિપુપ્ફેહિ સઞ્છન્નં વિય અહોસિ. તાદિસેતિ તયા સદિસે. ન કોપેમીતિ ન વિનાસેમિ, જાતિયા ન હીળેમિ. પૂજં કરોતીતિ સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ પૂજં કરોતિ. અન્તરવત્થુન્તિ ગેહઙ્ગણં. ભોતિ સમ્બોધને નિપાતો. જેતિ અવઞ્ઞાલપનં. સયં અરિયસાવિકાભાવતો સત્થુવસેન ‘‘સપિતિકા ધીતા’’તિ વત્વા સત્થુ સમ્મુખા ધમ્મસ્સવનેન તસ્સા વિસેસાધિગમં પચ્ચાસીસન્તી ‘‘દસબલે ખમન્તેયેવ ખમિસ્સામી’’તિ આહ. કદરિયન્તિ થદ્ધમચ્છરિં.

સુપ્પવાસાવત્થુ

૨૬૩. છટ્ઠે પણીતદાયિકાનન્તિ પણીતરસવત્થૂનં દાયિકાનં. આયુનો ઠિતિહેતું ભોજનં દેન્તી આયું દેતિ નામ. એસ નયો વણ્ણં દેતીતિઆદીસુ. તેનાહ – ‘‘પઞ્ચ ઠાનાની’’તિ. કમ્મસરિક્ખકઞ્ચેતં ફલન્તિ દસ્સેન્તો ‘‘આયું ખો પન દત્વા’’તિઆદિમાહ. તત્થ દત્વાતિ દાનહેતુ. ભાગિનીતિ ભાગવતી લદ્ધું ભબ્બા.

સુપ્પિયાવત્થુ

૨૬૪. સત્તમે ઊરુમંસં છિન્દિત્વા દાસિયા અદાસીતિ આગતફલા વિઞ્ઞાતસાસના અરિયસાવિકા અત્તનો સરીરદુક્ખં અચિન્તેત્વા તસ્સ ભિક્ખુનો રોગવૂપસમમેવ પચ્ચાસીસન્તી અત્તનો ઊરુમંસં છિન્દિત્વા દાસિયા અદાસિ. સત્થાપિ તસ્સા તથાપવત્તં અજ્ઝાસયસમ્પત્તિં દિસ્વા ‘‘મમ સમ્મુખીભાવૂપગમનેનેવસ્સા વણો રુહિત્વા સઞ્છવિ જાયતિ, ફાસુભાવો હોતી’’તિ ચ દિસ્વા ‘‘પક્કોસથ ન’’ન્તિ આહ. સા ચિન્તેસીતિ ‘‘સબ્બલોકસ્સ હિતાનુકમ્પકો સત્થા ન મં દુક્ખાપેતું પક્કોસતિ, અત્થેત્થ કારણ’’ન્તિ ચિન્તેસિ. અત્તના કતકારણં સબ્બં કથેસીતિ બુદ્ધાનુભાવવિભાવનત્થં કથેસિ, ન અત્તનો દળ્હજ્ઝાસયતાય વિભાવનત્થં. ગિલાનુપટ્ઠાકીનં અગ્ગટ્ઠાને ઠપેસીતિ અગણિતત્તદુક્ખા ગિલાનાનં ભિક્ખૂનં ગેલઞ્ઞવૂપસમને યુત્તપ્પયુત્તાતિ ગિલાનુપટ્ઠાકીનં અગ્ગટ્ઠાને ઠપેસીતિ.

કાતિયાનીવત્થુ

૨૬૫. અટ્ઠમે અવેચ્ચપ્પસન્નાનન્તિ રતનત્તયગુણે યાથાવતો ઞત્વા પસન્નાનં, સો પનસ્સ પસાદો મગ્ગેનાગતત્તા કેનચિ અકમ્પનીયો. અધિગતેનાતિ મગ્ગાધિગમેનેવ અધિગતેન. ‘‘અવિગતેના’’તિ વા પાઠો, તસ્સત્થો ‘‘કદાચિ અવિગચ્છન્તેના’’તિ. સો અપ્પધંસિયો ચ હોતિ, તસ્મા વુત્તં – ‘‘અધિગતેન અચલપ્પસાદેના’’તિ. તત્થ કાયસક્ખિં કત્વાતિ પમુખં કત્વા, વચનત્થતો પન નામકાયેન દેસનાય સમ્પટિચ્છનવસેન સક્ખિભૂતં કત્વાતિ અત્થો. ઉમ્મગ્ગં ખનિત્વાતિ ઘરસન્ધિચ્છેદનેન અન્તોપવિસનમગ્ગં ખનિત્વા. દુલ્લભસ્સવનન્તિ દુલ્લભસદ્ધમ્મસ્સવનં. મહાપથવી પવિસિતબ્બા ભવેય્યાતિ અવીચિપ્પવેસનં વદતિ.

નકુલમાતાવત્થુ

૨૬૬. નવમે વિસ્સાસકથનેનેવ નકુલમાતા નકુલપિતા ચ સત્થુવિસ્સાસિકા નામ જાતાતિ વુત્તં – ‘‘વિસ્સાસિકાનન્તિ વિસ્સાસકથં કથેન્તીનં ઉપાસિકાન’’ન્તિ. ગહપતાનીતિ ગેહસામિની. વુત્તમેવાતિ ઉપાસકપાળિયં નકુલપિતુકથાયં વુત્તનયમેવ.

કાળીકુરરઘરિકાવત્થુ

૨૬૭. દસમે અનુસ્સવેનેવાતિ પચ્ચક્ખતો રૂપદસ્સનેન સત્થુ સમ્મુખા ધમ્મસ્સવનેન ચ વિના કેવલં અનુસ્સવનેનેવ પરસ્સ વચનં અનુગતસ્સવનેનેવ ઉપ્પન્નેન પસાદેન. અનુસ્સવિકપ્પસાદન્તિ અનુસ્સવતો આગતપ્પસાદં.

(સત્તમએતદગ્ગવગ્ગવણ્ણના નિટ્ઠિતા.)

ઉપાસિકાપાળિસંવણ્ણના સમત્તા.

નિટ્ઠિતા ચ મનોરથપૂરણિયા

અઙ્ગુત્તરનિકાય-અટ્ઠકથાય

એતદગ્ગવગ્ગવણ્ણનાય અનુત્તાનત્થદીપના.