૭. સત્તમો પરિચ્છેદો

વિપાકચિત્તપ્પવત્તિનિદ્દેસો

૩૭૬. અનન્તઞાણેન નિરઙ્ગણેન,

ગુણેસિના કારુણિકેન તેન;

વુત્તે વિપાકે મતિપાટવત્થં,

વિપાકચિત્તપ્પભવં સુણાથ.

૩૭૭. એકૂનતિંસ કમ્માનિ, પાકા દ્વત્તિંસ દસ્સિતા;

તીસુ દ્વારેસુ કમ્માનિ, વિપાકા છસુ દિસ્સરે.

૩૭૮. કુસલં કામલોકસ્મિં, પવત્તે પટિસન્ધિયં;

તં તં પચ્ચયમાગમ્મ, દદાતિ વિવિધં ફલં.

૩૭૯. એકાય ચેતનાયેકા, પટિસન્ધિ પકાસિતા;

નાનાકમ્મેહિ નાના ચ, ભવન્તિ પટિસન્ધિયો.

૩૮૦. તિહેતુકં તુ યં કમ્મં, કામાવચરસઞ્ઞિતં;

તિહેતુકં દુહેતુઞ્ચ, વિપાકં દેત્યહેતુકં.

૩૮૧. દુહેતુકં તુ યં કમ્મં, તં ન દેતિ તિહેતુકં;

દુહેતુકમહેતુઞ્ચ, વિપાકં દેતિ અત્તનો.

૩૮૨. તિહેતુકેન કમ્મેન,

પટિસન્ધિ તિહેતુકા;

દુહેતુકાપિ હોતેવ,

ન ચ હોતિ અહેતુકા.

૩૮૩. દુહેતુકેન કમ્મેન,

પટિસન્ધિ દુહેતુકા;

અહેતુકાપિ હોતેવ,

ન ચ હોતિ તિહેતુકા.

૩૮૪. અસઙ્ખારમસઙ્ખારં, સસઙ્ખારમ્પિ દેતિ હિ;

સસઙ્ખારમસઙ્ખારં, સસઙ્ખારં ફલં તથા.

૩૮૫. એકાય ચેતનાયેત્થ, કુસલસ્સ ચ સોળસ;

વિધા વિપાકચિત્તાનિ, ભવન્તીતિ પકાસયે.

૩૮૬. આરમ્મણેન હોતેવ, વેદનાપરિવત્તનં;

તદારમ્મણચિત્તમ્પિ, જવનેન નિયામિતં.

૩૮૭. કામાવચરચિત્તેન, કુસલેનાદિના પન;

તુલ્યેન પાકચિત્તેન, ગહિતા પટિસન્ધિ ચે.

૩૮૮. બલવારમ્મણે ઇટ્ઠે, ચક્ખુસ્સાપાથમાગતે;

મનોધાતુ ભવઙ્ગસ્મિં, તાય આવટ્ટિતે પન.

૩૮૯. વીથિચિત્તેસુ જાતેસુ, ચક્ખુવિઞ્ઞાણકાદિસુ;

જાયતે જવનં હુત્વા, પઠમં કામમાનસં.

૩૯૦. સત્તક્ખત્તું જવિત્વાન, પઠમે કુસલે ગતે;

તદેવારમ્મણં કત્વા, તેનેવ સદિસં પુન.

૩૯૧. વિપાકં જાયતે ચિત્તં, તદારમ્મણસઞ્ઞિતં;

સન્ધિયા તુલ્યતો મૂલ-ભવઙ્ગન્તિ પવુચ્ચતે.

૩૯૨. તઞ્ચ સન્તીરણં એત્થ, દસ્સનં સમ્પટિચ્છનં;

ગણનૂપગચિત્તાનિ, ચત્તારેવ ભવન્તિ હિ.

૩૯૩. યદા હિ દુતિયં ચિત્તં, કુસલં જવનં તદા;

તેન તુલ્યવિપાકમ્પિ, તદારમ્મણકં સિયા.

૩૯૪. સન્ધિયા અસમાનત્તા, દ્વે નામાનિસ્સ લબ્ભરે;

‘‘આગન્તુકભવઙ્ગ’’ન્તિ, ‘‘તદારમ્મણક’’ન્તિ ચ.

૩૯૫. યદા હિ તતિયં પુઞ્ઞં, જવનં હોતિ તેન ચ;

સદિસં તતિયં પાકં, તદારમ્મણકં સિયા.

૩૯૬. ‘‘આગન્તુકભવઙ્ગ’’ન્તિ, ઇદમ્પિ ચ પવુચ્ચતિ;

ઇમિના પન સદ્ધિં છ, પુરિમાનિ ચ પઞ્ચપિ.

૩૯૭. યદા ચતુત્થં કુસલં, જવનં હોતિ તેન ચ;

તુલ્યં ચતુત્થં પાકં તુ, તદારમ્મણતં વજે.

૩૯૮. આગન્તુકભવઙ્ગં તુ, તદારમ્મણનામકં;

પુરિમાનિ છ પાકાનિ, ઇમિના હોન્તિ સત્ત તુ.

૩૯૯. તસ્મિં દ્વારે યદા ઇટ્ઠ-મજ્ઝત્તારમ્મણં પન;

આગચ્છતિ તદાપાથં, તદા વુત્તનયેનિધ.

૪૦૦. આરમ્મણવસેનેવ, વેદના પરિવત્તતિ;

ઉપેક્ખાસહિતં તસ્મા, હોતિ સન્તીરણં મનો.

૪૦૧. ઉપેક્ખાસહિતેસ્વેવ, જવનેસુ ચતૂસુપિ;

તેહિ તુલ્યાનિ ચત્તારિ, પાકચિત્તાનિ જાયરે.

૪૦૨. વેદનાયાસમાનત્તા, અચ્ચન્તં પુરિમેહિ તુ;

હોન્તિ પિટ્ઠિભવઙ્ગાનિ, ચત્તારીતિ ચ નામતો.

૪૦૩. પઞ્ચિમાનિ વિપાકાનિ, પુરિમેહિ ચ સત્તહિ;

સદ્ધિં દ્વાદસ પાકાનિ, ભવન્તીતિ વિનિદ્દિસે.

૪૦૪. ચક્ખુદ્વારે તથા એવં, સોતાદીસ્વપિ નિદ્દિસે;

દ્વાદસ દ્વાદસ પાકા, સમસટ્ઠિ ભવન્તિમે.

૪૦૫. એકાય ચેતનાયેવ, કમ્મે આયૂહિતે પન;

સમસટ્ઠિ વિપાકાનિ, ઉપ્પજ્જન્તિ ન સંસયો.

૪૦૬. ગહિતાગહણેનેત્થ, ચક્ખુદ્વારેસુ દ્વાદસ;

સોતવિઞ્ઞાણકાદીનિ, ચત્તારીતિ ચ સોળસ.

૪૦૭. એવમેવ સસઙ્ખાર-તિહેતુકુસલેનપિ;

અસઙ્ખારસસઙ્ખારુ-પેક્ખાસહગતેહિપિ.

૪૦૮. કમ્મે આયૂહિતે તેસં, વિપાકેહિ ચ તીહિપિ;

એસેવ ચ નયો તેહિ, દિન્નાય પટિસન્ધિયા.

૪૦૯. પઠમં ઇટ્ઠમજ્ઝત્ત-ગોચરસ્સ વસેનિધ;

પવત્તિં પન દસ્સેત્વા, ઉપેક્ખાસહિતદ્વયે.

૪૧૦. દસ્સેતબ્બા તપ્પચ્છા તુ, ઇટ્ઠસ્મિં ગોચરે ઇધ;

એકેકસ્મિં પન દ્વારે, દ્વાદસ દ્વાદસેવ તુ.

૪૧૧. ગહિતાગહણેનેત્થ, પાકચિત્તાનિ સોળસ;

પુબ્બે વુત્તનયેનેવ, ઞેય્યં સબ્બમસેસતો.

૪૧૨. તિહેતુકેન કમ્મેન, પટિસન્ધિ તિહેતુકા;

ભવતીતિ અયં વારો, વુત્તો એત્તાવતા મયા.

૪૧૩. સન્ધિમેકં તુ કમ્મેકં, જનેતિ ન તતો પરં;

અનેકાનિ વિપાકાનિ, સઞ્જનેતિ પવત્તિયં.

૪૧૪. એકસ્મા હિ યથા બીજા, જાયતે એકમઙ્કુરં;

સુબહૂનિ ફલાનિસ્સ, હોન્તિ હેતુપવત્તિતો.

૪૧૫. દુહેતુકેન કમ્મેન, પટિસન્ધિ દુહેતુકા;

હોતીતિ હિ અયં વારો, અનુપુબ્બેન આગતો.

૪૧૬. દુહેતુકેન કમ્મેન, સોમનસ્સયુતેનિધ;

અસઙ્ખારિકચિત્તેન, કમ્મે આયૂહિતે પન.

૪૧૭. તેન તુલ્યેન પાકેન, ગહિતા પટિસન્ધિ ચે;

ઇટ્ઠે આરમ્મણે ચક્ખુ-દ્વારે આપાથમાગતે.

૪૧૮. સોમનસ્સયુતે ઞાણ-હીને કુસલમાનસે;

સત્તક્ખત્તું જવિત્વાન, ગતે તસ્મિં દુહેતુકે.

૪૧૯. તદેવારમ્મણં કત્વા, જાયતે તદનન્તરં;

તંસરિક્ખકમેકં તુ, અસઙ્ખારિકમાનસં.

૪૨૦. તં હિ મૂલભવઙ્ગન્તિ, તદારમ્મણમિચ્ચપિ;

ઉભયમ્પિ ચ તસ્સેવ, નામન્તિ પરિદીપિતં.

૪૨૧. દુહેતુકસસઙ્ખારે, જવિતેપિ ચ તંસમં;

હોતાગન્તુકસઙ્ખાતં, તદારમ્મણમાનસં.

૪૨૨. તથેવ ચ દુહેતૂનં, ઇટ્ઠમજ્ઝત્તગોચરે;

દ્વિન્નં ઉપેક્ખાયુત્તાનં, જવનાનમનન્તરં.

૪૨૩. દ્વે તાદિસાનિ જાયન્તે, તદારમ્મણમાનસા;

તેસં ‘‘પિટ્ઠિભવઙ્ગ’’ન્તિ, નામં ‘‘આગન્તુક’’ન્તિ ચ.

૪૨૪. સન્તીરણદ્વયઞ્ચેવ, દસ્સનં સમ્પટિચ્છનં;

ઇમાનિ ચ ભવઙ્ગાનિ, ચક્ખુદ્વારે પનટ્ઠ હિ.

૪૨૫. એવમટ્ઠટ્ઠ કત્વાન, દ્વારેસુપિ ચ પઞ્ચસુ;

ચત્તાલીસ વિપાકાનિ, ભવન્તીતિ પવત્તિયં.

૪૨૬. ગહિતાગહણેનેત્થ, ચક્ખુદ્વારે પનટ્ઠ ચ;

સોતઘાનાદિના સદ્ધિં, દ્વાદસેવ ભવન્તિ હિ.

૪૨૭. એકાય ચેતનાયેવં, કમ્મે આયૂહિતે પન;

દ્વાદસેવ વિપાકાનિ, ભવન્તીતિ પકાસિતં.

૪૨૮. દુહેતુકત્તયેનાપિ, સેસેન સદિસેન તુ;

પાકેનાદિન્નસન્ધિયા, અયમેવ નયો મતો.

૪૨૯. દુહેતુકેન કમ્મેન, પટિસન્ધિ દુહેતુકા;

હોતીતિપિ અયં વારો, વુત્તો એત્તાવતા મયા.

૪૩૦. દુહેતુકેન કમ્મેન, પટિસન્ધિ અહેતુકા;

હોતીતિ ચ અયં વારો, અનુપુબ્બેન આગતો.

૪૩૧. દુહેતુકેસુ ચિત્તેસુ, કુસલેસુ ચતૂસુપિ;

તેસુ અઞ્ઞતરેનેવ, કમ્મે આયૂહિતે પન.

૪૩૨. તસ્સેવ પાકભૂતાય, આદિન્નપટિસન્ધિનો;

ઉપેક્ખાસહિતાહેતુ, મનોવિઞ્ઞાણધાતુયા.

૪૩૩. પટિસન્ધિ ન વત્તબ્બા, સા કમ્મસદિસાતિ હિ;

કમ્મં દુહેતુકં હોતિ, પટિસન્ધિ અહેતુકા.

૪૩૪. તસ્સ બુદ્ધિમુપેતસ્સ, ઇટ્ઠમજ્ઝત્તગોચરે;

આપાથમાગતે ચક્ખુ-દ્વારે પુન ચ દેહિનો.

૪૩૫. દુહેતૂનં ચતુન્નમ્પિ, પુઞ્ઞાનં યસ્સ કસ્સચિ;

જવનસ્સાવસાનસ્મિં, અહેતુકમિદં મનો.

૪૩૬. તદારમ્મણભાવેન, જાયતે નત્થિ સંસયો;

તં તુ મૂલભવઙ્ગઞ્ચ, તદારમ્મણમેવ ચ.

૪૩૭. વીથિચિત્તેસુ જાતેસુ, ચક્ખુવિઞ્ઞાણકાદિસુ;

ઉપેક્ખાસહિતંયેવ, હોતિ સન્તીરણમ્પિ ચ.

૪૩૮. તેસુ એકં ઠપેત્વાન, ગહિતાગહણેનિધ;

ગણનૂપગચિત્તાનિ, તીણિયેવ ભવન્તિ હિ.

૪૩૯. ઇટ્ઠે આરમ્મણે ચક્ખુ-દ્વારે આપાથમાગતે;

તદા સન્તીરણઞ્ચેવ, તદારમ્મણમાનસં.

૪૪૦. સોમનસ્સયુતંયેવ, ગહેત્વા તેસુ એકકં;

પુરિમાનિ ચ તીણીતિ, ચત્તારોવ ભવન્તિ હિ.

૪૪૧. એવં ચત્તારિ ચિત્તાનિ, દ્વારેસુપિ ચ પઞ્ચસુ;

હોન્તિ વીસતિ ચિત્તાનિ, વિપાકાનિ પવત્તિયં.

૪૪૨. ચક્ખુદ્વારે તુ ચત્તારિ, ગહિતાગહણેનિધ;

સોતઘાનાદિના સદ્ધિં, હોતેવાહેતુકટ્ઠકં.

૪૪૩. અહેતુપટિસન્ધિસ્સ, ન તદારમ્મણં ભવે;

દુહેતુકં તિહેતું વા, દુહેતુપટિસન્ધિનો.

૪૪૪. જાતા સુગતિયં યેન, પાકેન પટિસન્ધિ તુ;

તેન તુલ્યમ્પિ હીનં વા, તદારમ્મણકં ભવે.

૪૪૫. મનુસ્સલોકં સન્ધાય, વુત્તઞ્ચાહેતુકટ્ઠકં;

ચતૂસુપિ અપાયેસુ, પવત્તે પન લબ્ભતિ.

૪૪૬. થેરો નેરયિકાનં તુ, ધમ્મં દેસેતિ વસ્સતિ;

ગન્ધં વાયુઞ્ચ માપેતિ, યદા તેસં તદા પન.