૫. પઞ્ચમો પરિચ્છેદો

નિબ્બાનપઞ્ઞત્તિપરિદીપનો

૩૦૪. રાગાદીનં ખયં વુત્તં, નિબ્બાનં સન્તિલક્ખણં;

સંસારદુક્ખસન્તાપતત્તસ્સાલં સમેતવે.

૩૦૫. ખયમત્તં ન નિબ્બાનં, સગમ્ભીરાદિવાચતો;

અભાવસ્સ હિ કુમ્માનં, લોમસ્સેવ ન વાચતા.

૩૦૬. ખયોતિ વુચ્ચતે મગ્ગો, તપ્પાપત્તા ઇદં ખયં;

અરહત્તં વિયુપ્પાદ-વયાભાવા ધુવઞ્ચ તં.

૩૦૭. સઙ્ખતં સમ્મુતિઞ્ચાપિ, ઞાણમાલમ્બ નેવ હિ;

છિન્દે મલે તતો વત્થુ, ઇચ્છિતબ્બમસઙ્ખતં.

૩૦૮. પત્તુકામેન તં સન્તિં, છબ્બિસુદ્ધિં સમાદિય;

ઞાણદસ્સનસુદ્ધી તુ, સાધેતબ્બા હિતત્થિના.

૩૦૯. ચેતનાદિવિધા સીલ-સુદ્ધિ તત્થ ચતુબ્બિધા;

સોપચારસમાધી તુ, ચિત્તસુદ્ધીતિ વુચ્ચતે.

૩૧૦. સમ્પાદેત્વાદિદ્વેસુદ્ધિં, નમના નામં તુ રુપ્પ-

તો રૂપં નત્થિ અત્તાદિવત્થૂતિ ચ વવત્થપે.

૩૧૧. મણિન્ધનાતપે અગ્ગિ, અસન્તોપિ સમાગમે;

યથા હોતિ તથા ચિત્તં, વત્થાલમ્બાદિસઙ્ગમે.

૩૧૨. પઙ્ગુલન્ધા યથા ગન્તું, પચ્ચેકમસમત્થકા;

યન્તિ યુત્તા યથા એવં, નામરૂપવ્હયા ક્રિયા.

૩૧૩. ન નામરૂપતો અઞ્ઞો, અત્તાદિ ઇતિ દસ્સનં;

સોધનત્તા હિ દુદ્દિટ્ઠિં, દિટ્ઠિસુદ્ધીતિ વુચ્ચતિ.

૩૧૪. અવિજ્જાતણ્હુપાદાન-કમ્મેનાદિમ્હિ તં દ્વયં;

રૂપં કમ્માદિતો નામં, વત્થાદીહિ પવત્તિયં.

૩૧૫. સદા સબ્બત્થ સબ્બેસં, સદિસં ન યતો તતો;

નાહેતુનાઞ્ઞો અત્તાદિનિચ્ચહેતૂતિ પસ્સતિ.

૩૧૬. એવં તીરયતે કઙ્ખા, યાય પઞ્ઞાય પચ્ચયે;

દિટ્ઠત્તા સુદ્ધિ સા કઙ્ખાતરણં ઇતિ વુચ્ચતિ.

૩૧૭. પત્તઞ્ઞાતપરિઞ્ઞો સો, અત્રટ્ઠો યતતેયતિ;

તીરણવ્હપરિઞ્ઞાય, વિસુદ્ધત્થં સદાદરો.

૩૧૮. તિકાલાદિવસા ખન્ધે, સમાસેત્વા કલાપતો;

અનિચ્ચા દુક્ખાનત્તાતિ, આદો એવં વિપસ્સતિ.

૩૧૯. ખન્ધાનિચ્ચા ખયટ્ઠેન, ભયટ્ઠેન દુખાવ તે;

અનત્તાસારકટ્ઠેન, ઇતિ પસ્સે પુનપ્પુનં.

૩૨૦. આકારેહિ અનિચ્ચાદિચત્તાલીસેહિ સમ્મસે;

લક્ખણાનં વિભૂતત્થં, ખન્ધાનં પન સબ્બસો.

૩૨૧. એવઞ્ચાપિ અસિજ્ઝન્તે, નવધા નિસિતિન્દ્રિયો;

સત્તકદ્વયતો સમ્મા, રૂપારૂપે વિપસ્સયે.

૩૨૨. રૂપમાદાનનિક્ખેપા, વયોવુદ્ધત્તગામિતો;

સમ્મસેવન્નજાદીહિ, ધમ્મતારૂપતોપિ ચ.

૩૨૩. નામં કલાપયમતો, ખણતો કમતોપિ ચ;

દિટ્ઠિમાનનિકન્તીનં, પસ્સે ઉગ્ઘાટનાદિતો.

૩૨૪. અવિજ્જાતણ્હાકમ્મન્ન-હેતુતો રૂપં ઉબ્ભવે;

વિનાહારં સફસ્સેહિ, વેદનાદિત્તયં ભવે.

૩૨૫. તેહિયેવ વિના ફસ્સં,

નામરૂપાધિકેહિ તુ;

ચિત્તં હેતુક્ખયા સો સો,

વેતિ વે તસ્સ તસ્સ તુ.

૩૨૬. હેતુતોદયનાસેવં, ખણોદયવયેનપિ;

ઇતિ પઞ્ઞાસાકારેહિ, પસ્સે પુનૂદયબ્બયં.

૩૨૭. યોગિસ્સેવં સમારદ્ધઉદયબ્બયદસ્સિનો;

પાતુભોન્તિ ઉપક્લેસા, સભાવા હેતુતોપિ ચ.

૩૨૮. તે ઓભાસમતુસ્સાહપસ્સદ્ધિસુખુપેક્ખના;

સતિ પીતાધિમોક્ખો ચ, નિકન્તિ ચ દસીરિતા.

૩૨૯. તણ્હાદિટ્ઠુન્નતિગ્ગાહવત્થુતો તિંસધા તે ચ;

તદુપ્પન્ને ચલે બાલો, અમગ્ગે મગ્ગદસ્સકો.

૩૩૦. વિપસ્સના પથોક્કન્તા, તદાસિ મતિમાધુના;

ન મગ્ગો ગાહવત્થુત્તા, તેસં ઇતિ વિપસ્સતિ.

૩૩૧. ઉપક્લેસે અનિચ્ચાદિ-વસગે સોદયબ્બયે;

પસ્સતો વીથિનોક્કન્તદસ્સનં વુચ્ચતે પથો.

૩૩૨. મગ્ગામગ્ગે વવત્થેત્વા, યા પઞ્ઞા એવમુટ્ઠિતા;

મગ્ગામગ્ગિક્ખસઙ્ખાતા, સુદ્ધિ સા પઞ્ચમી ભવે.

૩૩૩. પહાનવ્હપરિઞ્ઞાય, આદિતો સુદ્ધિસિદ્ધિયા;

તીરણવ્હપરિઞ્ઞાય, અન્તગો યતતેધુના.

૩૩૪. જાયતે નવઞાણી સા, વિસુદ્ધિ કમતોદય-

બ્બયાદી ઘટમાનસ્સ, નવ હોન્તિ પનેત્થ હિ.

૩૩૫. સન્તતીરિયતો ચેવ, ઘનેનાપિ ચ છન્નતો;

લક્ખણાનિ ન ખાયન્તે, સંકિલિટ્ઠા વિપસ્સના.

૩૩૬. તતોત્ર સમ્મસે ભિય્યો, પુનદેવુદયબ્બયં;

તેનાનિચ્ચાદિસમ્પસ્સં, પટુતં પરમં વજે.

૩૩૭. આવટ્ટેત્વા યદુપ્પાદટ્ઠિતિઆદીહિ પસ્સતો;

ભઙ્ગેવ તિટ્ઠતે ઞાણં, તદા ભઙ્ગમતી સિયા.

૩૩૮. એવં પસ્સયતો ભઙ્ગં, તિભવો ખાયતે યદા;

સીહાદિવ ભયં હુત્વા, સિયા લદ્ધા ભયિક્ખણા.

૩૩૯. સાદીનવા પતિટ્ઠન્તે, ખન્ધાદિત્તઘરં વિય;

યદા તદા સિયા લદ્ધા, આદીનવાનુપસ્સના.

૩૪૦. સઙ્ખારાદીનવં દિસ્વા, રમતે ન ભવાદિસુ;

મતિ યદા તદા લદ્ધા, સિયા નિબ્બિદપસ્સના.

૩૪૧. ઞાણં મુચ્ચિતુકામં તે, સબ્બભૂસઙ્ખતે યદા;

જાલાદીહિ ચ મચ્છાદી, તદા લદ્ધા ચજ્જમતિ.

૩૪૨. સઙ્ખારે અસુભાનિચ્ચદુક્ખતોનત્તતો મતિ;

પસ્સન્તી ચત્તુમુસ્સુક્કા, પટિસઙ્ખાનુપસ્સના.

૩૪૩. વુત્તાત્ર પટુભાવાય, સબ્બઞાણપવત્તિયા;

મીનસઞ્ઞાય સપ્પસ્સ, ગાહલુદ્દસમોપમા.

૩૪૪. અત્તત્તનિયતો સુઞ્ઞં, દ્વિધા ‘‘નાહં ક્વચા’’દિના;

ચતુધા છબ્બિધા ચાપિ, બહુધા પસ્સતો ભુસં.

૩૪૫. આવટ્ટતિગ્ગિમાસજ્જ,

ન્હારૂવ મતિ સઙ્ખતં;

ચત્તભરિયો યથા દોસે,

તથા તં સમુપેક્ખતે.

૩૪૬. તાવ સાદીનવાનમ્પિ, લક્ખણે તિટ્ઠતે મતિ;

ન પસ્સે યાવ સા તીરં, સામુદ્દસકુણી યથા.

૩૪૭. સઙ્ખારુપેક્ખાઞાણાયં, સિખાપત્તા વિપસ્સના;

વુટ્ઠાનગામિનીતિ ચ, સાનુલોમાતિ વુચ્ચતિ.

૩૪૮. પત્વા મોક્ખમુખં સત્ત, સાધેતિરિયપુગ્ગલે;

ઝાનઙ્ગાદિપ્પભેદે ચ, પાદકાદિવસેન સા.

૩૪૯. અનિચ્ચતો હિ વુટ્ઠાનં, યદિ યસ્સાસિ યોગિનો;

સોધિમોક્ખસ્સ બાહુલ્લા, તિક્ખસદ્ધિન્દ્રિયો ભવે.

૩૫૦. દુક્ખતોનત્તતો તઞ્ચે, સિયા હોન્તિ કમેન તે;

પસ્સદ્ધિવેદબાહુલ્લા, તિક્ખેકગ્ગમતિન્દ્રિયા.

૩૫૧. પઞ્ઞાધુરત્તમુદ્દિટ્ઠં, વુટ્ઠાનં યદિનત્તતો;

સદ્ધાધુરત્તં સેસેહિ, તં વિયાભિનિવેસતો.

૩૫૨. દ્વે તિક્ખસદ્ધસમથા, સિયું સદ્ધાનુસારિનો;

આદો મજ્ઝેસુ ઠાનેસુ, છસુ સદ્ધાવિમુત્તકા.

૩૫૩. ઇતરો ધમ્માનુસારીદો, દિટ્ઠિપ્પત્તો અનન્તકે;

પઞ્ઞામુત્તોભયત્થન્તે, અઝાનિઝાનિકા ચ તે.

૩૫૪. તિક્ખસદ્ધસ્સ ચન્તેપિ, સદ્ધામુત્તત્તમીરિતં;

વિસુદ્ધિમગ્ગે મજ્ઝસ્સ, કાયસક્ખિત્તમટ્ઠસુ.

૩૫૫. વુત્તં મોક્ખકથાયં યં, તિક્ખપઞ્ઞારહસ્સ તુ;

દિટ્ઠિપત્તત્તં હેતઞ્ચ, તઞ્ચ નત્થાભિધમ્મિકે.

૩૫૬. તે સબ્બે અટ્ઠમોક્ખાનં, લાભી ચે છસુ મજ્ઝસુ;

કાયસક્ખી સિયું અન્તે, ઉભતોભાગમુત્તકા.

૩૫૭. અનુલોમાનિ ચત્તારિ, તીણિ દ્વે વા ભવન્તિ હિ;

મગ્ગસ્સ વીથિયં મન્દમજ્ઝતિક્ખમતિબ્બસા.

૩૫૮. વિસુદ્ધિમગ્ગે ચત્તારિ, પટિસિદ્ધાનિ સબ્બથા;

એવમટ્ઠસાલિનિયા, વુત્તત્તા એવમીરિતં.

૩૫૯. ભવઙ્ગાસન્નદોસોપિ, નપ્પનાય થિરત્તતો;

સુદ્ધિં પટિપદાઞાણદસ્સનેવં લભે યતિ.

૩૬૦. આવજ્જં વિય મગ્ગસ્સ, છટ્ઠસત્તમસુદ્ધિનં;

અન્તરા સન્તિમારબ્ભ, તેહિ ગોત્રભુ જાયતે.

૩૬૧. સંયોજનત્તયચ્છેદી, મગ્ગો ઉપ્પજ્જતે તતો;

ફલાનિ એકં દ્વે તીણિ, તતો વુત્તમતિક્કમા.

૩૬૨. તથા ભાવયતો હોતિ, રાગદોસતનૂકરં;

દુતિયો તપ્ફલં તમ્હા, સકદાગામિ તપ્ફલી.

૩૬૩. એવં ભાવયતો રાગદોસનાસકરુબ્ભવે;

તતિયો તપ્ફલં તમ્હા, તપ્ફલટ્ઠોનાગામિકો.

૩૬૪. એવં ભાવયતો સેસદોસનાસકરુબ્ભવે;

ચતુત્થો તપ્ફલં તમ્હા, અરહા તપ્ફલટ્ઠકો.

૩૬૫. કતકિચ્ચો ભવચ્છેદો, દક્ખિણેય્યોપધિક્ખયા;

નિબ્બુતિં યાતિ દીપોવ, સબ્બદુક્ખન્તસઞ્ઞિતં.

૩૬૬. એવં સિદ્ધા સિયા સુદ્ધિ, ઞાણદસ્સનસઞ્ઞિતા;

વુત્તં એત્તાવતા સચ્ચં, પરમત્થં સમાસતો.

૩૬૭. સચ્ચં સમ્મુતિ સત્તાદિઅવત્થુ વુચ્ચતે યતો;

ન લબ્ભાલાતચક્કંવ, તં હિ રૂપાદયો વિના.

૩૬૮. તેન તેન પકારેન, રૂપાદિં ન વિહાય તુ;

તથા તથાભિધાનઞ્ચ, ગાહઞ્ચ વત્તતે તતો.

૩૬૯. લબ્ભતે પરિકપ્પેન, યતો તં ન મુસા તતો;

અવુત્તાલમ્બમિચ્ચાહુ, પરિત્તાદીસ્વવાચતો.

૩૭૦. પાપકલ્યાણમિત્તોયં, સત્તોતિ ખન્ધસન્તતિ;

એકત્તેન ગહેત્વાન, વોહરન્તીધ પણ્ડિતા.

૩૭૧. પથવાદિ વિયેકોપિ, પુગ્ગલો ન યતો તતો;

કુદિટ્ઠિવત્થુભાવેન, પુગ્ગલગ્ગહણં ભવે.

૩૭૨. એતં વિસયતો કત્વા, સઙ્ખાદીહિ પદેહિ તુ;

અવિજ્જમાનપઞ્ઞત્તિ, ઇતિ તઞ્ઞૂહિ ભાસિતા.

૩૭૩. પઞ્ઞત્તિ વિજ્જમાનસ્સ, રૂપાદિવિસયત્તતો;

કાયં પઞ્ઞત્તિ ચે સુટ્ઠુ, વદતો સુણ સચ્ચતો.

૩૭૪. સવિઞ્ઞત્તિવિકારો હિ, સદ્દો સચ્ચદ્વયસ્સ તુ;

પઞ્ઞાપનત્તા પઞ્ઞત્તિ, ઇતિ તઞ્ઞૂહિ ભાસિતા.

૩૭૫. પચ્ચુપ્પન્નાદિઆલમ્બં, નિરુત્તિપટિસમ્ભિદા-

ઞાણસ્સાતિ ઇદઞ્ચેવં, સતિ યુજ્જતિ નાઞ્ઞથા.