૧૭. સત્તરસમો પરિચ્છેદો

અભિઞ્ઞારમ્મણનિદ્દેસો

૧૧૦૪. અનાગતંસઞાણઞ્ચ, યથાકમ્મુપગમ્પિ ચ;

પઞ્ચ ઇદ્ધિવિધાદીનિ, સત્તાભિઞ્ઞા ઇમા પન.

૧૧૦૫. એતાસં પન સત્તન્નં, અભિઞ્ઞાનમિતો પરં;

પવક્ખામિ સમાસેન, આરમ્મણવિનિચ્છયં.

૧૧૦૬. આરમ્મણત્તિકા વુત્તા, યે ચત્તારો મહેસિના;

સત્તન્નમેત્થ ઞાણાનં, સમ્પવત્તિં સુણાથ મે.

૧૧૦૭. તત્થ ઇદ્ધિવિધઞાણં, પરિત્તાદીસુ સત્તસુ;

આરમ્મણવિભાગેસુ, પવત્તતિ કથં પન.

૧૧૦૮. કાયેનાદિસ્સમાનેન, ગન્તુકામો યદાભવે;

ચિત્તસન્નિસ્સિતં કત્વા, કાયં ચિત્તવસેન તં.

૧૧૦૯. મહગ્ગતે ચ ચિત્તસ્મિં, સમારોપેતિ સો તદા;

કાયારમ્મણતો ઞાણં, પરિત્તારમ્મણં સિયા.

૧૧૧૦. દિસ્સમાનેન કાયેન, ગન્તુકામો યદા ભવે;

કાયસન્નિસ્સિતં કત્વા, ચિત્તં કાયવસેન તં.

૧૧૧૧. પાદકજ્ઝાનચિત્તં તં, કાયે રોપેતિ સો તદા;

ઝાનારમ્મણતો ઞાણં, તં મહગ્ગતગોચરં.

૧૧૧૨. અનાગતમતીતઞ્ચ, કરોતિ વિસયં યદા;

અતીતારમ્મણં હોતિ, તદાનાગતગોચરં.

૧૧૧૩. કાયેન દિસ્સમાનેન, ગમને પન ભિક્ખુનો;

પચ્ચુપ્પન્નો ભવે તસ્સ, ગોચરોતિ વિનિદ્દિસે.

૧૧૧૪. કાયં ચિત્તવસેનાપિ, ચિત્તં કાયવસેન વા;

પરિણામનકાલસ્મિં, અજ્ઝત્તારમ્મણં સિયા.

૧૧૧૫. બહિદ્ધારમ્મણં હોતિ, બહિદ્ધારૂપદસ્સને;

એવમિદ્ધિવિધં ઞાણં, સમ્પવત્તતિ સત્તસુ.

૧૧૧૬. પચ્ચુપ્પન્ને પરિત્તે ચ, બહિદ્ધજ્ઝત્તિકેસુપિ;

ચતૂસ્વેતેસુ ધમ્મેસુ, દિબ્બસોતં પવત્તતિ.

૧૧૧૭. પચ્ચુપ્પન્નો પરિત્તો ચ, સદ્દો આરમ્મણં યતો;

પરિત્તારમ્મણં પચ્ચુ-પ્પન્નારમ્મણતં ગતં.

૧૧૧૮. અત્તનો કુચ્છિસદ્દસ્સ, સવનેપિ પરસ્સ ચ;

અજ્ઝત્તારમ્મણઞ્ચેવ, બહિદ્ધારમ્મણમ્પિ ચ.

૧૧૧૯. ચેતોપરિયઞાણમ્પિ, પરિત્તાદીસુ અટ્ઠસુ;

આરમ્મણવિભાગેસુ, પવત્તતિ કથં પન.

૧૧૨૦. પરિત્તારમ્મણં હોતિ, પરિત્તાનં પજાનને;

જાનને મજ્ઝિમાનં તુ, તં મહગ્ગતગોચરં.

૧૧૨૧. જાનને પન મગ્ગસ્સ, ફલસ્સાપિ પજાનને;

તદા પનસ્સ ઞાણસ્સ, અપ્પમાણોવ ગોચરો.

૧૧૨૨. તં મગ્ગારમ્મણં હોતિ, મગ્ગચિત્તસ્સ જાનને;

પરિયાયેનેવેતસ્સ, મગ્ગારમ્મણતા મતા.

૧૧૨૩. અતીતે સત્તદિવસ-બ્ભન્તરે ચ યદા પન;

અનાગતે તથા સત્ત-દિવસબ્ભન્તરેપિ ચ.

૧૧૨૪. પરેસં પન ચિત્તસ્સ, જાનને સમુદીરિતં;

અતીતારમ્મણઞ્ચેવ, તદાનાગતગોચરં.

૧૧૨૫. કથઞ્ચ પન તં પચ્ચુપ્પન્નગોચરતં ગતં;

પચ્ચુપ્પન્નં તિધા વુત્તં, ખણસન્તતિઅદ્ધતો.

૧૧૨૬. તત્થ તિક્ખણસમ્પત્તં, પચ્ચુપ્પન્નખણાદિકં;

એકદ્વેસન્તતિવારપરિયાપન્નમિદં પન.

૧૧૨૭. સન્તતિપચ્ચુપ્પન્નન્તિ, આહુ સન્તતિકોવિદા;

એકબ્ભવપરિચ્છિન્નં, પચ્ચુપ્પન્નન્તિ પચ્છિમં.

૧૧૨૮. ખણાદિકત્તયં પચ્ચુ-પ્પન્નં તમાહુ કેચિધ;

ચેતોપરિયઞાણસ્સ, હોતિ આરમ્મણં ઇતિ.

૧૧૨૯. યથા ચ પુપ્ફમુટ્ઠિમ્હિ, ઉક્ખિત્તે ગગને પન;

અવસ્સં એકમેકસ્સ, વણ્ટં વણ્ટેન વિજ્ઝતિ.

૧૧૩૦. એવં મહાજનસ્સાપિ, ચિત્તે આવજ્જિતે પન;

એકસ્સ ચિત્તમેકેન, અવસ્સં પન વિજ્ઝતિ.

૧૧૩૧. યેનાવજ્જતિ ચિત્તેન, યેન જાનાતિ ચેતસા;

તેસં દ્વિન્નં સહટ્ઠાના-ભાવતો તં ન યુજ્જતિ.

૧૧૩૨. જવનાવજ્જનાનં તુ, નાનારમ્મણપત્તિતો;

અનિટ્ઠે પન હિ ઠાને, અયુત્તન્તિ પકાસિતં.

૧૧૩૩. તસ્મા સન્તતિઅદ્ધાન-પચ્ચુપ્પન્નાનમેવ તુ;

વસેન પચ્ચુપ્પન્નં તં, હોતિ આરમ્મણં ઇદં.

૧૧૩૪. પચ્ચુપ્પન્નમ્પિ અદ્ધાખ્યં, ઇદં જવનવારતો;

દીપેતબ્બન્તિ નિદ્દિટ્ઠં, તત્રાયં દીપનાનયો.

૧૧૩૫. યદા પરસ્સ ચિત્તઞ્હિ, ઞાતુમાવજ્જતિદ્ધિમા;

આવજ્જનમનો તસ્સ, પચ્ચુપ્પન્નખણવ્હયં.

૧૧૩૬. આરમ્મણં તદા કત્વા, તેન સદ્ધિં નિરુજ્ઝતિ;

જવનાનિ હિ જાયન્તે, તસ્સ ચત્તારિ પઞ્ચ વા.

૧૧૩૭. એતેસં પચ્છિમં ચિત્તં, ઇદ્ધિચિત્તમુદીરિતં;

કામાવચરચિત્તાનિ, સેસાનીતિ વિનિદ્દિસે.

૧૧૩૮. એતેસં પન સબ્બેસં, નિરુદ્ધં તુ તદેવ ચ;

ચિત્તં આરમ્મણં હોતિ, તસ્મા સબ્બાનિ તાનિપિ.

૧૧૩૯. એકારમ્મણતં યન્તિ, ન નાનારમ્મણાનિ હિ;

અદ્ધાવસા ભવે પચ્ચુ-પ્પન્નારમ્મણતો પન.

૧૧૪૦. એકારમ્મણભાવેપિ, ઇદ્ધિમાનસમેવ ચ;

પરસ્સ ચિત્તં જાનાતિ, નેતરાનિ યથા પન.

૧૧૪૧. ચક્ખુદ્વારે તુ વિઞ્ઞાણં, રૂપં પસ્સતિ નેતરં;

એવમેવ ચ તં ઇદ્ધિ-ચિત્તમેવ ચ જાનાતિ.

૧૧૪૨. પરચિત્તારમ્મણત્તા, બહિદ્ધારમ્મણં સિયા;

ચેતોપરિયઞાણમ્પિ, અટ્ઠસ્વેવ પવત્તતિ.

૧૧૪૩. પુબ્બેનિવાસઞાણમ્પિ, પરિત્તાદીસુ અટ્ઠસુ;

આરમ્મણવિભાગેસુ, પવત્તતિ કથં પન.

૧૧૪૪. કામાવચરખન્ધાનં, સમનુસ્સરણે પન;

પરિત્તારમ્મણંયેવ, હોતીતિ પરિદીપયે.

૧૧૪૫. રૂપાવચરિકારુપ્પખન્ધાનુસ્સરણે પન;

ભવતીતિ હિ ઞાતબ્બં, તં મહગ્ગતગોચરં.

૧૧૪૬. અતીતે અત્તના મગ્ગં, ભાવિતં તુ ફલમ્પિ વા;

સમનુસ્સરતો એવ-પ્પમાણારમ્મણં સિયા.

૧૧૪૭. સમનુસ્સરતો મગ્ગં, મગ્ગારમ્મણમેવ તં;

અતીતારમ્મણંયેવ, હોતિ એકન્તતો ઇદં.

૧૧૪૮. ચેતોપરિયઞાણમ્પિ, યથાકમ્મુપગમ્પિ ચ;

અતીતારમ્મણા હોન્તિ, કિઞ્ચાપિ અથ ખો પન.

૧૧૪૯. ચેતોપરિયઞાણસ્સ, સત્તદ્દિવસબ્ભન્તરં;

અતીતં ચિત્તમેવસ્સ, આરમ્મણમુદીરિતં.

૧૧૫૦. અતીતે ચેતનામત્તં, યથાકમ્મુપગસ્સપિ;

પુબ્બેનિવાસઞાણસ્સ, નત્થિ કિઞ્ચિ અગોચરં.

૧૧૫૧. અજ્ઝત્તારમ્મણં અત્ત-ખન્ધાનુસ્સરણે સિયા;

બહિદ્ધારમ્મણં અઞ્ઞ-ખન્ધાનુસ્સરણે ભવે.

૧૧૫૨. સરણે નામગોત્તસ્સ, તં નવત્તબ્બગોચરં;

પુબ્બેનિવાસઞાણમ્પિ, અટ્ઠસ્વેવ પવત્તતિ.

૧૧૫૩. પચ્ચુપ્પન્ને પરિત્તે ચ, બહિદ્ધજ્ઝત્તિકેસુપિ;

ચતૂસ્વેતેસુ ધમ્મેસુ, દિબ્બચક્ખુ પવત્તતિ.

૧૧૫૪. દિબ્બસોતસમં દિબ્બ-ચક્ખુઆરમ્મણક્કમે;

રૂપં સદ્દોતિ દ્વિન્નં તુ, અયમેવ વિસેસતા.

૧૧૫૫. અનાગતંસઞાણમ્પિ, પરિત્તાદીસુ અટ્ઠસુ;

આરમ્મણવિભાગેસુ, પવત્તતિ કથં પન.

૧૧૫૬. નિબ્બત્તિસ્સતિ યં કામા-વચરેતિ પજાનતો;

પરિત્તારમ્મણં હોતિ, રૂપારૂપેસ્વનાગતે.

૧૧૫૭. નિબ્બત્તિસ્સતિ યઞ્ચાપિ, સિયા મહગ્ગતગોચરં;

ભાવેસ્સતિ અયં મગ્ગં, ફલં સચ્છિકરિસ્સતિ.

૧૧૫૮. એવં પજાનને અપ્પ-માણારમ્મણતં ભવે;

મગ્ગં ભાવેસ્સતિચ્ચેવ, જાનને મગ્ગગોચરં.

૧૧૫૯. એકન્તેન ઇદં ઞાણં, હોતાનાગતગોચરં;

ચેતોપરિયં તુ કિઞ્ચાપિ, હોતાનાગતગોચરં.

૧૧૬૦. અથ ખો પન તં સત્ત-દિવસબ્ભન્તરં પન;

ચિત્તમેવ ચ જાનાતિ, ન હિ તં અઞ્ઞગોચરં.

૧૧૬૧. અનાગતંસઞાણસ્સ, અનાગતંસગોચરં;

‘‘અહં દેવો ભવિસ્સામિ’’-ચ્ચેવમજ્ઝત્તગોચરં.

૧૧૬૨. ‘‘તિસ્સો ફુસ્સો અમુત્રાયં,

નિબ્બત્તિસ્સતિનાગતે’’;

ઇચ્ચેવં જાનને તસ્સ,

બહિદ્ધારમ્મણં સિયા.

૧૧૬૩. જાનને નામગોત્તસ્સ, યસ્સ કસ્સચિનાગતે;

પુબ્બેનિવાસઞાણંવ, તં નવત્તબ્બગોચરં.

૧૧૬૪. યથાકમ્મુપગઞાણં, પરિત્તાદીસુ પઞ્ચસુ;

આરમ્મણવિભાગેસુ, પવત્તતિ કથં પન.

૧૧૬૫. જાનને કામકમ્મસ્સ, પરિત્તારમ્મણં સિયા;

તથા મહગ્ગતકમ્મસ્સ, તં મહગ્ગતગોચરં.

૧૧૬૬. અતીતમેવ જાનાતિ, તસ્મા ચાતીતગોચરં;

અજ્ઝત્તારમ્મણં હોતિ, અત્તનો કમ્મજાનને.

૧૧૬૭. બહિદ્ધારમ્મણં હોતિ, પરકમ્મપજાનને;

એવં પવત્તિ ઞાતબ્બા, યથાકમ્મુપગસ્સપિ.

૧૧૬૮. સત્તન્નમ્પિ અભિઞ્ઞાનં, વુત્તો આરમ્મણક્કમો;

એત્થ વુત્તનયેનેવ, વેદિતબ્બો વિભાવિના.

૧૧૬૯. વિવિધત્થવણ્ણપદેહિ સમ્પન્નં,

મધુરત્થમતિનીહરં ગન્થં;

સોતુજનસ્સ હદયપીતિકરં,

સુણેય્ય કોચિ મનુજો સચેતનો.

ઇતિ અભિધમ્માવતારે અભિઞ્ઞારમ્મણનિદ્દેસો નામ

સત્તરસમો પરિચ્છેદો.