૧૬. સોળસમો પરિચ્છેદો

અભિઞ્ઞાનિદ્દેસો

૧૦૪૩. ઇતો પરં કરિસ્સામિ, પઞ્ઞાસુદ્ધિકરં પરં;

પઞ્ચન્નમ્પિ અભિઞ્ઞાનં, મુખમત્તનિદસ્સનં.

૧૦૪૪. રૂપારૂપસમાપત્તી,

નિબ્બત્તેત્વા પનટ્ઠપિ;

લોકિકાપિ અભિઞ્ઞાયો,

ભાવેતબ્બા વિભાવિના.

૧૦૪૫. ચતુત્થજ્ઝાનમત્તેપિ, સુચિણ્ણવસિના સતા;

અનુયોગમભિઞ્ઞાસુ, કાતું વત્તતિ યોગિનો.

૧૦૪૬. અભિઞ્ઞા નામ ભિક્ખૂનં, સાભિઞ્ઞાનં અનુત્તરો;

અલઙ્કારો હિ તાણન્તિ, સત્થન્તિ ચ પવુચ્ચતિ.

૧૦૪૭. નિબ્બત્તિતાસ્વભિઞ્ઞાસુ, યોગાવચરભિક્ખુના;

સમાધિભાવના હિસ્સ, તદા નિટ્ઠઙ્ગતા સિયા.

૧૦૪૮. દિબ્બાનિ ચક્ખુસોતાનિ, ઇદ્ધિચિત્તવિજાનનં;

પુબ્બેનિવાસઞાણન્તિ, પઞ્ચાભિઞ્ઞા ઇમા સિયું.

૧૦૪૯. કસિણાનુલોમતાદીહિ, ચતુદ્દસનયેહિ ચ;

દમેતબ્બમભિઞ્ઞાયો, પત્તુકામેન માનસં.

૧૦૫૦. દન્તે સમાહિતે સુદ્ધે, પરિયોદાતે અનઙ્ગણે;

નુપક્લેસે મુદુભૂતે, કમ્મનીયે ઠિતાચલે.

૧૦૫૧. ઇતિ અટ્ઠઙ્ગસમ્પન્ને, ચિત્તે ઇદ્ધિવિધાય ચ;

અભિનીહરતિ ચે ચિત્તં, સિજ્ઝતિદ્ધિવિકુબ્બનં.

૧૦૫૨. અભિઞ્ઞાપાદકજ્ઝાનં, સમાપજ્જ તતો પન;

વુટ્ઠાય હિ સતં વાપિ, સહસ્સં વા યદિચ્છતિ.

૧૦૫૩. ‘‘સતં હોમિ સતં હોમી’’-ચ્ચેવં કત્વાન માનસં;

અભિઞ્ઞાપાદકજ્ઝાનં, સમાપજ્જ તતો પન.

૧૦૫૪. વુટ્ઠાય પુનધિટ્ઠાતિ,

સહાધિટ્ઠાનચેતસા;

સતં હોતિ હિ સો યોગી,

સહસ્સાદીસ્વયં નયો.

૧૦૫૫. પાદકજ્ઝાનચિત્તં તુ, નિમિત્તારમ્મણં સિયા;

પરિકમ્મમનાનેત્થ, સતારમ્મણિકાનિ તુ.

૧૦૫૬. તદાધિટ્ઠાનચિત્તમ્પિ, સતારમ્મણમેવ તં;

પુબ્બે વુત્તપ્પનાચિત્તં, વિય ગોત્રભુનન્તરં.

૧૦૫૭. તમેકં જાયતે તત્થ, ચતુત્થજ્ઝાનિકં મનો;

પરિકમ્મવિસેસોવ, સેસં પુબ્બસમં ઇધ.

ઇદ્ધિવિધઞાણં.

૧૦૫૮. દિબ્બસોતમિદં તત્થ, ભાવેતબ્બં કથં સિયા;

અભિઞ્ઞાપાદકજ્ઝાનં, સમાપજ્જ તતો પુન.

૧૦૫૯. વુટ્ઠાય પરિકમ્મેન, કામાવચરચેતસા;

સદ્દો આવજ્જિતબ્બોવ, મહન્તો સુખુમોપિ ચ.

૧૦૬૦. તસ્સેવં પન સદ્દસ્સ, નિમિત્તં મનસિ કુબ્બતો;

દિબ્બસોતમિદાનિસ્સ, ઉપ્પજ્જિસ્સતિ તં ઇતિ.

૧૦૬૧. સદ્દેસ્વઞ્ઞતરં સદ્દં, કત્વા આરમ્મણં તતો;

ઉપ્પજ્જિત્વા નિરુદ્ધે તુ, મનોદ્વારાવજ્જને પુન.

૧૦૬૨. જવનાનિ હિ જાયન્તે, તસ્સ ચત્તારિ પઞ્ચ વા;

પુરિમાનેત્થ ચિત્તેસુ, તીણિ ચત્તારિ વા પન.

૧૦૬૩. પરિકમ્મોપચારાનુ-લોમગોત્રભુનામકા;

ચતુત્થં પઞ્ચમં વાપિ, અપ્પનાચિત્તમીરિતં.

૧૦૬૪. સહજાતં તુ યં ઞાણં, અપ્પનામાનસેન હિ;

તં ઞાણં દિબ્બસોતન્તિ, વદન્તિ સુતકોવિદા.

૧૦૬૫. થામજાતં કરોન્તેન, તં ઞાણં તેન યોગિના;

‘‘એત્થન્તરગતં સદ્દં, સુણામી’’તિ ચ ચેતસા.

૧૦૬૬. અઙ્ગુલં દ્વઙ્ગુલં ભિય્યો,

વિદત્થિ રતનં તથા;

ગામો દેસો તતો યાવ,

ચક્કવાળા તતો પરં.

૧૦૬૭. ઇચ્ચેવં તુ પરિચ્છિજ્જ, વડ્ઢેતબ્બં યથાક્કમં;

એસો અધિગતાભિઞ્ઞો, પાદકારમ્મણેન તુ.

૧૦૬૮. ફુટ્ઠોકાસગતે સદ્દે, સબ્બે પન સુણાતિ સો;

સુણન્તો પાટિયેક્કમ્પિ, સલ્લક્ખેતું પહોતિ સો.

દિબ્બસોતઞાણં.

૧૦૬૯. કથં પનુપ્પાદેતબ્બં, ચેતોપરિયમાનસં;

દિબ્બચક્ખુવસેનેવ, ઇદં ઞાણં પનિજ્ઝતિ.

૧૦૭૦. આલોકં પન વડ્ઢેત્વા, તસ્મા દિબ્બેન ચક્ખુના;

હદયં પન નિસ્સાય, વત્તમાનં તુ લોહિતં.

૧૦૭૧. દિસ્વા પરસ્સ વિઞ્ઞેય્યં,

હોતિ ચિત્તં તુ ભિક્ખુના;

સોમનસ્સયુતે ચિત્તે,

લોહિતં લોહિતં સિયા.

૧૦૭૨. દોમનસ્સયુતે ચિત્તે, વત્તમાને તુ કાળકં;

ઉપેક્ખાસહિતે ચિત્તે, તિલતેલૂપમં સિયા.

૧૦૭૩. તસ્મા પરસ્સ સત્તસ્સ, દિસ્વા હદયલોહિતં;

ચેતોપરિયઞાણં તં, કાતબ્બં થામતં ગતં.

૧૦૭૪. એવં થામગતે તસ્મિં, યથાનુક્કમતો પન;

ચિત્તમેવ વિજાનાતિ, વિના લોહિતદસ્સનં.

૧૦૭૫. કામાવચરચિત્તઞ્ચ, રૂપારૂપેસુ માનસં;

સબ્બમેવ વિજાનાતિ, સરાગાદિપ્પભેદકં.

ચેતોપરિયઞાણં.

૧૦૭૬. પુબ્બેનિવાસઞાણેન, કત્તબ્બા તદનુસ્સતિ;

તં સમ્પાદેતુકામેન, આદિકમ્મિકભિક્ખુના;

ઝાનાનિ પન ચત્તારિ, સમાપજ્જાનુપુબ્બતો.

૧૦૭૭. અભિઞ્ઞાપાદકજ્ઝાના, વુટ્ઠાય હિ તતો પુન;

ભિક્ખુના વજ્જિતબ્બાવ, નિસજ્જા સબ્બપચ્છિમા.

૧૦૭૮. તતો પભુતિ સબ્બમ્પિ, પટિલોમક્કમા પન;

સબ્બમાવજ્જિતબ્બં તં, દિવસે રત્તિયં કતં.

૧૦૭૯. પટિલોમક્કમેનેવ, દુતિયે તતિયેપિ ચ;

દિવસે પક્ખમાસેસુ, તથા સંવચ્છરેસુપિ.

૧૦૮૦. યાવ અસ્મિં ભવે સન્ધિ, તાવ તેન ચ ભિક્ખુના;

કતમાવજ્જિતબ્બં તં, પુરિમસ્મિં ભવેપિ ચ.

૧૦૮૧. ચુતિક્ખણેપિ નિબ્બત્તં, નામરૂપઞ્ચ સાધુકં;

એવમાવજ્જિતે તસ્મિં, નામરૂપે યદા પન.

૧૦૮૨. તદેવારમ્મણં કત્વા, નામરૂપં ચુતિક્ખણે;

મનોદ્વારે મનક્કારો, ઉપ્પજ્જતિ તદા પન.

૧૦૮૩. આવજ્જને નિરુદ્ધસ્મિં, તદેવારમ્મણં પન;

કત્વા જવનચિત્તાનિ, હોન્તિ ચત્તારિ પઞ્ચ વા;

પુબ્બે વુત્તનયેનેવ, સેસં ઞેય્યં વિભાવિના.

૧૦૮૪. પરિકમ્માદિનામાનિ, પુરિમાનિ ભવન્તિ તુ;

પચ્છિમં અપ્પનાચિત્તં, રૂપાવચરિકં ભવે.

૧૦૮૫. તેન ચિત્તેન યં ઞાણં, સંયુત્તં તેન યા પન;

સંયુત્તા સતિ સા પુબ્બે-નિવાસાનુસ્સતીરિતા.

પુબ્બેનિવાસાનુસ્સતિઞાણં.

૧૦૮૬. રૂપં પસ્સિતુકામેન, ભિક્ખુના દિબ્બચક્ખુના;

કસિણારમ્મણં ઝાનં, અભિઞ્ઞાપાદકં પન.

૧૦૮૭. અભિનીહારક્ખમં કત્વા, તેજોકસિણમેવ વા;

ઓદાતકસિણં વાપિ, આલોકકસિણમ્પિ વા.

૧૦૮૮. ઇમેસુ કતપુઞ્ઞેહિ, કસિણેસુ ચ તીસુપિ;

આલોકકસિણં એત્થ, સેટ્ઠન્તિ પરિદીપિતં.

૧૦૮૯. તસ્મા તમિતરં વાપિ, ઉપ્પાદેત્વા યથાક્કમં;

ઉપચારભૂમિયંયેવ, ઠત્વા તં પન પણ્ડિતો.

૧૦૯૦. વડ્ઢેત્વાન ઠપેતબ્બં, ન ઉપ્પાદેય્ય અપ્પનં;

ઉપ્પાદેતિ સચે હોતિ, પાદકજ્ઝાનનિસ્સિતં.

૧૦૯૧. ઝાનસ્સ વડ્ઢિતસ્સન્તો-ગતં રૂપં તુ યોગિના;

પસ્સિતબ્બં ભવે રૂપં, પસ્સતો પન તસ્સ તં.

૧૦૯૨. પરિકમ્મસ્સ વારો હિ, અતિક્કમતિ તાવદે;

આલોકોપિ તતો તસ્સ, ખિપ્પમન્તરધાયતિ.

૧૦૯૩. તસ્મિં અન્તરહિતે રૂપ-ગતમ્પિ ચ ન દિસ્સતિ;

તેનાથ પાદકજ્ઝાનં, પવિસિત્વા તતો પુન.

૧૦૯૪. વુટ્ઠાય પન આલોકો, ફરિતબ્બોવ ભિક્ખુના;

એવં અનુક્કમેનેવ, આલોકો થામવા સિયા.

૧૦૯૫. ‘‘આલોકો એત્થ હોતૂ’’તિ,

યત્તકં ઠાનમેવ સો;

પરિચ્છિન્દતિ તત્થેવ,

આલોકો પન તિટ્ઠતિ.

૧૦૯૬. દિવસમ્પિ નિસીદિત્વા, પસ્સતો હોતિ દસ્સનં;

તિણુક્કાય ગતો મગ્ગં, પુરિસેત્થ નિદસ્સનં.

૧૦૯૭. ઉપ્પાદનક્કમોપિસ્સ, તત્રાયં દિબ્બચક્ખુનો;

વુત્તપ્પકારરૂપં તં, કત્વા આરમ્મણં પન.

૧૦૯૮. મનોદ્વારે મનક્કારે, જાતે યાનિ તદેવ ચ;

રૂપં આરમ્મણં કત્વા, જાયન્તિ જવનાનિ હિ.

૧૦૯૯. કામાવચરચિત્તાનિ, તાનિ ચત્તારિ પઞ્ચ વા;

હેટ્ઠા વુત્તનયેનેવ, સેસં ઞેય્યં વિભાવિના.

૧૧૦૦. અત્થસાધકચિત્તં તં, ચતુત્થજ્ઝાનિકં મતં;

તંચિત્તસંયુતં ઞાણં, દિબ્બચક્ખુન્તિ વુચ્ચતિ.

૧૧૦૧. અનાગતંસઞાણસ્સ, યથાકમ્મુપગસ્સ ચ;

પરિકમ્મં વિસું નત્થિ, ઇજ્ઝન્તિ દિબ્બચક્ખુના.

૧૧૦૨. ચુતૂપપાતઞાણમ્પિ, દિબ્બચક્ખુન્તિ વા પન;

અત્થતો એકમેવેદં, બ્યઞ્જને પન નાનતા.

દિબ્બચક્ખુઞાણં.

૧૧૦૩. યોધ સુણાતિ કરોતિ ચ ચિત્તે,

ગન્થમિમં પરમં પન ભિક્ખુ;

સો અભિધમ્મમહણ્ણવપારં,

યાતિ અનેન તરેન તરિત્વા.

ઇતિ અભિધમ્માવતારે અભિઞ્ઞાનિદ્દેસો નામ

સોળસમો પરિચ્છેદો.