૧૫. પન્નરસમો પરિચ્છેદો

અરૂપાવચરસમાધિભાવનાનિદ્દેસો

૯૮૦. રૂપારૂપમતીતેન, રૂપારૂપાદિવેદિના;

યાનિ ચારૂપપુઞ્ઞાનિ, સરૂપેનીરિતાનિ તુ.

૯૮૧. તેસં દાનિ પવક્ખામિ, ભાવનાનયમુત્તમં;

યોગાવચરભિક્ખૂનં, હિતત્થાય સમાસતો.

૯૮૨. ‘‘રૂપે ખો વિજ્જમાનસ્મિં, દણ્ડાદાનાદયો સિયું;

અનેકાપિ પનાબાધા, ચક્ખુરોગાદયો’’ઇતિ.

૯૮૩. રૂપે આદીનવં દિસ્વા, રૂપે નિબ્બિન્દમાનસો;

તસ્સાતિક્કમનત્થાય, અરૂપં પટિપજ્જતિ.

૯૮૪. તમ્હા કસિણરૂપાપિ, સો નિબ્બિજ્જ વિસારદો;

અપક્કમિતુકામો ચ, સૂકરાભિહતોવ સા.

૯૮૫. ચતુત્થે પન ઝાનસ્મિં, હુત્વા ચિણ્ણવસી વસી;

ચતુત્થજ્ઝાનતો ધીમા, વુટ્ઠાય વિધિના પુન.

૯૮૬. કરોતિ પનિદં ચિત્તં, રૂપમારમ્મણં યતો;

આસન્નસોમનસ્સઞ્ચ, થૂલસન્તવિમોક્ખતો.

૯૮૭. ઇતિ આદીનવં દિસ્વા, ચતુત્થે તત્થ સબ્બસો;

નિકન્તિં પરિયાદાય, પઠમારુપ્પઞ્ચ સન્તતો.

૯૮૮. ચક્કવાળપરિયન્તં, યત્તકં વા પનિચ્છતિ;

તત્તકં પત્થરિત્વાન, ફુટ્ઠોકાસઞ્ચ તેન તં.

૯૮૯. આકાસો ઇતિ વાનન્તો,

આકાસો ઇતિ વા પુન;

મનસા હિ કરોન્તોવ,

ઉગ્ઘાટેતિ પવુચ્ચતિ.

૯૯૦. ઉગ્ઘાટેન્તો હિ કસિણં, ન સંવેલ્લેતિ તં પન;

ન ચુદ્ધરતિ સો યોગી, પૂવં વિય કપાલતો.

૯૯૧. કેવલં પન તં નેવ, આવજ્જતિ ન પેક્ખતિ;

નાવજ્જન્તો નપેક્ખન્તો, ઉગ્ઘાટેતિ હિ નામસો.

૯૯૨. કસિણુગ્ઘાટિમાકાસં, નિમિત્તં પન તંવ સો;

આકાસો ઇતિ ચિત્તેન, આવજ્જતિ પુનપ્પુનં.

૯૯૩. આવજ્જતો હિ તસ્સેવં,

કરોતો તક્કાહતમ્પિ ચ;

પઞ્ચ નીવરણા તસ્સ,

વિક્ખમ્ભન્તિ હિ સબ્બસો.

૯૯૪. આસેવતિ ચ ભાવેતિ, તં નિમિત્તં પુનપ્પુનં;

કરોતો પન તસ્સેવ, સન્તચિત્તસ્સ યોગિનો.

૯૯૫. તત્રાકાસે પનાપ્પેતિ, પઠમારુપ્પમાનસં;

ઇધાપિ પુરિમે ભાગે, તીણિ ચત્તારિ વા પન.

૯૯૬. જવનાનિ ઉપેક્ખાય, સમ્પયુત્તાનિ હોન્તિ હિ;

ચતુત્થં પઞ્ચમં વાપિ, હોતિ આરુપ્પમાનસં.

૯૯૭. પુન ભાવેતુકામેન, દુતિયારુપ્પમાનસં;

સુચિણ્ણવસિના હુત્વા, પઠમારુપ્પમાનસે.

૯૯૮. આસન્નરૂપાવચર-જ્ઝાનપચ્ચત્થિકન્તિ ચ;

દુતિયારુપ્પચિત્તંવ, ન ચ સન્તમિદન્તિ ચ.

૯૯૯. એવમાદીનવં દિસ્વા, પઠમારુપ્પમાનસે;

નિકન્તિં પરિયાદાય, દુતિયં સન્તતો પન.

૧૦૦૦. તમાકાસં ફરિત્વાન, પવત્તમાનસં પન;

તઞ્ચ વિઞ્ઞાણમિચ્ચેવં, કત્તબ્બં મનસા બહું.

૧૦૦૧. આવજ્જનઞ્ચ કત્તબ્બં, તથા તક્કાહતમ્પિ ચ;

‘‘અનન્ત’’ન્તિ ‘‘અનન્ત’’ન્તિ, કાતબ્બં મનસા નિધ.

૧૦૦૨. તસ્મિં પન નિમિત્તસ્મિં, વિચારેન્તસ્સ માનસં;

ઉપચારેન તં ચિત્તં, સમાધિયતિ યોગિનો.

૧૦૦૩. આસેવતિ ચ ભાવેતિ, તં નિમિત્તં પુનપ્પુનં;

તસ્સ ચેવં કરોન્તસ્સ, સતિસમ્પન્નચેતસો.

૧૦૦૪. આકાસં ફુસવિઞ્ઞાણે, દુતિયારુપ્પમાનસં;

અપ્પેતિ અપ્પના યસ્મિં, નયો વુત્તનયોવ સો.

૧૦૦૫. આકાસોયમનન્તોતિ, એવમાકાસમેવ તં;

ફરિત્વા પવત્તવિઞ્ઞાણં, ‘‘વિઞ્ઞાણઞ્ચ’’ન્તિ વુચ્ચતિ.

૧૦૦૬. મનક્કારવસેનાપિ, અનન્તં પરિદીપિતં;

‘‘વિઞ્ઞાણાનન્ત’’મિચ્ચેવ, વત્તબ્બં પનિદં સિયા.

૧૦૦૭. અથ ભાવેતુકામેન, તતિયારુપ્પમાનસં;

સુચિણ્ણવસિના હુત્વા, દુતિયારુપ્પમાનસે.

૧૦૦૮. આસન્નપઠમારુપ્પ-ચિત્તપચ્ચત્થિકન્તિ ચ;

તતિયારુપ્પચિત્તંવ, ન ચ સન્તમિદન્તિ ચ.

૧૦૦૯. એવમાદીનવં દિસ્વા, દુતિયારુપ્પમાનસે;

નિકન્તિં પરિયાદાય, તતિયં સન્તતો પન.

૧૦૧૦. એવં મનસિ કત્વાન, કાતબ્બો મનસા પુન;

પઠમારુપ્પવિઞ્ઞાણા-ભાવો તસ્સેવ સુઞ્ઞતો.

૧૦૧૧. તં પનાકાસવિઞ્ઞાણં, અકત્વા મનસા પુન;

‘‘નત્થિ નત્થી’’તિ વાતેન, ‘‘સુઞ્ઞં સુઞ્ઞ’’ન્તિ વા તતો.

૧૦૧૨. આવજ્જિતબ્બમેવઞ્હિ, કત્તબ્બં મનસાપિ ચ;

તક્કાહતઞ્ચ કાતબ્બં, પુનપ્પુનંવ ધીમતા.

૧૦૧૩. તસ્મિં નિમિત્તે તસ્સેવં, વિચારેન્તસ્સ માનસં;

સતિ તિટ્ઠતિ ભિય્યોપિ, સમાધિયતિ માનસં.

૧૦૧૪. આસેવતિ ચ ભાવેતિ, તં નિમિત્તં પુનપ્પુનં;

તસ્સ ચેવં કરોન્તસ્સ, સતિસમ્પન્નચેતસો.

૧૦૧૫. કસિણુગ્ઘાટિમાકાસં, ફરિત્વાન સમન્તતો;

વિઞ્ઞાણસ્સ પવત્તસ્સ, નત્થિભાવે અભાવકે.

૧૦૧૬. તતિયારુપ્પવિઞ્ઞાણં,

તં પનાપ્પેતિ યોગિનો;

અપ્પનાય નયોપેત્થ,

હોતિ વુત્તનયોવ સો.

૧૦૧૭. આકાસગતવિઞ્ઞાણં, દુતિયારુપ્પચક્ખુના;

પસ્સન્તો વિહરિત્વાન, ‘‘નત્થિ નત્થી’’તિઆદિના.

૧૦૧૮. પરિકમ્મમનક્કારે, તસ્મિં અન્તરહિતે પન;

તસ્સાપગમમત્તંવ, પસ્સન્તો વસતી ચ સો.

૧૦૧૯. સન્નિપાતં યથા કોચિ, દિસ્વા સઙ્ઘસ્સ કત્થચિ;

ગતે સઙ્ઘે તુ તં ઠાનં, સુઞ્ઞમેવાનુપસ્સતિ.

૧૦૨૦. પુન ભાવેતુકામેન, ચતુત્થારુપ્પમાનસં;

સુચિણ્ણવસિના હુત્વા, તતિયારુપ્પમાનસે.

૧૦૨૧. આસન્નદુતિયારુપ્પ-ચિત્તપચ્ચત્થિકન્તિ ચ;

ચતુત્થારુપ્પચિત્તંવ, ન ચ સન્તમિદન્તિ ચ.

૧૦૨૨. એવમાદીનવં દિસ્વા, તતિયારુપ્પમાનસે;

નિકન્તિં પરિયાદાય, ચતુત્થં સન્તતો પન.

૧૦૨૩. એવં મનસિ કત્વાન, પુન તત્થેવ ધીમતા;

અભાવારમ્મણં કત્વા, સમ્પવત્તમિદં મનો.

૧૦૨૪. ‘‘સન્તં સન્તમિદં ચિત્ત’’-મિચ્ચેવં તં પુનપ્પુનં;

હોતિ આવજ્જિતબ્બઞ્ચ, કાતબ્બં મનસાપિ ચ.

૧૦૨૫. તસ્મિં નિમિત્તે તસ્સેવં, વિચારેન્તસ્સ માનસં;

સતિ તિટ્ઠતિ ભિય્યોપિ, સમાધિયતિ માનસં.

૧૦૨૬. આસેવતિ ચ ભાવેતિ, તં નિમિત્તં પુનપ્પુનં;

તસ્સ ચેવં કરોન્તસ્સ, સતિસમ્પન્નચેતસો.

૧૦૨૭. તતિયારુપ્પસઙ્ખાત-ખન્ધેસુ ચ ચતૂસુપિ;

ચતુત્થારુપ્પવિઞ્ઞાણં, તં પનાપ્પેતિ યોગિનો.

૧૦૨૮. અપ્પનાય નયોપેત્થ, હેટ્ઠા વુત્તનયૂપમો;

અપિચેત્થ વિસેસોયં, વેદિતબ્બો વિભાવિના.

૧૦૨૯. ‘‘અહો સન્તા વતાય’’ન્તિ, સમાપત્તિ પદિસ્સતિ;

યા પનાભાવમત્તમ્પિ, કત્વા ઠસ્સતિ ગોચરં.

૧૦૩૦. સન્તારમ્મણતાયેવ, ‘‘સન્તાય’’ન્તિ વિપસ્સતિ;

સન્તતો ચે મનક્કારો, કથઞ્ચ સમતિક્કમો.

૧૦૩૧. અનાપજ્જિતુકામત્તા, હોતેવ સમતિક્કમો;

‘‘સમાપજ્જામહમેત’’-મિચ્ચાભોગો ન વિજ્જતિ.

૧૦૩૨. સન્તતો તં કરોન્તો હિ, મનસા સુખુમં પરં;

અસઞ્ઞં પન દુબ્બલ્યં, પાપુણાતિ મહગ્ગતં.

૧૦૩૩. નેવસઞ્ઞી ચ નાસઞ્ઞી,

યાય સઞ્ઞાય હોતિ સો;

ન કેવલં તુ સઞ્ઞાવ,

એદિસી અથ ખો પન.

૧૦૩૪. એવમેવ ભવન્તેત્થ, સુખુમા વેદનાદયો;

પત્તમક્ખનતેલેન, મગ્ગસ્મિં ઉદકેન ચ.

૧૦૩૫. સાવેતબ્બો અયં અત્થો, ચતુત્થારુપ્પબોધને;

પટુસઞ્ઞાય કિચ્ચસ્સ, નેવક્કરણતો અયં.

૧૦૩૬. ‘‘નેવસઞ્ઞા’’તિ નિદ્દિટ્ઠા, ચતુત્થારુપ્પસમ્ભવા;

પટુસઞ્ઞાય કિચ્ચં સા, કાતું સક્કોતિ નેવ ચ.

૧૦૩૭. યથા દહનકિચ્ચં તુ, તેજોધાતુ સુખોદકે;

સા સઙ્ખારાવસેસત્તા, સુખુમત્તેન વિજ્જતિ;

તસ્મા પન ચ સા સઞ્ઞા, ‘‘નાસઞ્ઞા’’તિ પવુચ્ચતિ.

૧૦૩૮. એતા હિ રૂપમાકાસં,

વિઞ્ઞાણં તદભાવકં;

અતિક્કમિત્વા કમતો,

ચતસ્સો હોન્તિ આહ ચ.

૧૦૩૯. ‘‘આરમ્મણાતિક્કમતો, ચતસ્સોપિ ભવન્તિમા;

અઙ્ગાતિક્કમમેતાસં, ન ઇચ્છન્તિ વિભાવિનો.

૧૦૪૦. સુપણીતતરા હોન્તિ,

પચ્છિમા પચ્છિમા ઇધ;

ઉપમા તત્થ વિઞ્ઞેય્યા,

પાસાદતલસાટિકા’’તિ.

૧૦૪૧. સઙ્ખેપેન મયારુપ્પ-સમાપત્તિનયો અયં;

દસ્સિતો દસ્સિતો સુદ્ધ-દસ્સિના પિયદસ્સિના.

૧૦૪૨. રૂપારૂપજ્ઝાનસમાપત્તિવિધાનં,

જાનાતિમં સારતરં યો પન ભિક્ખુ;

રૂપારૂપજ્ઝાનસમાપત્તીસુ દક્ખો,

રૂપારૂપં યાતિ ભવં સો અભિભુય્ય.

ઇતિ અભિધમ્માવતારે અરૂપાવચરસમાધિભાવનાનિદ્દેસો નામ

પન્નરસમો પરિચ્છેદો.