૫. વીથિમુત્તપરિચ્છેદો

૧. વીથિચિત્તવસેનેવં, પવત્તિયમુદીરિતો.

પવત્તિસઙ્ગહો નામ, સન્ધિયં દાનિ વુચ્ચતિ.

૨. ચતસ્સો ભૂમિયો, ચતુબ્બિધા પટિસન્ધિ, ચત્તારિ કમ્માનિ, ચતુધા મરણુપ્પત્તિ ચેતિ વીથિમુત્તસઙ્ગહે ચત્તારિ ચતુક્કાનિ વેદિતબ્બાનિ.

ભૂમિચતુક્કં

૩. તત્થ અપાયભૂમિ કામસુગતિભૂમિ રૂપાવચરભૂમિ અરૂપાવચરભૂમિ ચેતિ ચતસ્સો ભૂમિયો નામ.

૪. તાસુ નિરયો તિરચ્છાનયોનિ પેત્તિવિસયો અસુરકાયો ચેતિ અપાયભૂમિ ચતુબ્બિધા હોતિ.

૫. મનુસ્સા ચાતુમહારાજિકા તાવતિંસા યામા તુસિતા નિમ્માનરતિ પરનિમ્મિતવસવત્તી ચેતિ કામસુગતિભૂમિ સત્તવિધા હોતિ.

૬. સા પનાયમેકાદસવિધાપિ કામાવચરભૂમિચ્ચેવ સઙ્ખં ગચ્છતિ.

૭. બ્રહ્મપારિસજ્જા બ્રહ્મપુરોહિતા મહાબ્રહ્મા ચેતિ પઠમજ્ઝાનભૂમિ.

૮. પરિત્તાભા અપ્પમાણાભા આભસ્સરા ચેતિ દુતિયજ્ઝાનભૂમિ.

૯. પરિત્તસુભા અપ્પમાણસુભા સુભકિણ્હા ચેતિ તતિયજ્ઝાનભૂમિ.

૧૦. વેહપ્ફલા અસઞ્ઞસત્તા સુદ્ધાવાસા ચેતિ ચતુત્થજ્ઝાનભૂમીતિ રૂપાવચરભૂમિ સોળસવિધા હોતિ.

૧૧. અવિહા અતપ્પા સુદસ્સા સુદસ્સી અકનિટ્ઠા ચેતિ સુદ્ધાવાસભૂમિ પઞ્ચવિધા હોતિ.

૧૨. આકાસાનઞ્ચાયતનભૂમિ વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનભૂમિ આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનભૂમિ નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનભૂમિ ચેતિ અરૂપભૂમિ ચતુબ્બિધા હોતિ.

૧૩. પુથુજ્જના ન લબ્ભન્તિ, સુદ્ધાવાસેસુ સબ્બથા.

સોતાપન્ના ચ સકદાગામિનો ચાપિ પુગ્ગલા.

૧૪. અરિયા નોપલબ્ભન્તિ, અસઞ્ઞાપાયભૂમિસુ.

સેસટ્ઠાનેસુ લબ્ભન્તિ, અરિયાનરિયાપિ ચ.

ઇદમેત્થ ભૂમિચતુક્કં.

પટિસન્ધિચતુક્કં

૧૫. અપાયપટિસન્ધિ કામસુગતિપટિસન્ધિ રૂપાવચરપટિસન્ધિ અરૂપાવચરપટિસન્ધિ ચેતિ ચતુબ્બિધા પટિસન્ધિ નામ.

૧૬. તત્થ અકુસલવિપાકોપેક્ખાસહગતસન્તીરણં અપાયભૂમિયં ઓક્કન્તિક્ખણે પટિસન્ધિ હુત્વા તતો પરં ભવઙ્ગં પરિયોસાને ચવનં હુત્વા વોચ્છિજ્જતિ, અયમેકાપાયપટિસન્ધિ નામ.

૧૭. કુસલવિપાકોપેક્ખાસહગતસન્તીરણં પન કામસુગતિયં મનુસ્સાનઞ્ચેવ જચ્ચન્ધાદીનં ભુમ્મસ્સિતાનઞ્ચ વિનિપાતિકાસુરાનં પટિસન્ધિભવઙ્ગચુતિવસેન પવત્તતિ.

૧૮. મહાવિપાકાનિ પન અટ્ઠ સબ્બત્થાપિ કામસુગતિયં પટિસન્ધિભવઙ્ગચુતિવસેન પવત્તન્તિ.

૧૯. ઇમા નવ કામસુગતિપટિસન્ધિયો નામ.

૨૦. સા પનાયં દસવિધાપિ કામાવચરપટિસન્ધિચ્ચેવ સઙ્ખં ગચ્છતિ.

૨૧. તેસુ ચતુન્નં અપાયાનં મનુસ્સાનં વિનિપાતિકાસુરાનઞ્ચ આયુપ્પમાણગણનાય નિયમો નત્થિ.

૨૨. ચાતુમહારાજિકાનં પન દેવાનં દિબ્બાનિ પઞ્ચવસ્સસતાનિ આયુપ્પમાણં, મનુસ્સગણનાય નવુતિવસ્સસતસહસ્સપ્પમાણં હોતિ, તતો ચતુગ્ગુણં તાવતિંસાનં, તતો ચતુગ્ગુણં યામાનં, તતો ચતુગ્ગુણં તુસિતાનં, તતો ચતુગ્ગુણં નિમ્માનરતીનં, તતો ચતુગ્ગુણં પરનિમ્મિતવસવત્તીનં.

૨૩. નવસતઞ્ચેકવીસ-વસ્સાનં કોટિયો તથા.

વસ્સસતસહસ્સાનિ, સટ્ઠિ ચ વસવત્તિસુ.

૨૪. પઠમજ્ઝાનવિપાકં પઠમજ્ઝાનભૂમિયં પટિસન્ધિભવઙ્ગચુતિવસેન પવત્તતિ.

૨૫. તથા દુતિયજ્ઝાનવિપાકં તતિયજ્ઝાનવિપાકઞ્ચ દુતિયજ્ઝાનભૂમિયં.

૨૬. ચતુત્થજ્ઝાનવિપાકં તતિયજ્ઝાનભૂમિયં.

૨૭. પઞ્ચમજ્ઝાનવિપાકં ચતુત્થજ્ઝાનભૂમિયં.

૨૮. અસઞ્ઞસત્તાનં પન રૂપમેવ પટિસન્ધિ હોતિ. તથા તતો પરં પવત્તિયં ચવનકાલે ચ રૂપમેવ પવત્તિત્વા નિરુજ્ઝતિ, ઇમા છ રૂપાવચરપટિસન્ધિયો નામ.

૨૯. તેસુ બ્રહ્મપારિસજ્જાનં દેવાનં કપ્પસ્સ તતિયો ભાગો આયુપ્પમાણં.

૩૦. બ્રહ્મપુરોહિતાનં ઉપડ્ઢકપ્પો.

૩૧. મહાબ્રહ્માનં એકો કપ્પો.

૩૨. પરિત્તાભાનં દ્વે કપ્પાનિ.

૩૩. અપ્પમાણાભાનં ચત્તારિકપ્પાનિ.

૩૪. આભસ્સરાનં અટ્ઠ કપ્પાનિ.

૩૫. પરિત્તસુભાનં સોળસ કપ્પાનિ.

૩૬. અપ્પમાણસુભાનં દ્વત્તિંસ કપ્પાનિ.

૩૭. સુભકિણ્હાનં ચતુસટ્ઠિ કપ્પાનિ.

૩૮. વેહપ્ફલાનં અસઞ્ઞસત્તાનઞ્ચ પઞ્ચકપ્પસતાનિ.

૩૯. અવિહાનં કપ્પસહસ્સાનિ.

૪૦. અતપ્પાનં દ્વે કપ્પસહસ્સાનિ.

૪૧. સુદસ્સાનં ચત્તારિ કપ્પસહસ્સાનિ.

૪૨. સુદસ્સીનં અટ્ઠ કપ્પસહસ્સાનિ.

૪૩. અકનિટ્ઠાનં સોળસ કપ્પસહસ્સાનિ.

૪૪. પઠમારુપ્પાદિવિપાકાનિ પઠમારુપ્પાદિભૂમીસુ યથાક્કમં પટિસન્ધિભવઙ્ગચુતિવસેન પવત્તન્તિ. ઇમા ચતસ્સો અરૂપપટિસન્ધિયો નામ.

૪૫. તેસુ પન આકાસાનઞ્ચાયતનૂપગાનં દેવાનં વીસતિકપ્પસહસ્સાનિ આયુપ્પમાણં.

૪૬. વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનૂપગાનં દેવાનં ચત્તાલીસકપ્પસહસ્સાનિ.

૪૭. આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનૂપગાનં દેવાનં સટ્ઠિકપ્પસહસ્સાનિ.

૪૮. નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનૂપગાનં દેવાનં ચતુરાસીતિકપ્પસહસ્સાનિ.

૪૯. પટિસન્ધિ ભવઙ્ગઞ્ચ, તથા ચવનમાનસં.

એકમેવ તથેવેકવિસયઞ્ચેકજાતિયં.

ઇદમેત્થ પટિસન્ધિચતુક્કં.

કમ્મચતુક્કં

૫૦. જનકં ઉપત્થમ્ભકં ઉપપીળકં ઉપઘાતકઞ્ચેતિ કિચ્ચવસેન.

૫૧. ગરુકં આસન્નં આચિણ્ણં કટત્તાકમ્મઞ્ચેતિ પાકદાનપરિયાયેન.

૫૨. દિટ્ઠધમ્મવેદનીયં ઉપપજ્જવેદનીયં અપરાપરિયવેદનીયં અહોસિકમ્મઞ્ચેતિ પાકકાલવસેન ચત્તારિ કમ્માનિ નામ.

૫૩. તથા અકુસલં કામાવચરકુસલં રૂપાવચરકુસલં અરૂપાવચરકુસલઞ્ચેતિ પાકઠાનવસેન.

૫૪. તત્થ અકુસલં કાયકમ્મં વચીકમ્મં મનોકમ્મઞ્ચેતિ કમ્મદ્વારવસેન તિવિધં હોતિ.

૫૫. કથં? પાણાતિપાતો અદિન્નાદાનં કામેસુમિચ્છાચારો ચેતિ કાયવિઞ્ઞત્તિસઙ્ખાતે કાયદ્વારે બાહુલ્લવુત્તિતો કાયકમ્મં નામ.

૫૬. મુસાવાદો પિસુણવાચા ફરુસવાચા સમ્ફપ્પલાપો ચેતિ વચીવિઞ્ઞત્તિસઙ્ખાતે વચીદ્વારે બાહુલ્લવુત્તિતો વચીકમ્મં નામ.

૫૭. અભિજ્ઝા બ્યાપાદો મિચ્છાદિટ્ઠિ ચેતિ અઞ્ઞત્રાપિ વિઞ્ઞત્તિયા મનસ્મિંયેવ બાહુલ્લવુત્તિતો મનોકમ્મં નામ.

૫૮. તેસુ પાણાતિપાતો ફરુસવાચા બ્યાપાદો ચ દોસમૂલેન જાયન્તિ.

૫૯. કામેસુમિચ્છાચારો અભિજ્ઝા મિચ્છાદિટ્ઠિ ચ લોભમૂલેન.

૬૦. સેસાનિ ચત્તારિપિ દ્વીહિ મૂલેહિ સમ્ભવન્તિ.

૬૧. ચિત્તુપ્પાદવસેન પનેતં અકુસલં સબ્બથાપિ દ્વાદસવિધં હોતિ.

૬૨. કામાવચરકુસલમ્પિ કાયદ્વારે પવત્તં કાયકમ્મં, વચીદ્વારે પવત્તં વચીકમ્મં, મનોદ્વારે પવત્તં મનોકમ્મઞ્ચેતિ કમ્મદ્વારવસેન તિવિધં હોતિ.

૬૩. તથા દાનસીલભાવનાવસેન.

૬૪. ચિત્તુપ્પાદવસેન પનેતં અટ્ઠવિધં હોતિ.

૬૫. દાનસીલભાવનાપચાયનવેય્યાવચ્ચપત્તિદાનપત્તાનુમોદનધમ્મસ્સવનધમ્મદેસના દિટ્ઠિજુકમ્મવસેન દસવિધં હોતિ.

૬૬. તં પનેતં વીસતિવિધમ્પિ કામાવચરકમ્મમિચ્ચેવ સઙ્ખં ગચ્છતિ.

૬૭. રૂપાવચરકુસલં પન મનોકમ્મમેવ, તઞ્ચ ભાવનામયં અપ્પનાપ્પત્તં, ઝાનઙ્ગભેદેન પઞ્ચવિધં હોતિ.

૬૮. તથા અરૂપાવચરકુસલઞ્ચ મનોકમ્મં, તમ્પિ ભાવનામયં અપ્પનાપ્પત્તં. આરમ્મણભેદેન ચતુબ્બિધં હોતિ.

૬૯. એત્થાકુસલકમ્મમુદ્ધચ્ચરહિતં અપાયભૂમિયં પટિસન્ધિં જનેતિ, પવત્તિયં પન સબ્બમ્પિ દ્વાદસવિધં સત્તાકુસલપાકાનિ સબ્બત્થાપિ કામલોકે રૂપલોકે ચ યથારહં વિપચ્ચતિ.

૭૦. કામાવચરકુસલમ્પિ કામસુગતિયમેવ પટિસન્ધિં જનેતિ, તથા પવત્તિયઞ્ચ મહાવિપાકાનિ, અહેતુકવિપાકાનિ પન અટ્ઠપિ સબ્બત્થાપિ કામલોકે રૂપલોકે ચ યથારહં વિપચ્ચતિ.

૭૧. તત્થાપિ તિહેતુકમુક્કટ્ઠં કુસલં તિહેતુકં પટિસન્ધિં દત્વા પવત્તે સોળસ વિપાકાનિ વિપચ્ચતિ.

૭૨. તિહેતુકમોમકં દ્વિહેતુકમુક્કટ્ઠઞ્ચ કુસલં દ્વિહેતુકં પટિસન્ધિં દત્વા પવત્તે તિહેતુકરહિતાનિ દ્વાદસ વિપાકાનિ વિપચ્ચતિ.

૭૩. દ્વિહેતુકમોમકં પન કુસલં અહેતુકમેવ પટિસન્ધિં દેતિ, પવત્તે ચ અહેતુકવિપાકાનેવ વિપચ્ચતિ.

૭૪. અસઙ્ખારં સસઙ્ખાર-વિપાકાનિ ન પચ્ચતિ.

સસઙ્ખારમસઙ્ખાર-વિપાકાનીતિ કેચન.

તેસં દ્વાદસ પાકાનિ, દસાટ્ઠ ચ યથાક્કમં;

યથાવુત્તાનુસારેન યથાસમ્ભવમુદ્દિસે.

૭૫. રૂપાવચરકુસલં પન પઠમજ્ઝાનં પરિત્તં ભાવેત્વા બ્રહ્મપારિસજ્જેસુ ઉપ્પજ્જતિ.

૭૬. તદેવ મજ્ઝિમં ભાવેત્વા બ્રહ્મપુરોહિતેસુ.

૭૭. પણીતં ભાવેત્વા મહાબ્રહ્મેસુ.

૭૮. તથા દુતિયજ્ઝાનં તતિયજ્ઝાનઞ્ચ પરિત્તં ભાવેત્વા પરિત્તાભેસુ.

૭૯. મજ્ઝિમં ભાવેત્વા અપ્પમાણાભેસુ.

૮૦. પણીતં ભાવેત્વા આભસ્સરેસુ.

૮૧. ચતુત્થજ્ઝાનં પરિત્તં ભાવેત્વા પરિત્તસુભેસુ.

૮૨. મજ્ઝિમં ભાવેત્વા અપ્પમાણસુભેસુ.

૮૩. પણીતં ભાવેત્વા સુભકિણ્હેસુ.

૮૪. પઞ્ચમજ્ઝાનં ભાવેત્વા વેહપ્ફલેસુ.

૮૫. તદેવ સઞ્ઞાવિરાગં ભાવેત્વા અસઞ્ઞસત્તેસુ.

૮૬. અનાગામિનો પન સુદ્ધાવાસેસુ ઉપ્પજ્જન્તિ.

૮૭. અરૂપાવચરકુસલઞ્ચ યથાક્કમં ભાવેત્વા આરુપ્પેસુ ઉપ્પજ્જન્તીતિ.

૮૮. ઇત્થં મહગ્ગતં પુઞ્ઞં, યથાભૂમિવવત્થિતં.

જનેતિ સદિસં પાકં, પટિસન્ધિપવત્તિયં.

ઇદમેત્થ કમ્મચતુક્કં.

ચુતિપટિસન્ધિક્કમો

૮૯. આયુક્ખયેન કમ્મક્ખયેન ઉભયક્ખયેન ઉપચ્છેદકકમ્મુના ચેતિ ચતુધા મરણુપ્પત્તિ નામ.

૯૦. તથા ચ મરન્તાનં પન મરણકાલે યથારહં અભિમુખીભૂતં ભવન્તરે પટિસન્ધિજનકં કમ્મં વા, તંકમ્મકરણકાલે રૂપાદિકમુપલદ્ધપુબ્બમુપકરણભૂતઞ્ચ કમ્મનિમિત્તં વા, અનન્તરમુપ્પજ્જમાનભવે ઉપલભિતબ્બમુપભોગભૂતઞ્ચ ગતિનિમિત્તં વા કમ્મબલેન છન્નં દ્વારાનં અઞ્ઞતરસ્મિં પચ્ચુપટ્ઠાતિ, તતો પરં તમેવ તથોપટ્ઠિતં આરમ્મણં આરબ્ભ વિપચ્ચમાનકકમ્માનુરૂપં પરિસુદ્ધં ઉપક્કિલિટ્ઠં વા ઉપલભિતબ્બભવાનુરૂપં તત્થોણતંવ ચિત્તસન્તાનં અભિણ્હં પવત્તતિ બાહુલ્લેન, તમેવ વા પન જનકભૂતં કમ્મં અભિનવકરણવસેન દ્વારપ્પત્તં હોતિ.

૯૧. પચ્ચાસન્નમરણસ્સ તસ્સ વીથિચિત્તાવસાને ભવઙ્ગક્ખયે વા ચવનવસેન પચ્ચુપ્પન્નભવપરિયોસાનભૂતં ચુતિચિત્તં ઉપ્પજ્જિત્વા નિરુજ્ઝતિ, તસ્મિં નિરુદ્ધાવસાને તસ્સાનન્તરમેવ તથાગહિતં આરમ્મણં આરબ્ભ સવત્થુકં અવત્થુકમેવ વા યથારહં અવિજ્જાનુસયપરિક્ખિત્તેન તણ્હાનુસયમૂલકેન સઙ્ખારેન જનિયમાનં સમ્પયુત્તેહિ પરિગ્ગય્હમાનં સહજાતાનમધિટ્ઠાનભાવેન પુબ્બઙ્ગમભૂતં ભવન્તરપટિસન્ધાનવસેન પટિસન્ધિસઙ્ખાતં માનસં ઉપ્પજ્જમાનમેવ પતિટ્ઠાતિ ભવન્તરે.

૯૨. મરણાસન્નવીથિયં પનેત્થ મન્દપ્પવત્તાનિ પઞ્ચેવ જવનાનિ પાટિકઙ્ખિતબ્બાનિ, તસ્મા યદિ પચ્ચુપ્પન્નારમ્મણેસુ આપાથગતેસુ ધરન્તેસ્વેવ મરણં હોતિ, તદા પટિસન્ધિભવઙ્ગાનમ્પિ પચ્ચુપ્પન્નારમ્મણતા લબ્ભતીતિ કત્વા કામાવચરપટિસન્ધિયા છદ્વારગ્ગહિતં કમ્મનિમિત્તં ગતિનિમિત્તઞ્ચ પચ્ચુપ્પન્નમતીતારમ્મણં ઉપલબ્ભતિ, કમ્મં પન અતીતમેવ, તઞ્ચ મનોદ્વારગ્ગહિતં, તાનિ પન સબ્બાનિપિ પરિત્તધમ્મભૂતાનેવારમ્મણાનિ.

૯૩. રૂપાવચરપટિસન્ધિયા પન પઞ્ઞત્તિભૂતં કમ્મનિમિત્તમેવારમ્મણં હોતિ.

૯૪. તથા અરૂપપટિસન્ધિયા ચ મહગ્ગતભૂતં પઞ્ઞત્તિભૂતઞ્ચ કમ્મનિમિત્તમેવ યથારહમારમ્મણં હોતિ.

૯૫. અસઞ્ઞસત્તાનં પન જીવિતનવકમેવ પટિસન્ધિભાવેન પતિટ્ઠાતિ, તસ્મા તે રૂપપટિસન્ધિકા નામ.

૯૬. અરૂપા અરૂપપટિસન્ધિકા.

૯૭. સેસા રૂપારૂપપટિસન્ધિકા.

૯૮. આરુપ્પચુતિયા હોન્તિ, હેટ્ઠિમારુપ્પવજ્જિતા.

પરમારુપ્પસન્ધી ચ, તથા કામતિહેતુકા.

રૂપાવચરચુતિયા, અહેતુરહિતા સિયું;

સબ્બા કામતિહેતુમ્હા, કામેસ્વેવ પનેતરા.

અયમેત્થ ચુતિપટિસન્ધિક્કમો.

૯૯. ઇચ્ચેવં ગહિતપટિસન્ધિકાનં પન પટિસન્ધિનિરોધાનન્તરતો પભુતિ તમેવારમ્મણમારબ્ભ તદેવ ચિત્તં યાવ ચુતિચિત્તુપ્પાદા અસતિ વીથિચિત્તુપ્પાદે ભવસ્સ અઙ્ગભાવેન ભવઙ્ગસન્તતિસઙ્ખાતં માનસં અબ્બોચ્છિન્નં નદીસોતો વિય પવત્તતિ.

૧૦૦. પરિયોસાને ચ ચવનવસેન ચુતિચિત્તં હુત્વા નિરુજ્ઝતિ.

૧૦૧. તતો પરઞ્ચ પટિસન્ધાદયો રથચક્કમિવ યથાક્કમં એવ પરિવત્તન્તા પવત્તન્તિ.

૧૦૨. પટિસન્ધિભવઙ્ગવીથિયો, ચુતિચેહ તથા ભવન્તરે.

પુન સન્ધિ ભવઙ્ગમિચ્ચયં, પરિવત્તતિ ચિત્તસન્તતિ.

પટિસઙ્ખાયપનેતમદ્ધુવં, અધિગન્ત્વા પદમચ્ચુતં બુધા;

સુસમુચ્છિન્નસિનેહબન્ધના, સમમેસ્સન્તિ ચિરાય સુબ્બતા.

ઇતિ અભિધમ્મત્થસઙ્ગહે વીથિમુત્તસઙ્ગહવિભાગો નામ

પઞ્ચમો પરિચ્છેદો.