૪. વીથિપરિચ્છેદો

૧. ચિત્તુપ્પાદાનમિચ્ચેવં, કત્વાસઙ્ગહમુત્તરં.

ભૂમિપુગ્ગલભેદેન, પુબ્બાપરનિયામિતં.

પવત્તિસઙ્ગહં નામ, પટિસન્ધિપવત્તિયં;

પવક્ખામિ સમાસેન, યથાસમ્ભવતો કથં.

૨. . વીથિમુત્તાનં પન કમ્મકમ્મનિમિત્તગતિનિમિત્તવસેન તિવિધા હોતિ વિસયપ્પવત્તિ.

૪. તત્થ વત્થુદ્વારારમ્મણાનિ પુબ્બે વુત્તનયાનેવ.

વિઞ્ઞાણછક્કં

૫. ચક્ખુવિઞ્ઞાણં સોતવિઞ્ઞાણં ઘાનવિઞ્ઞાણં જિવ્હાવિઞ્ઞાણં કાયવિઞ્ઞાણં મનોવિઞ્ઞાણઞ્ચેતિ છ વિઞ્ઞાણાનિ.

વીથિછક્કં

૬. છ વીથિયો પન ચક્ખુદ્વારવીથિ સોતદ્વારવીથિ ઘાનદ્વારવીથિ જિવ્હાદ્વારવીથિ કાયદ્વારવીથિ મનોદ્વારવીથિ ચેતિ દ્વારવસેન વા, ચક્ખુવિઞ્ઞાણવીથિ સોતવિઞ્ઞાણવીથિ ઘાનવિઞ્ઞાણવીથિ જિવ્હાવિઞ્ઞાણવીથિ કાયવિઞ્ઞાણવીથિ મનોવિઞ્ઞાણવીથિ ચેતિ વિઞ્ઞાણવસેન વા દ્વારપ્પવત્તા ચિત્તપ્પવત્તિયો યોજેતબ્બા.

વીથિભેદો

૭. અતિમહન્તં મહન્તં પરિત્તં અતિપરિત્તઞ્ચેતિ પઞ્ચદ્વારે મનોદ્વારે પન વિભૂતમવિભૂતઞ્ચેતિ છધા વિસયપ્પવત્તિ વેદિતબ્બા.

પઞ્ચદ્વારવીથિ

૮. કથં? ઉપ્પાદઠિતિભઙ્ગવસેન ખણત્તયં એકચિત્તક્ખણં નામ.

૯. તાનિ પન સત્તરસ ચિત્તક્ખણાનિ રૂપધમ્માનમાયૂ.

૧૦. એકચિત્તક્ખણાતીતાનિ વા બહુચિત્તક્ખણાતીતાનિ વા ઠિતિપ્પત્તાનેવ પઞ્ચારમ્મણાનિ પઞ્ચદ્વારે આપાથમાગચ્છન્તિ. તસ્મા યદિ એકચિત્તક્ખણાતીતકં રૂપારમ્મણં ચક્ખુસ્સ આપાથમાગચ્છતિ, તતો દ્વિક્ખત્તું ભવઙ્ગે ચલિતે ભવઙ્ગસોતં વોચ્છિન્દિત્વા તમેવ રૂપારમ્મણં આવજ્જન્તં પઞ્ચદ્વારાવજ્જનચિત્તં ઉપ્પજ્જિત્વા નિરુજ્ઝતિ, તતો તસ્સાનન્તરં તમેવ રૂપં પસ્સન્તં ચક્ખુવિઞ્ઞાણં, સમ્પટિચ્છન્તં સમ્પટિચ્છનચિત્તં, સન્તીરયમાનં સન્તીરણચિત્તં, વવત્થપેન્તં વોટ્ઠબ્બનચિત્તઞ્ચેતિ યથાક્કમં ઉપ્પજ્જિત્વા નિરુજ્ઝન્તિ, તતો પરં એકૂનતિંસ કામાવચરજવનેસુ યંકિઞ્ચિ લદ્ધપચ્ચયં યેભુય્યેન સત્તક્ખત્તું જવતિ, જવનાનુબન્ધાનિ ચ દ્વે તદારમ્મણપાકાનિ યથારહં પવત્તન્તિ, તતો પરં ભવઙ્ગપાતો.

૧૧. એત્તાવતા ચુદ્દસ વીથિચિત્તુપ્પાદા, દ્વે ભવઙ્ગચલનાનિ, પુબ્બેવાતીતકમેકચિત્તક્ખણન્તિ કત્વા સત્તરસ ચિત્તક્ખણાનિ પરિપૂરેન્તિ, તતો પરં નિરુજ્ઝતિ, આરમ્મણમેતં અતિમહન્તં નામ ગોચરં.

૧૨. યાવ તદારમ્મણુપ્પાદા પન અપ્પહોન્તાતીતકમાપાથમાગતં આરમ્મણં મહન્તં નામ, તત્થ જવનાવસાને ભવઙ્ગપાતોવ હોતિ, નત્થિ તદારમ્મણુપ્પાદો.

૧૩. યાવ જવનુપ્પાદાપિ અપ્પહોન્તાતીતકમાપાથમાગતં આરમ્મણં પરિત્તં નામ, તત્થ જવનમ્પિ અનુપ્પજ્જિત્વા દ્વત્તિક્ખત્તું વોટ્ઠબ્બનમેવ પવત્તતિ, તતો પરં ભવઙ્ગપાતોવ હોતિ.

૧૪. યાવ વોટ્ઠબ્બનુપ્પાદા ચ પન અપ્પહોન્તાતીતકમાપાથમાગતં નિરોધાસન્નમારમ્મણં અતિપરિત્તં નામ, તત્થ ભવઙ્ગચલનમેવ હોતિ, નત્થિ વીથિચિત્તુપ્પાદો.

૧૫. ઇચ્ચેવં ચક્ખુદ્વારે, તથા સોતદ્વારાદીસુ ચેતિ સબ્બથાપિ પઞ્ચદ્વારે તદારમ્મણજવનવોટ્ઠબ્બનમોઘવારસઙ્ખાતાનં ચતુન્નં વારાનં યથાક્કમં આરમ્મણભૂતા વિસયપ્પવત્તિ ચતુધા વેદિતબ્બા.

૧૬. વીથિચિત્તાનિ સત્તેવ, ચિત્તુપ્પાદા ચતુદ્દસ.

ચતુપઞ્ઞાસ વિત્થારા, પઞ્ચદ્વારે યથારહં.

અયમેત્થ પઞ્ચદ્વારે વીથિચિત્તપ્પવત્તિનયો.

મનોદ્વારવીથિ પરિત્તજવનવારો

૧૭. મનોદ્વારે પન યદિ વિભૂતમારમ્મણં આપાથમાગચ્છતિ, તતો પરં ભવઙ્ગચલનમનોદ્વારાવજ્જનજવનાવસાને તદારમ્મણપાકાનિ પવત્તન્તિ, તતો પરં ભવઙ્ગપાતો.

૧૮. અવિભૂતે પનારમ્મણે જવનાવસાને ભવઙ્ગપાતોવ હોતિ, નત્થિ તદારમ્મણુપ્પાદોતિ.

૧૯. વીથિચિત્તાનિ તીણેવ, ચિત્તુપ્પાદા દસેરિતા.

વિત્થારેન પનેત્થેક-ચત્તાલીસ વિભાવયે;

અયમેત્થ પરિત્તજવનવારો.

અપ્પનાજવનવારો

૨૦. અપ્પનાજવનવારે પન વિભૂતાવિભૂતભેદો નત્થિ, તથા તદારમ્મણુપ્પાદો ચ.

૨૧. તત્થ હિ ઞાણસમ્પયુત્તકામાવચરજવનાનમટ્ઠન્નં અઞ્ઞતરસ્મિં પરિકમ્મોપચારાનુલોમગોત્રભુનામેન ચતુક્ખત્તું તિક્ખત્તુમેવ વા યથાક્કમં ઉપ્પજ્જિત્વા નિરુદ્ધાનન્તરમેવ યથારહં ચતુત્થં, પઞ્ચમં વા છબ્બીસતિમહગ્ગતલોકુત્તરજવનેસુ યથાભિનીહારવસેન યં કિઞ્ચિ જવનં અપ્પનાવીથિમોતરતિ, તતો પરં અપ્પનાવસાને ભવઙ્ગપાતોવ હોતિ.

૨૨. તત્થ સોમનસ્સસહગતજવનાનન્તરં અપ્પનાપિ સોમનસ્સસહગતાવ પાટિકઙ્ખિતબ્બા, ઉપેક્ખાસહગતજવનાનન્તરં ઉપેક્ખાસહગતાવ, તત્થાપિ કુસલજવનાનન્તરં કુસલજવનઞ્ચેવ હેટ્ઠિમઞ્ચ ફલત્તયમપ્પેતિ, કિરિયજવનાનન્તરં કિરિયજવનં અરહત્તફલઞ્ચાતિ.

૨૩. દ્વત્તિંસ સુખપુઞ્ઞમ્હા, દ્વાદસોપેક્ખકા પરં,

સુખિતક્રિયતો અટ્ઠ, છ સમ્ભોન્તિ ઉપેક્ખકા.

૨૪. પુથુજ્જનાન સેક્ખાનં, કામપુઞ્ઞતિહેતુતો.

તિહેતુકામક્રિયતો, વીતરાગાનમપ્પના.

અયમેત્થ મનોદ્વારે વીથિચિત્તપ્પવત્તિનયો.

તદારમ્મણનિયમો

૨૫. સબ્બત્થાપિ પનેત્થ અનિટ્ઠે આરમ્મણે અકુસલવિપાકાનેવ પઞ્ચવિઞ્ઞાણસમ્પટિચ્છનસન્તીરણતદારમ્મણાનિ.

૨૬. ઇટ્ઠે કુસલવિપાકાનિ.

૨૭. અતિઇટ્ઠે પન સોમનસ્સસહગતાનેવ સન્તીરણતદારમ્મણાનિ, તત્થાપિ સોમનસ્સસહગતકિરિયજવનાવસાને સોમનસ્સસહગતાનેવ તદારમ્મણાનિ ભવન્તિ, ઉપેક્ખાસહગતકિરિયજવનાવસાને ચ ઉપેક્ખાસહગતાનેવ હોન્તિ.

૨૮. દોમનસ્સસહગતજવનાવસાને ચ પન તદારમ્મણાનિચેવ ભવઙ્ગાનિ ચ ઉપેક્ખાસહગતાનેવ ભવન્તિ, તસ્મા યદિ સોમનસ્સપટિસન્ધિકસ્સ દોમનસ્સસહગતજવનાવસાને તદારમ્મણસમ્ભવો નત્થિ, તદા યં કિઞ્ચિ પરિચિતપુબ્બં પરિત્તારમ્મણમારબ્ભ ઉપેક્ખાસહગતસન્તીરણં ઉપ્પજ્જતિ, તમનન્તરિત્વા ભવઙ્ગપાતોવ હોતીતિ વદન્તિ આચરિયા.

૨૯. તથા કામાવચરજવનાવસાને કામાવચરસત્તાનં કામાવચરધમ્મેસ્વેવ આરમ્મણભૂતેસુ તદારમ્મણં ઇચ્છન્તીતિ.

૩૦. કામે જવનસત્તાલમ્બણાનં નિયમે સતિ.

વિભૂતેતિમહન્તે ચ, તદારમ્મણમીરિતં.

અયમેત્થ તદારમ્મણનિયમો.

જવનનિયમો

૩૧. જવનેસુ ચ પરિત્તજવનવીથિયં કામાવચરજવનાનિ સત્તક્ખત્તું છક્ખત્તુમેવ વા જવન્તિ.

૩૨. મન્દપ્પવત્તિયં પન મરણકાલાદીસુ પઞ્ચવારમેવ.

૩૩. ભગવતો પન યમકપાટિહારિયકાલાદીસુ લહુકપ્પવત્તિયં ચત્તારિપઞ્ચ વા પચ્ચવેક્ખણચિત્તાનિ ભવન્તીતિપિ વદન્તિ.

૩૪. આદિકમ્મિકસ્સ પન પઠમકપ્પનાયં મહગ્ગતજવનાનિઅભિઞ્ઞાજવનાનિ ચ સબ્બદાપિ એકવારમેવ જવન્તિ, તતો પરં ભવઙ્ગપાતો.

૩૫. ચત્તારો પન મગ્ગુપ્પાદા એકચિત્તક્ખણિકા, તતો પરં દ્વે તીણિ ફલચિત્તાનિ યથારહં ઉપ્પજ્જન્તિ, તતો પરં ભવઙ્ગપાતો.

૩૬. નિરોધસમાપત્તિકાલે દ્વિક્ખત્તું ચતુત્થારુપ્પજવનં જવતિ, તતો પરં નિરોધં ફુસતિ.

૩૭. વુટ્ઠાનકાલે ચ અનાગામિફલં વા અરહત્તફલં વા યથારહમેકવારં ઉપ્પજ્જિત્વા નિરુદ્ધે ભવઙ્ગપાતોવ હોતિ.

૩૮. સબ્બત્થાપિ સમાપત્તિવીથિયં ભવઙ્ગસોતો વિય વીથિનિયમો નત્થીતિ કત્વા બહૂનિપિ લબ્ભન્તીતિ.

૩૯. સત્તક્ખત્તું પરિત્તાનિ, મગ્ગાભિઞ્ઞા સકિં મતા.

અવસેસાનિ લબ્ભન્તિ, જવનાનિ બહૂનિપિ.

અયમેત્થ જવનનિયમો.

પુગ્ગલભેદો

૪૦. દુહેતુકાનમહેતુકાનઞ્ચ પનેત્થ કિરિયજવનાનિ ચેવ અપ્પનાજવનાનિ ચ લબ્ભન્તિ.

૪૧. તથા ઞાણસમ્પયુત્તવિપાકાનિ ચ સુગતિયં.

૪૨. દુગ્ગતિયં પન ઞાણવિપ્પયુત્તાનિ ચ મહાવિપાકાનિ ન લબ્ભન્તિ.

૪૩. તિહેતુકેસુ ચ ખીણાસવાનં કુસલાકુસલજવનાનિ ન લબ્ભન્તિ.

૪૪. તથા સેક્ખપુથુજ્જનાનં કિરિયજવનાનિ.

૪૫. દિટ્ઠિગતસમ્પયુત્તવિચિકિચ્છાજવનાનિ ચ સેક્ખાનં.

૪૬. અનાગામિપુગ્ગલાનં પન પટિઘજવનાનિ ચ ન લબ્ભન્તિ.

૪૭. લોકુત્તરજવનાનિ ચ યથારહં અરિયાનમેવ સમુપ્પજ્જન્તીતિ.

૪૮. અસેક્ખાનં ચતુચત્તાલીસ સેક્ખાનમુદ્દિસે.

છપ્પઞ્ઞાસાવસેસાનં, ચતુપઞ્ઞાસ સમ્ભવા.

અયમેત્થ પુગ્ગલભેદો.

ભૂમિવિભાગો

૪૯. કામાવચરભૂમિયં પનેતાનિ સબ્બાનિપિ વીથિચિત્તાનિ યથારહમુપલબ્ભન્તિ.

૫૦. રૂપાવચરભૂમિયં પટિઘજવનતદારમ્મણવજ્જિતાનિ.

૫૧. અરૂપાવચરભૂમિયં પઠમમગ્ગરૂપાવચરહસનહેટ્ઠિમારુપ્પવજ્જિતાનિ ચ લબ્ભન્તિ.

૫૨. સબ્બત્થાપિ ચ તંતંપસાદરહિતાનં તંતંદ્વારિકવીથિચિત્તાનિ ન લબ્ભન્તેવ.

૫૩. અસઞ્ઞસત્તાનં પન સબ્બથાપિ ચિત્તપ્પવત્તિ નત્થેવાતિ.

૫૪. અસીતિ વીથિચિત્તાનિ, કામે રૂપે યથારહં.

ચતુસટ્ઠિ તથારૂપે, દ્વેચત્તાલીસ લબ્ભરે.

અયમેત્થ ભૂમિવિભાગો.

૫૫. ઇચ્ચેવં છદ્વારિકચિત્તપ્પવત્તિ યથાસમ્ભવં ભવઙ્ગન્તરિતા યાવતાયુકમબ્બોચ્છિન્ના પવત્તતિ.

ઇતિ અભિધમ્મત્થસઙ્ગહે વીથિસઙ્ગહવિભાગો નામ

ચતુત્થો પરિચ્છેદો.