૨. ચેતસિકપરિચ્છેદો

સમ્પયોગલક્ખણં

૧. એકુપ્પાદનિરોધા ચ, એકાલમ્બણવત્થુકા.

ચેતોયુત્તા દ્વિપઞ્ઞાસ, ધમ્મા ચેતસિકા મતા.

અઞ્ઞસમાનચેતસિકં

૨. કથં? ફસ્સો વેદના સઞ્ઞા ચેતના એકગ્ગતા જીવિતિન્દ્રિયં મનસિકારો ચેતિ સત્તિમે ચેતસિકા સબ્બચિત્તસાધારણા નામ.

૩. વિતક્કો વિચારો અધિમોક્ખો વીરિયં પીતિ છન્દો ચાતિ છ ઇમે ચેતસિકા પકિણ્ણકા નામ.

૪. એવમેતે તેરસ ચેતસિકા અઞ્ઞસમાનાતિ વેદિતબ્બા.

અકુસલચેતસિકં

૫. મોહો અહિરિકં અનોત્તપ્પં ઉદ્ધચ્ચં લોભો દિટ્ઠિ માનો દોસો ઇસ્સા મચ્છરિયં કુક્કુચ્ચં થિનં મિદ્ધં વિચિકિચ્છા ચેતિ ચુદ્દસિમે ચેતસિકા અકુસલા નામ.

સોભનચેતસિકં

૬. સદ્ધા સતિ હિરી ઓત્તપ્પં અલોભો અદોસો તત્રમજ્ઝત્તતા કાયપસ્સદ્ધિ ચિત્તપસ્સદ્ધિ કાયલહુતા ચિત્તલહુતા કાયમુદુતા ચિત્તમુદુતા કાયકમ્મઞ્ઞતા ચિત્તકમ્મઞ્ઞતા કાયપાગુઞ્ઞતા ચિત્તપાગુઞ્ઞતા કાયુજુકતા ચિત્તુજુકતા ચેતિ એકૂનવીસતિમે ચેતસિકા સોભનસાધારણા નામ.

૭. સમ્માવાચા સમ્માકમ્મન્તો સમ્માઆજીવો ચેતિ તિસ્સો વિરતિયો નામ.

૮. કરુણા મુદિતા અપ્પમઞ્ઞાયો નામાતિ સબ્બથાપિ પઞ્ઞિન્દ્રિયેન સદ્ધિં પઞ્ચવીસતિમે ચેતસિકા સોભનાતિ વેદિતબ્બા.

૯. એત્તાવતા ચ –

તેરસઞ્ઞસમાના ચ, ચુદ્દસાકુસલા તથા;

સોભના પઞ્ચવીસાતિ, દ્વિપઞ્ઞાસ પવુચ્ચરે.

સમ્પયોગનયો

૧૦. તેસં ચિત્તાવિયુત્તાનં, યથાયોગમિતો પરં.

ચિત્તુપ્પાદેસુ પચ્ચેકં, સમ્પયોગો પવુચ્ચતિ.

૧૧. સત્ત સબ્બત્થ યુજ્જન્તિ, યથાયોગં પકિણ્ણકા.

ચુદ્દસાકુસલેસ્વેવ, સોભનેસ્વેવ સોભના.

અઞ્ઞસમાનચેતસિકસમ્પયોગનયો

૧૨. કથં? સબ્બચિત્તસાધારણા તાવ સત્તિમે ચેતસિકા સબ્બેસુપિ એકૂનનવુતિચિત્તુપ્પાદેસુ લબ્ભન્તિ.

૧૩. પકિણ્ણકેસુ પન વિતક્કો તાવ દ્વિપઞ્ચવિઞ્ઞાણવજ્જિતકામાવચરચિત્તેસુ ચેવ એકાદસસુ પઠમજ્ઝાનચિત્તેસુ ચેતિ પઞ્ચપઞ્ઞાસચિત્તેસુ ઉપ્પજ્જતિ.

૧૪. વિચારો પન તેસુ ચેવ એકાદસસુ દુતિયજ્ઝાનચિત્તેસુ ચાતિ છસટ્ઠિચિત્તેસુ.

૧૫. અધિમોક્ખો દ્વિપઞ્ચવિઞ્ઞાણવિચિકિચ્છાસહગતવજ્જિતચિત્તેસુ.

૧૬. વીરિયં પઞ્ચદ્વારાવજ્જનદ્વિપઞ્ચવિઞ્ઞાણસમ્પટિચ્છનસન્તીરણવજ્જિતચિત્તેસુ.

૧૭. પીતિ દોમનસ્સુપેક્ખાસહગતકાયવિઞ્ઞાણચતુત્થજ્ઝાનવજ્જિતચિત્તેસુ.

૧૮. છન્દો અહેતુકમોમૂહવજ્જિતચિત્તેસૂતિ.

૧૯. તે પન ચિત્તુપ્પાદા યથાક્કમં –

છસટ્ઠિ પઞ્ચપઞ્ઞાસ, એકાદસ ચ સોળસ;

સત્તતિ વીસતિ ચેવ, પકિણ્ણકવિવજ્જિતા.

પઞ્ચપઞ્ઞાસ છસટ્ઠિટ્ઠસત્તતિ તિસત્તતિ;

એકપઞ્ઞાસ ચેકૂનસત્તતિ સપકિણ્ણકા.

અકુસલચેતસિકસમ્પયોગનયો

૨૦. અકુસલેસુ પન મોહો અહિરિકં અનોત્તપ્પં ઉદ્ધચ્ચઞ્ચાતિ ચત્તારોમે ચેતસિકા સબ્બાકુસલસાધારણા નામ, સબ્બેસુપિ દ્વાદસા કુસલેસુ લબ્ભન્તિ.

૨૧. લોભો અટ્ઠસુ લોભસહગતચિત્તેસ્વેવ લબ્ભતિ.

૨૨. દિટ્ઠિ ચતૂસુ દિટ્ઠિગતસમ્પયુત્તેસુ.

૨૩. માનો ચતૂસુ દિટ્ઠિગતવિપ્પયુત્તેસુ.

૨૪. દોસો ઇસ્સા મચ્છરિયં કુક્કુચ્ચઞ્ચાતિ દ્વીસુ પટિઘસમ્પયુત્તચિત્તેસુ.

૨૫. થિનમિદ્ધં પઞ્ચસુ સસઙ્ખારિકચિત્તેસુ.

૨૬. વિચિકિચ્છા વિચિકિચ્છાસહગતચિત્તેયેવાતિ.

૨૭. સબ્બાપુઞ્ઞેસુ ચત્તારો,

લોભમૂલે તયો ગતા;

દોસમૂલેસુ ચત્તારો,

સસઙ્ખારે દ્વયં તથા.

વિચિકિચ્છા વિચિકિચ્છા-ચિત્તે ચાતિ ચતુદ્દસ;

દ્વાદસાકુલેસ્વેવ, સમ્પયુજ્જન્તિ પઞ્ચધા.

સોભનચેતસિકસમ્પયોગનયો

૨૮. સોભનેસુ પન સોભનસાધારણા તાવ એકૂનવીસતિમે ચેતસિકા સબ્બેસુપિ એકૂનસટ્ઠિસોભનચિત્તેસુ સંવિજ્જન્તિ.

૨૯. વિરતિયો પન તિસ્સોપિ લોકુત્તરચિત્તેસુ સબ્બથાપિ નિયતા એકતોવ લબ્ભન્તિ, લોકિયેસુ પન કામાવચરકુસલેસ્વેવ કદાચિ સન્દિસ્સન્તિ વિસું વિસું.

૩૦. અપ્પમઞ્ઞાયો પન દ્વાદસસુ પઞ્ચમજ્ઝાનવજ્જિતમહગ્ગતચિત્તેસુ ચેવ કામાવચરકુસલેસુ ચ સહેતુકકામાવચરકિરિયચિત્તેસુ ચાતિ અટ્ઠવીસતિચિત્તેસ્વેવ કદાચિ નાના હુત્વા જાયન્તિ, ઉપેક્ખાસહગતેસુ પનેત્થ કરુણામુદિતા ન સન્તીતિ કેચિ વદન્તિ.

૩૧. પઞ્ઞા પન દ્વાદસસુ ઞાણસમ્પયુત્તકામાવચરચિત્તેસુ ચેવ સબ્બેસુપિ પઞ્ચતિંસમહગ્ગતલોકુત્તરચિત્તેસુ ચાતિ સત્તચત્તાલીસચિત્તેસુ સમ્પયોગં ગચ્છતીતિ.

૩૨. એકૂનવીસતિ ધમ્મા, જાયન્તેકૂનસટ્ઠિસુ.

તયો સોળસચિત્તેસુ, અટ્ઠવીસતિયં દ્વયં.

પઞ્ઞા પકાસિતા, સત્તચત્તાલીસવિધેસુપિ;

સમ્પયુત્તા ચતુધેવં, સોભનેસ્વેવ સોભના.

૩૩. ઇસ્સામચ્છેરકુક્કુચ્ચ-વિરતિકરુણાદયો.

નાના કદાચિ માનો ચ, થિન મિદ્ધં તથા સહ.

૩૪. યથાવુત્તાનુસારેન, સેસા નિયતયોગિનો.

સઙ્ગહઞ્ચ પવક્ખામિ, તેસં દાનિ યથારહં.

સઙ્ગહનયો

૩૫. છત્તિંસાનુત્તરે ધમ્મા, પઞ્ચતિંસ મહગ્ગતે.

અટ્ઠતિંસાપિ લબ્ભન્તિ, કામાવચરસોભને.

સત્તવીસતિપુઞ્ઞમ્હિ, દ્વાદસાહેતુકેતિ ચ;

યથાસમ્ભવયોગેન, પઞ્ચધા તત્થ સઙ્ગહો.

લોકુત્તરચિત્તસઙ્ગહનયો

૩૬. કથં? લોકુત્તરેસુ તાવ અટ્ઠસુ પઠમજ્ઝાનિકચિત્તેસુ અઞ્ઞસમાના તેરસ ચેતસિકા, અપ્પમઞ્ઞાવજ્જિતા તેવીસતિ સોભનચેતસિકા ચેતિ છત્તિંસ ધમ્મા સઙ્ગહં ગચ્છન્તિ, તથા દુતિયજ્ઝાનિકચિત્તેસુ વિતક્કવજ્જા, તતિયજ્ઝાનિકચિત્તેસુ વિતક્કવિચારવજ્જા, ચતુત્થજ્ઝાનિકચિત્તેસુ વિતક્કવિચારપીતિવજ્જા, પઞ્ચમજ્ઝાનિકચિત્તેસુપિ ઉપેક્ખાસહગતા તે એવ સઙ્ગય્હન્તીતિ સબ્બથાપિ અટ્ઠસુ લોકુત્તરચિત્તેસુ પઞ્ચકજ્ઝાનવસેન પઞ્ચધાવ સઙ્ગહો હોતીતિ.

૩૭. છત્તિંસ પઞ્ચતિંસ ચ, ચતુત્તિંસ યથાક્કમં.

તેત્તિંસદ્વયમિચ્ચેવં, પઞ્ચધાનુત્તરે ઠિતા.

મહગ્ગતચિત્તસઙ્ગહનયો

૩૮. મહગ્ગતેસુ પન તીસુ પઠમજ્ઝાનિકચિત્તેસુ તાવ અઞ્ઞસમાના તેરસ ચેતસિકા, વિરતિત્તયવજ્જિતા દ્વાવીસતિ સોભનચેતસિકા ચેતિ પઞ્ચતિંસ ધમ્મા સઙ્ગહં ગચ્છન્તિ, કરુણામુદિતા પનેત્થ પચ્ચેકમેવ યોજેતબ્બા, તથા દુતિયજ્ઝાનિકચિત્તેસુ વિતક્કવજ્જા, તતિયજ્ઝાનિકચિત્તેસુ વિતક્કવિચારવજ્જા, ચતુત્થજ્ઝાનિકચિત્તેસુ વિતક્કવિચારપીતિવજ્જા, પઞ્ચમજ્ઝાનિકચિત્તેસુ પન પન્નરસસુ અપ્પમઞ્ઞાયો ન લબ્ભન્તીતિ સબ્બથાપિ સત્તવીસતિમહગ્ગતચિત્તેસુ પઞ્ચકજ્ઝાનવસેન પઞ્ચધાવ સઙ્ગહો હોતીતિ.

૩૯. પઞ્ચતિંસ ચતુત્તિંસ, તેત્તિંસ ચ યથાક્કમં.

બાત્તિંસ ચેવ તિંસેતિ, પઞ્ચધાવ મહગ્ગતે.

કામાવચરસોભનચિત્તસઙ્ગહનયો

૪૦. કામાવચરસોભનેસુ પન કુસલેસુ તાવ પઠમદ્વયે અઞ્ઞસમાના તેરસ ચેતસિકા, પઞ્ચવીસતિ સોભનચેતસિકા ચેતિ અટ્ઠતિંસ ધમ્મા સઙ્ગહં ગચ્છન્તિ, અપ્પમઞ્ઞાવિરતિયો પનેત્થ પઞ્ચપિ પચ્ચેકમેવ યોજેતબ્બા, તથા દુતિયદ્વયે ઞાણવજ્જિતા, તતિયદ્વયે ઞાણસમ્પયુત્તા પીતિવજ્જિતા, ચતુત્થદ્વયે ઞાણપીતિવજ્જિતા તે એવ સઙ્ગય્હન્તિ. કિરિયચિત્તેસુપિ વિરતિવજ્જિતા તથેવ ચતૂસુપિ દુકેસુ ચતુધાવ સઙ્ગય્હન્તિ. તથા વિપાકેસુ ચ અપ્પમઞ્ઞાવિરતિવજ્જિતા તે એવ સઙ્ગય્હન્તીતિ સબ્બથાપિ ચતુવીસતિકામાવચરસોભનચિત્તેસુ દુકવસેન દ્વાદસધાવ સઙ્ગહો હોતીતિ.

૪૧. અટ્ઠતિંસ સત્તતિંસ, દ્વયં છત્તિંસકં સુભે.

પઞ્ચતિંસ ચતુત્તિંસ, દ્વયં તેત્તિંસકં ક્રિયે;

તેત્તિંસ પાકે બાત્તિંસ, દ્વયેકતિંસકં ભવે;

સહેતુકામાવચરપુઞ્ઞ-પાકક્રિયામને.

૪૨. નવિજ્જન્તેત્થ વિરતી, ક્રિયેસુ ચ મહગ્ગતે.

અનુત્તરે અપ્પમઞ્ઞા, કામપાકે દ્વયં તથા;

અનુત્તરે ઝાનધમ્મા, અપ્પમઞ્ઞા ચ મજ્ઝિમે;

વિરતી ઞાણપીતી ચ, પરિત્તેસુ વિસેસકા.

અકુસલચિત્તસઙ્ગહનયો

૪૩. અકુસલેસુ પન લોભમૂલેસુ તાવ પઠમે અસઙ્ખારિકે અઞ્ઞસમાના તેરસ ચેતસિકા, અકુસલસાધારણા ચત્તારો ચાતિ સત્તરસ લોભદિટ્ઠીહિ સદ્ધિં એકૂનવીસતિ ધમ્મા સઙ્ગહં ગચ્છન્તિ.

૪૪. તથેવ દુતિયે અસઙ્ખારિકે લોભમાનેન.

૪૫. તતિયે તથેવ પીતિવજ્જિતા લોભદિટ્ઠીહિ સહ અટ્ઠારસ.

૪૬. ચતુત્થે તથેવ લોભમાનેન.

૪૭. પઞ્ચમે પન પટિઘસમ્પયુત્તે અસઙ્ખારિકે દોસો ઇસ્સા મચ્છરિયં કુક્કુચ્ચઞ્ચાતિ ચતૂહિ સદ્ધિં પીતિવજ્જિતા તે એવ વીસતિ ધમ્મા સઙ્ગય્હન્તિ, ઇસ્સામચ્છરિયકુક્કુચ્ચાનિ પનેત્થ પચ્ચેકમેવ યોજેતબ્બાનિ.

૪૮. સસઙ્ખારિકપઞ્ચકેપિ તથેવ થિનમિદ્ધેન વિસેસેત્વા યોજેતબ્બા.

૪૯. છન્દપીતિવજ્જિતા પન અઞ્ઞસમાના એકાદસ, અકુસલસાધારણા ચત્તારો ચાતિ પન્નરસ ધમ્મા ઉદ્ધચ્ચસહગતે સમ્પયુજ્જન્તિ.

૫૦. વિચિકિચ્છાસહગતચિત્તે ચ અધિમોક્ખવિરહિતા વિચિકિચ્છાસહગતા તથેવ પન્નરસ ધમ્મા સમુપલબ્ભન્તીતિ સબ્બથાપિ દ્વાદસાકુસલચિત્તુપ્પાદેસુ પચ્ચેકં યોજિયમાનાપિ ગણનવસેન સત્તધાવ સઙ્ગહિતા ભવન્તીતિ.

૫૧. એકૂનવીસાટ્ઠારસ, વીસેકવીસ વીસતિ.

દ્વાવીસ પન્નરસેતિ, સત્તધા કુસલેઠિતા.

૫૨. સાધારણા ચ ચત્તારો, સમાના ચ દસાપરે.

ચુદ્દસેતે પવુચ્ચન્તિ, સબ્બાકુસલયોગિનો.

અહેતુકચિત્તસઙ્ગહનયો

૫૩. અહેતુકેસુ પન હસનચિત્તે તાવ છન્દવજ્જિતા અઞ્ઞસમાના દ્વાદસ ધમ્મા સઙ્ગહં ગચ્છન્તિ.

૫૪. તથા વોટ્ઠબ્બને છન્દપીતિવજ્જિતા.

૫૫. સુખસન્તીરણે છન્દવીરિયવજ્જિતા.

૫૬. મનોધાતુત્તિકાહેતુકપટિસન્ધિયુગળે છન્દપીતિવીરિયવજ્જિતા.

૫૭. દ્વિપઞ્ચવિઞ્ઞાણે પકિણ્ણકવજ્જિતા તેયેવ સઙ્ગય્હન્તીતિ સબ્બથાપિ અટ્ઠારસસુ અહેતુકેસુ ગણનવસેન ચતુધાવ સઙ્ગહો હોતીતિ.

૫૮. દ્વાદસેકાદસ દસ, સત્ત ચાતિ ચતુબ્બિધો.

અટ્ઠારસાહેતુકેસુ, ચિત્તુપ્પાદેસુ સઙ્ગહો.

૫૯. અહેતુકેસુ સબ્બત્થ, સત્ત સેસા યથારહં.

ઇતિ વિત્થારતો વુત્તો, તેત્તિંસવિધસઙ્ગહો.

૬૦. ઇત્થં ચિત્તાવિયુત્તાનં, સમ્પયોગઞ્ચ સઙ્ગહં.

ઞત્વા ભેદં યથાયોગં, ચિત્તેન સમમુદ્દિસે.

ઇતિ અભિધમ્મત્થસઙ્ગહે ચેતસિકસઙ્ગહવિભાગો નામ

દુતિયો પરિચ્છેદો.