૪. મોગ્ગલ્લાનસુત્તં

૮૨૬. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ પુબ્બારામે મિગારમાતુપાસાદે. તેન ખો પન સમયેન સમ્બહુલા ભિક્ખૂ હેટ્ઠામિગારમાતુપાસાદે વિહરન્તિ ઉદ્ધતા ઉન્નળા ચપલા મુખરા વિકિણ્ણવાચા મુટ્ઠસ્સતિનો અસમ્પજાના અસમાહિતા ભન્તચિત્તા [વિબ્ભન્તચિત્તા (સી. સ્યા. કં.)] પાકતિન્દ્રિયા.

અથ ખો ભગવા આયસ્મન્તં મહામોગ્ગલ્લાનં આમન્તેસિ – ‘‘એતે ખો, મોગ્ગલ્લાન, સબ્રહ્મચારિનો હેટ્ઠામિગારમાતુપાસાદે વિહરન્તિ ઉદ્ધતા ઉન્નળા ચપલા મુખરા વિકિણ્ણવાચા મુટ્ઠસ્સતિનો અસમ્પજાના અસમાહિતા ભન્તચિત્તા પાકતિન્દ્રિયા. ગચ્છ, મોગ્ગલ્લાન, તે ભિક્ખૂ સંવેજેહી’’તિ.

‘‘એવં, ભન્તે’’તિ ખો આયસ્મા મહામોગ્ગલ્લાનો ભગવતો પટિસ્સુત્વા તથારૂપં ઇદ્ધાભિસઙ્ખારં અભિસઙ્ખારેસિ [અભિસઙ્ખરેસિ (સ્યા. પી. ક.)] યથા પાદઙ્ગુટ્ઠકેન મિગારમાતુપાસાદં સઙ્કમ્પેસિ સમ્પકમ્પેસિ સમ્પચાલેસિ. અથ ખો તે ભિક્ખૂ સંવિગ્ગા લોમહટ્ઠજાતા એકમન્તં અટ્ઠંસુ – ‘‘અચ્છરિયં વત, ભો, અબ્ભુતં વત, ભો! નિવાતઞ્ચ વત અયઞ્ચ મિગારમાતુપાસાદો ગમ્ભીરનેમો સુનિખાતો અચલો અસમ્પકમ્પી, અથ ચ પન સઙ્કમ્પિતો સમ્પકમ્પિતો સમ્પચાલિતો’’તિ!

અથ ખો ભગવા યેન તે ભિક્ખૂ તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા તે ભિક્ખૂ ભગવા એતદવોચ – ‘‘કિં નુ તુમ્હે, ભિક્ખવે, સંવિગ્ગા લોમહટ્ઠજાતા એકમન્તં ઠિતા’’તિ? ‘‘અચ્છરિયં, ભન્તે, અબ્ભુતં ભન્તે! નિવાતઞ્ચ વત અયઞ્ચ મિગારમાતુપાસાદો ગમ્ભીરનેમો સુનિખાતો અચલો અસમ્પકમ્પી, અથ ચ પન સઙ્કમ્પિતો સમ્પકમ્પિતો સમ્પચાલિતો’’તિ! ‘‘તુમ્હેવ ખો, ભિક્ખવે, સંવેજેતુકામેન મોગ્ગલ્લાનેન ભિક્ખુના પાદઙ્ગુટ્ઠકેન મિગારમાતુપાસાદો, સઙ્કમ્પિતો સમ્પકમ્પિતો સમ્પચાલિતો. તં કિં મઞ્ઞથ, ભિક્ખવે, કતમેસં ધમ્માનં ભાવિતત્તા બહુલીકતત્તા મોગ્ગલ્લાનો ભિક્ખુ એવંમહિદ્ધિકો એવંમહાનુભાવો’’તિ? ‘‘ભગવંમૂલકા નો, ભન્તે, ધમ્મા, ભગવંનેત્તિકા ભગવંપટિસરણા. સાધુ વત, ભન્તે, ભગવન્તંયેવ પટિભાતુ એતસ્સ ભાસિતસ્સ અત્થો. ભગવતો સુત્વા ભિક્ખૂ ધારેસ્સન્તી’’તિ.

‘‘તેન હિ, ભિક્ખવે, સુણાથ. ચતુન્નં ખો, ભિક્ખવે, ઇદ્ધિપાદાનં ભાવિતત્તા બહુલીકતત્તા મોગ્ગલ્લાનો ભિક્ખુ એવંમહિદ્ધિકો એવંમહાનુભાવો. કતમેસં ચતુન્નં? ઇધ, ભિક્ખવે, મોગ્ગલ્લાનો ભિક્ખુ છન્દસમાધિપ્પધાનસઙ્ખારસમન્નાગતં ઇદ્ધિપાદં ભાવેતિ, વીરિયસમાધિ…પે… ચિત્તસમાધિ…પે… વીમંસાસમાધિપ્પધાનસઙ્ખારસમન્નાગતં ઇદ્ધિપાદં ભાવેતિ – ‘ઇતિ મે વીમંસા ન ચ અતિલીના ભવિસ્સતિ, ન ચ અતિપ્પગ્ગહિતા ભવિસ્સતિ; ન ચ અજ્ઝત્તં સંખિત્તા ભવિસ્સતિ, ન ચ બહિદ્ધા વિક્ખિત્તા ભવિસ્સતિ’. પચ્છાપુરેસઞ્ઞી ચ વિહરતિ – યથા પુરે તથા પચ્છા, યથા પચ્છા તથા પુરે; યથા અધો તથા ઉદ્ધં યથા ઉદ્ધં તથા અધો; યથા દિવા તથા રત્તિં, યથા રત્તિં તથા દિવા. ઇતિ વિવટેન ચેતસા અપરિયોનદ્ધેન સપ્પભાસં ચિત્તં ભાવેતિ. ઇમેસં ખો, ભિક્ખવે, ચતુન્નં ઇદ્ધિપાદાનં ભાવિતત્તા બહુલીકતત્તા મોગ્ગલ્લાનો ભિક્ખુ એવંમહિદ્ધિકો એવંમહાનુભાવો. ઇમેસઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ચતુન્નં ઇદ્ધિપાદાનં ભાવિતત્તા બહુલીકતત્તા મોગ્ગલ્લાનો ભિક્ખુ અનેકવિહિતં ઇદ્ધિવિધં પચ્ચનુભોતિ…પે… યાવ બ્રહ્મલોકાપિ કાયેન વસં વત્તેતિ…પે… ઇમેસઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ચતુન્નં ઇદ્ધિપાદાનં ભાવિતત્તા બહુલીકતત્તા મોગ્ગલ્લાનો ભિક્ખુ આસવાનં ખયા અનાસવં ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરતી’’તિ. ચતુત્થં.