૭. વેળુદ્વારેય્યસુત્તં

૧૦૦૩. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા કોસલેસુ ચારિકં ચરમાનો મહતા ભિક્ખુસઙ્ઘેન સદ્ધિં યેન વેળુદ્વારં નામ કોસલાનં બ્રાહ્મણગામો તદવસરિ. અસ્સોસું ખો તે વેળુદ્વારેય્યકા બ્રાહ્મણગહપતિકા – ‘‘સમણો ખલુ, ભો, ગોતમો સક્યપુત્તો સક્યકુલા પબ્બજિતો કોસલેસુ ચારિકં ચરમાનો મહતા ભિક્ખુસઙ્ઘેન સદ્ધિં વેળુદ્વારં અનુપ્પત્તો. તં ખો પન ભવન્તં ગોતમં એવં કલ્યાણો કિત્તિસદ્દો અબ્ભુગ્ગતો – ‘ઇતિપિ સો ભગવા અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો વિજ્જાચરણસમ્પન્નો સુગતો લોકવિદૂ અનુત્તરો પુરિસદમ્મસારથિ સત્થા દેવમનુસ્સાનં બુદ્ધો ભગવા [ભગવાતિ (સી. સ્યા. કં. પી.)]. સો ઇમં લોકં સદેવકં સમારકં સબ્રહ્મકં સસ્સમણબ્રાહ્મણિં પજં સદેવમનુસ્સં સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા પવેદેતિ. સો ધમ્મં દેસેતિ આદિકલ્યાણં મજ્ઝેકલ્યાણં પરિયોસાનકલ્યાણં સાત્થં સબ્યઞ્જનં, કેવલપરિપુણ્ણં પરિસુદ્ધં બ્રહ્મચરિયં પકાસેતિ’. સાધુ ખો પન તથારૂપાનં અરહતં દસ્સનં હોતી’’તિ.

અથ ખો તે વેળુદ્વારેય્યકા બ્રાહ્મણગહપતિકા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિંસુ; ઉપસઙ્કમિત્વા અપ્પેકચ્ચે ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિંસુ. અપ્પેકચ્ચે ભગવતા સદ્ધિં સમ્મોદિંસુ; સમ્મોદનીયં કથં સારણીયં વીતિસારેત્વા એકમન્તં નિસીદિંસુ. અપ્પેકચ્ચે યેન ભગવા તેનઞ્જલિં પણામેત્વા એકમન્તં નિસીદિંસુ. અપ્પેકચ્ચે ભગવતો સન્તિકે નામગોત્તં સાવેત્વા એકમન્તં નિસીદિંસુ. અપ્પેકચ્ચે તુણ્હીભૂતા એકમન્તં નિસીદિંસુ. એકમન્તં નિસિન્ના ખો તે વેળુદ્વારેય્યકા બ્રાહ્મણગહપતિકા ભગવન્તં એતદવોચું – ‘‘મયં, ભો ગોતમ, એવંકામા એવંછન્દા એવંઅધિપ્પાયા – પુત્તસમ્બાધસયનં અજ્ઝાવસેય્યામ, કાસિકચન્દનં પચ્ચનુભવેય્યામ, માલાગન્ધવિલેપનં ધારેય્યામ, જાતરૂપરજતં સાદિયેય્યામ, કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા સુગતિં સગ્ગં લોકં ઉપપજ્જેય્યામ. તેસં નો ભવં ગોતમો અમ્હાકં એવંકામાનં એવંછન્દાનં એવંઅધિપ્પાયાનં તથા ધમ્મં દેસેતુ યથા મયં પુત્તસમ્બાધસયનં અજ્ઝાવસેય્યામ…પે… સુગતિં સગ્ગં લોકં ઉપપજ્જેય્યામા’’તિ.

‘‘અત્તૂપનાયિકં વો, ગહપતયો, ધમ્મપરિયાયં દેસેસ્સામિ. તં સુણાથ, સાધુકં મનસિ કરોથ; ભાસિસ્સામી’’તિ. ‘‘એવં, ભો’’તિ ખો તે વેળુદ્વારેય્યકા બ્રાહ્મણગહપતિકા ભગવતો પચ્ચસ્સોસું. ભગવા એતદવોચ –

‘‘કતમો ચ, ગહપતયો, અત્તુપનાયિકો ધમ્મપરિયાયો? ઇધ, ગહપતયો, અરિયસાવકો ઇતિ પટિસઞ્ચિક્ખતિ – ‘અહં ખોસ્મિ જીવિતુકામો અમરિતુકામો સુખકામો દુક્ખપ્પટિકૂલો. યો ખો મં જીવિતુકામં અમરિતુકામં સુખકામં દુક્ખપ્પટિકૂલં જીવિતા વોરોપેય્ય, ન મેતં અસ્સ પિયં મનાપં. અહઞ્ચેવ ખો પન પરં જીવિતુકામં અમરિતુકામં સુખકામં દુક્ખપ્પટિકૂલં જીવિતા વોરોપેય્યં, પરસ્સપિ તં અસ્સ અપ્પિયં અમનાપં. યો ખો મ્યાયં ધમ્મો અપ્પિયો અમનાપો, પરસ્સ પેસો ધમ્મો અપ્પિયો અમનાપો. યો ખો મ્યાયં ધમ્મો અપ્પિયો અમનાપો, કથાહં પરં તેન સંયોજેય્ય’ન્તિ! સો ઇતિ પટિસઙ્ખાય અત્તના ચ પાણાતિપાતા પટિવિરતો હોતિ, પરઞ્ચ પાણાતિપાતા વેરમણિયા સમાદપેતિ, પાણાતિપાતા વેરમણિયા ચ વણ્ણં ભાસતિ. એવમસ્સાયં કાયસમાચારો તિકોટિપરિસુદ્ધો હોતિ.

‘‘પુન ચપરં, ગહપતયો, અરિયસાવકો ઇતિ પટિસઞ્ચિક્ખતિ – ‘યો ખો મે અદિન્નં થેય્યસઙ્ખાતં આદિયેય્ય, ન મેતં અસ્સ પિયં મનાપં. અહઞ્ચેવ ખો પન પરસ્સ અદિન્નં થેય્યસઙ્ખાતં આદિયેય્યં, પરસ્સપિ તં અસ્સ અપ્પિયં અમનાપં. યો ખો મ્યાયં ધમ્મો અપ્પિયો અમનાપો, પરસ્સ પેસો ધમ્મો અપ્પિયો અમનાપો. યો ખો મ્યાયં ધમ્મો અપ્પિયો અમનાપો, કથાહં પરં તેન સંયોજેય્ય’ન્તિ! સો ઇતિ પટિસઙ્ખાય અત્તના ચ અદિન્નાદાના પટિવિરતો હોતિ, પરઞ્ચ અદિન્નાદાના વેરમણિયા સમાદપેતિ, અદિન્નાદાના વેરમણિયા ચ વણ્ણં ભાસતિ. એવમસ્સાયં કાયસમાચારો તિકોટિપરિસુદ્ધો હોતિ.

‘‘પુન ચપરં, ગહપતયો, અરિયસાવકો ઇતિ પટિસઞ્ચિક્ખતિ – ‘યો ખો મે દારેસુ ચારિત્તં આપજ્જેય્ય, ન મેતં અસ્સ પિયં મનાપં. અહઞ્ચેવ ખો પન પરસ્સ દારેસુ ચારિત્તં આપજ્જેય્યં, પરસ્સપિ તં અસ્સ અપ્પિયં અમનાપં. યો ખો મ્યાયં ધમ્મો અપ્પિયો અમનાપો, પરસ્સ પેસો ધમ્મો અપ્પિયો અમનાપો. યો ખો મ્યાયં ધમ્મો અપ્પિયો અમનાપો, કથાહં પરં તેન સંયોજેય્ય’ન્તિ! સો ઇતિ પટિસઙ્ખાય અત્તના ચ કામેસુમિચ્છાચારા પટિવિરતો હોતિ, પરઞ્ચ કામેસુમિચ્છાચારા વેરમણિયા સમાદપેતિ, કામેસુમિચ્છાચારા વેરમણિયા ચ વણ્ણં ભાસતિ. એવમસ્સાયં કાયસમાચારો તિકોટિપરિસુદ્ધો હોતિ.

‘‘પુન ચપરં, ગહપતયો, અરિયસાવકો ઇતિ પટિસઞ્ચિક્ખતિ – ‘યો ખો મે મુસાવાદેન અત્થં ભઞ્જેય્ય, ન મેતં અસ્સ પિયં મનાપં. અહઞ્ચેવ ખો પન પરસ્સ મુસાવાદેન અત્થં ભઞ્જેય્યં, પરસ્સપિ તં અસ્સ અપ્પિયં અમનાપં. યો ખો મ્યાયં ધમ્મો અપ્પિયો અમનાપો, પરસ્સ પેસો ધમ્મો અપ્પિયો અમનાપો. યો ખો મ્યાયં ધમ્મો અપ્પિયો અમનાપો, કથાહં પરં તેન સંયોજેય્ય’ન્તિ! સો ઇતિ પટિસઙ્ખાય અત્તના ચ મુસાવાદા પટિવિરતો હોતિ, પરઞ્ચ મુસાવાદા વેરમણિયા સમાદપેતિ, મુસાવાદા વેરમણિયા ચ વણ્ણં ભાસતિ. એવમસ્સાયં વચીસમાચારો તિકોટિપરિસુદ્ધો હોતિ.

‘‘પુન ચપરં, ગહપતયો, અરિયસાવકો ઇતિ પટિસઞ્ચિક્ખતિ – યો ખો મં પિસુણાય વાચાય મિત્તે ભિન્દેય્ય [મિત્તેહિ ભેદેય્ય (સ્યા. કં. પી. ક.)], ન મેતં અસ્સ પિયં મનાપં. અહઞ્ચેવ ખો પન પરં પિસુણાય વાચાય મિત્તે ભિન્દેય્યં, પરસ્સપિ તં અસ્સ અપ્પિયં અમનાપં…પે… એવમસ્સાયં વચીસમાચારો તિકોટિપરિસુદ્ધો હોતિ.

‘‘પુન ચપરં, ગહપતયો, અરિયસાવકો ઇતિ પટિસઞ્ચિક્ખતિ – યો ખો મં ફરુસાય વાચાય સમુદાચરેય્ય, ન મેતં અસ્સ પિયં મનાપં. અહઞ્ચેવ ખો પન પરં ફરુસાય વાચાય સમુદાચરેય્યં, પરસ્સપિ તં અસ્સ અપ્પિયં અમનાપં. યો ખો મ્યાયં ધમ્મો…પે… એવમસ્સાયં વચીસમાચારો તિકોટિપરિસુદ્ધો હોતિ.

‘‘પુન ચપરં, ગહપતયો, અરિયસાવકો ઇતિ પટિસઞ્ચિક્ખતિ – ‘યો ખો મં સમ્ફભાસેન સમ્ફપ્પલાપભાસેન સમુદાચરેય્ય, ન મેતં અસ્સ પિયં મનાપં. અહઞ્ચેવ ખો પન પરં સમ્ફભાસેન સમ્ફપ્પલાપભાસેન સમુદાચરેય્યં, પરસ્સપિ તં અસ્સ અપ્પિયં અમનાપં. યો ખો મ્યાયં ધમ્મો અપ્પિયો અમનાપો, પરસ્સ પેસો ધમ્મો અપ્પિયો અમનાપો. યો ખો મ્યાયં ધમ્મો અપ્પિયો અમનાપો, કથાહં પરં તેન સંયોજેય્ય’ન્તિ! સો ઇતિ પટિસઙ્ખાય અત્તના ચ સમ્ફપ્પલાપા પટિવિરતો હોતિ, પરઞ્ચ સમ્ફપ્પલાપા વેરમણિયા સમાદપેતિ, સમ્ફપ્પલાપા વેરમણિયા ચ વણ્ણં ભાસતિ. એવમસ્સાયં વચીસમાચારો તિકોટિપરિસુદ્ધો હોતિ.

‘‘સો બુદ્ધે અવેચ્ચપ્પસાદેન સમન્નાગતો હોતિ – ઇતિપિ સો ભગવા…પે… સત્થા દેવમનુસ્સાનં બુદ્ધો ભગવાતિ; ધમ્મે …પે… સઙ્ઘે અવેચ્ચપ્પસાદેન સમન્નાગતો હોતિ સુપ્પટિપન્નો ભગવતો સાવકસઙ્ઘો…પે… અનુત્તરં પુઞ્ઞક્ખેત્તં લોકસ્સાતિ. અરિયકન્તેહિ સીલેહિ સમન્નાગતો હોતિ અખણ્ડેહિ…પે… સમાધિસંવત્તનિકેહિ. યતો ખો, ગહપતયો, અરિયસાવકો ઇમેહિ સત્તહિ સદ્ધમ્મેહિ [ધમ્મેહિ (સી.)] સમન્નાગતો હોતિ ઇમેહિ ચતૂહિ આકઙ્ખિયેહિ ઠાનેહિ, સો આકઙ્ખમાનો અત્તનાવ અત્તાનં બ્યાકરેય્ય – ‘ખીણનિરયોમ્હિ ખીણતિરચ્છાનયોનિ [ખીણતિરચ્છાનયોનિયો (સી. સ્યા. કં. પી.), ખીણતિરચ્છાનયોનિકો (ક.)] ખીણપેત્તિવિસયો ખીણાપાયદુગ્ગતિવિનિપાતો, સોતાપન્નોહમસ્મિ અવિનિપાતધમ્મો નિયતો સમ્બોધિપરાયણો’’’તિ.

એવં વુત્તે વેળુદ્વારેય્યકા બ્રાહ્મણગહપતિકા ભગવન્તં એતદવોચું – ‘‘અભિક્કન્તં, ભો ગોતમ…પે… એતે મયં ભવન્તં ગોતમં સરણં ગચ્છામ ધમ્મઞ્ચ ભિક્ખુસઙ્ઘઞ્ચ. ઉપાસકે નો ભવં ગોતમો ધારેતુ અજ્જતગ્ગે પાણુપેતે [પાણુપેતં (ક.)] સરણં ગતે’’તિ. સત્તમં.