૩. દીઘાવુઉપાસકસુત્તં

૯૯૯. એકં સમયં ભગવા રાજગહે વિહરતિ વેળુવને કલન્દકનિવાપે. તેન ખો પન સમયેન દીઘાવુ ઉપાસકો આબાધિકો હોતિ દુક્ખિતો બાળ્હગિલાનો. અથ ખો દીઘાવુ ઉપાસકો પિતરં જોતિકં ગહપતિં આમન્તેસિ – ‘‘એહિ ત્વં, ગહપતિ, યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમ; ઉપસઙ્કમિત્વા મમ વચનેન ભગવતો પાદે સિરસા વન્દ – ‘દીઘાવુ, ભન્તે, ઉપાસકો આબાધિકો હોતિ દુક્ખિતો બાળ્હગિલાનો. સો ભગવતો પાદે સિરસા વન્દતી’તિ. એવઞ્ચ વદેહિ – ‘સાધુ કિર, ભન્તે, ભગવા યેન દીઘાવુસ્સ ઉપાસકસ્સ નિવેસનં તેનુપસઙ્કમતુ અનુકમ્પં ઉપાદાયા’’’તિ. ‘‘એવં, તાતા’’તિ ખો જોતિકો ગહપતિ દીઘાવુસ્સ ઉપાસકસ્સ પટિસ્સુત્વા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો જોતિકો ગહપતિ ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘દીઘાવુ, ભન્તે, ઉપાસકો આબાધિકો હોતિ દુક્ખિતો બાળ્હગિલાનો. સો ભગવતો પાદે સિરસા વન્દતિ. એવઞ્ચ વદેતિ – ‘સાધુ કિર, ભન્તે, ભગવા યેન દીઘાવુસ્સ ઉપાસકસ્સ નિવેસનં તેનુપસઙ્કમતુ અનુકમ્પં ઉપાદાયા’’’તિ. અધિવાસેસિ ભગવા તુણ્હીભાવેન.

અથ ખો ભગવા નિવાસેત્વા પત્તચીવરમાદાય યેન દીઘાવુસ્સ ઉપાસકસ્સ નિવેસનં તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા પઞ્ઞત્તે આસને નિસીદિ. નિસજ્જ ખો ભગવા દીઘાવું ઉપાસકં એતદવોચ – ‘‘કચ્ચિ તે, દીઘાવુ, ખમનીયં, કચ્ચિ યાપનીયં? કચ્ચિ દુક્ખા વેદના પટિક્કમન્તિ, નો અભિક્કમન્તિ; પટિક્કમોસાનં પઞ્ઞાયતિ, નો અભિક્કમો’’તિ? ‘‘ન મે, ભન્તે, ખમનીયં, ન યાપનીયં. બાળ્હા મે દુક્ખા વેદના અભિક્કમન્તિ, નો પટિક્કમન્તિ; અભિક્કમોસાનં પઞ્ઞાયતિ, નો પટિક્કમો’’તિ. ‘‘તસ્માતિહ તે, દીઘાવુ, એવં સિક્ખિતબ્બં – ‘બુદ્ધે અવેચ્ચપ્પસાદેન સમન્નાગતો ભવિસ્સામિ – ઇતિપિ સો ભગવા અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો વિજ્જાચરણસમ્પન્નો સુગતો લોકવિદૂ અનુત્તરો પુરિસદમ્મસારથિ સત્થા દેવમનુસ્સાનં બુદ્ધો ભગવાતિ. ધમ્મે…પે… સઙ્ઘે…પે… અરિયકન્તેહિ સીલેહિ સમન્નાગતો ભવિસ્સામિ અખણ્ડેહિ…પે… સમાધિસંવત્તનિકેહિ’. એવઞ્હિ તે, દીઘાવુ, સિક્ખિતબ્બ’’ન્તિ.

‘‘યાનિમાનિ, ભન્તે, ભગવતા ચત્તારિ સોતાપત્તિયઙ્ગાનિ દેસિતાનિ, સંવિજ્જન્તે તે ધમ્મા મયિ, અહઞ્ચ તેસુ ધમ્મેસુ સન્દિસ્સામિ. અહઞ્હિ, ભન્તે, બુદ્ધે અવેચ્ચપ્પસાદેન સમન્નાગતો – ઇતિપિ સો ભગવા…પે… સત્થા દેવમનુસ્સાનં બુદ્ધો ભગવાતિ. ધમ્મે…પે… સઙ્ઘે…પે… અરિયકન્તેહિ સીલેહિ સમન્નાગતો અખણ્ડેહિ…પે… સમાધિસંવત્તનિકેહી’’તિ. ‘‘તસ્માતિહ ત્વં, દીઘાવુ, ઇમેસુ ચતૂસુ સોતાપત્તિયઙ્ગેસુ પતિટ્ઠાય છ વિજ્જાભાગિયે ધમ્મે ઉત્તરિ ભાવેય્યાસિ. ઇધ ત્વં, દીઘાવુ, સબ્બસઙ્ખારેસુ અનિચ્ચાનુપસ્સી વિહરાહિ, અનિચ્ચે દુક્ખસઞ્ઞી, દુક્ખે અનત્તસઞ્ઞી પહાનસઞ્ઞી વિરાગસઞ્ઞી નિરોધસઞ્ઞીતિ. એવઞ્હિ તે, દીઘાવુ, સિક્ખિતબ્બ’’ન્તિ.

‘‘યેમે, ભન્તે, ભગવતા છ વિજ્જાભાગિયા ધમ્મા દેસિતા, સંવિજ્જન્તે તે ધમ્મા મયિ, અહઞ્ચ તેસુ ધમ્મેસુ સન્દિસ્સામિ. અહઞ્હિ, ભન્તે, સબ્બસઙ્ખારેસુ અનિચ્ચાનુપસ્સી વિહરામિ, અનિચ્ચે દુક્ખસઞ્ઞી, દુક્ખે અનત્તસઞ્ઞી પહાનસઞ્ઞી વિરાગસઞ્ઞી નિરોધસઞ્ઞી. અપિ ચ મે, ભન્તે, એવં હોતિ – ‘મા હેવાયં જોતિકો ગહપતિ મમચ્ચયેન વિઘાતં આપજ્જી’’’તિ [આપજ્જતિ (ક.)]. ‘‘મા ત્વં, તાત દીઘાવુ, એવં મનસાકાસિ. ઇઙ્ઘ ત્વં, તાત દીઘાવુ, યદેવ તે ભગવા આહ, તદેવ ત્વં સાધુકં મનસિ કરોહી’’તિ.

અથ ખો ભગવા દીઘાવું ઉપાસકં ઇમિના ઓવાદેન ઓવદિત્વા ઉટ્ઠાયાસના પક્કામિ. અથ ખો દીઘાવુ ઉપાસકો અચિરપક્કન્તસ્સ ભગવતો કાલમકાસિ. અથ ખો સમ્બહુલા ભિક્ખૂ યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિંસુ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિંસુ. એકમન્તં નિસિન્ના ખો તે ભિક્ખૂ ભગવન્તં એતદવોચું – ‘‘યો સો, ભન્તે, દીઘાવુ નામ ઉપાસકો ભગવતા સંખિત્તેન ઓવાદેન ઓવદિતો સો કાલઙ્કતો. તસ્સ કા ગતિ, કો અભિસમ્પરાયો’’તિ? ‘‘પણ્ડિતો, ભિક્ખવે, દીઘાવુ ઉપાસકો, પચ્ચપાદિ [અહોસિ સચ્ચવાદી (સ્યા. કં. પી. ક.)] ધમ્મસ્સાનુધમ્મં, ન ચ મં ધમ્માધિકરણં [ન ચ ધમ્માધિકરણં (સ્યા. કં. પી. ક.)] વિહેસેસિ [વિહેઠેસિ (ઇતિપિ અઞ્ઞત્થ)]. દીઘાવુ, ભિક્ખવે, ઉપાસકો પઞ્ચન્નં ઓરમ્ભાગિયાનં સંયોજનાનં પરિક્ખયા ઓપપાતિકો તત્થ પરિનિબ્બાયી અનાવત્તિધમ્મો તસ્મા લોકા’’તિ. તતિયં.