૭. એસનાવગ્ગો

૧. એસનાસુત્તં

૧૬૧. સાવત્થિનિદાનં. ‘‘તિસ્સો ઇમા, ભિક્ખવે, એસના. કતમા તિસ્સો? કામેસના, ભવેસના, બ્રહ્મચરિયેસના – ઇમા ખો, ભિક્ખવે, તિસ્સો એસના. ઇમાસં ખો, ભિક્ખવે, તિસ્સન્નં એસનાનં અભિઞ્ઞાય અરિયો અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગો ભાવેતબ્બો. કતમો અરિયો અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગો? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સમ્માદિટ્ઠિં ભાવેતિ વિવેકનિસ્સિતં…પે… સમ્માસમાધિં ભાવેતિ વિવેકનિસ્સિતં વિરાગનિસ્સિતં નિરોધનિસ્સિતં વોસ્સગ્ગપરિણામિં. ઇમાસં ખો, ભિક્ખવે, તિસ્સન્નં એસનાનં અભિઞ્ઞાય અયં અરિયો અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગો ભાવેતબ્બો’’તિ.

‘‘તિસ્સો ઇમા ખો, ભિક્ખવે, એસના. કતમા તિસ્સો? કામેસના, ભવેસના, બ્રહ્મચરિયેસના – ઇમા ખો, ભિક્ખવે, તિસ્સો એસના. ઇમાસં ખો, ભિક્ખવે, તિસ્સન્નં એસનાનં અભિઞ્ઞાય અરિયો અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગો ભાવેતબ્બો. કતમો અરિયો અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગો? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સમ્માદિટ્ઠિં ભાવેતિ…પે… સમ્માસમાધિં ભાવેતિ રાગવિનયપરિયોસાનં દોસવિનયપરિયોસાનં મોહવિનયપરિયોસાનં. ઇમાસં ખો, ભિક્ખવે, તિસ્સન્નં એસનાનં અભિઞ્ઞાય અયં અરિયો અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગો ભાવેતબ્બો’’તિ.

‘‘તિસ્સો ઇમા ખો, ભિક્ખવે, એસના. કતમા તિસ્સો? કામેસના, ભવેસના, બ્રહ્મચરિયેસના – ઇમા ખો, ભિક્ખવે, તિસ્સો એસના. ઇમાસં ખો, ભિક્ખવે, તિસ્સન્નં એસનાનં અભિઞ્ઞાય અરિયો અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગો ભાવેતબ્બો. કતમો અરિયો અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગો? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સમ્માદિટ્ઠિં ભાવેતિ…પે… સમ્માસમાધિં ભાવેતિ અમતોગધં અમતપરાયનં અમતપરિયોસાનં. ઇમાસં ખો, ભિક્ખવે, તિસ્સન્નં એસનાનં અભિઞ્ઞાય અયં અરિયો અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગો ભાવેતબ્બો’’તિ.

‘‘તિસ્સો ઇમા ખો, ભિક્ખવે, એસના. કતમા તિસ્સો? કામેસના, ભવેસના, બ્રહ્મચરિયેસના – ઇમા ખો, ભિક્ખવે, તિસ્સો એસના. ઇમાસં ખો, ભિક્ખવે, તિસ્સન્નં એસનાનં અભિઞ્ઞાય અરિયો અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગો ભાવેતબ્બો. કતમો અરિયો અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગો? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સમ્માદિટ્ઠિં ભાવેતિ…પે… સમ્માસમાધિં ભાવેતિ નિબ્બાનનિન્નં નિબ્બાનપોણં નિબ્બાનપબ્ભારં. ઇમાસં ખો, ભિક્ખવે, તિસ્સન્નં એસનાનં અભિઞ્ઞાય અયં અરિયો અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગો ભાવેતબ્બો’’તિ.

‘‘તિસ્સો ઇમા, ભિક્ખવે, એસના. કતમા તિસ્સો? કામેસના, ભવેસના, બ્રહ્મચરિયેસના – ઇમા ખો, ભિક્ખવે, તિસ્સો એસના. ઇમાસં ખો, ભિક્ખવે, તિસ્સન્નં એસનાનં પરિઞ્ઞાય…પે… અયં અરિયો અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગો ભાવેતબ્બો’’તિ. (યદપિ અભિઞ્ઞા, તદપિ પરિઞ્ઞાય વિત્થારેતબ્બં.)

‘‘તિસ્સો ઇમા, ભિક્ખવે, એસના. કતમા તિસ્સો? કામેસના, ભવેસના, બ્રહ્મચરિયેસના – ઇમા ખો, ભિક્ખવે, તિસ્સો એસના. ઇમાસં ખો, ભિક્ખવે, તિસ્સન્નં એસનાનં પરિક્ખયાય…પે… અયં અરિયો અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગો ભાવેતબ્બો’’તિ. (યદપિ અભિઞ્ઞા, તદપિ પરિક્ખયાય વિત્થારેતબ્બં.)

‘‘તિસ્સો ઇમા, ભિક્ખવે, એસના. કતમા તિસ્સો? કામેસના, ભવેસના, બ્રહ્મચરિયેસના – ઇમા ખો, ભિક્ખવે, તિસ્સો એસના. ઇમાસં ખો, ભિક્ખવે, તિસ્સન્નં એસનાનં પહાનાય અરિયો અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગો ભાવેતબ્બો. કતમો અરિયો અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગો? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સમ્માદિટ્ઠિં ભાવેતિ…પે… સમ્માસમાધિં ભાવેતિ વિવેકનિસ્સિતં વિરાગનિસ્સિતં નિરોધનિસ્સિતં વોસ્સગ્ગપરિણામિં…પે… ઇમાસં ખો, ભિક્ખવે, તિસ્સન્નં એસનાનં પહાનાય અયં અરિયો અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગો ભાવેતબ્બો’’તિ. (યદપિ અભિઞ્ઞા, તદપિ પહાનાય વિત્થારેતબ્બં.) પઠમં.

૨. વિધાસુત્તં

૧૬૨. ‘‘તિસ્સો ઇમા, ભિક્ખવે, વિધા. કતમા તિસ્સો? ‘સેય્યોહમસ્મી’તિ વિધા, ‘સદિસોહમસ્મી’તિ વિધા, ‘હીનોહમસ્મી’તિ વિધા – ઇમા ખો, ભિક્ખવે, તિસ્સો વિધા. ઇમાસં ખો, ભિક્ખવે, તિસ્સન્નં વિધાનં અભિઞ્ઞાય પરિઞ્ઞાય પરિક્ખયાય પહાનાય અરિયો અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગો ભાવેતબ્બો. કતમો અરિયો અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગો? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સમ્માદિટ્ઠિં ભાવેતિ…પે… સમ્માસમાધિં ભાવેતિ વિવેકનિસ્સિતં વિરાગનિસ્સિતં નિરોધનિસ્સિતં વોસ્સગ્ગપરિણામિં…પે… ઇમાસં ખો, ભિક્ખવે તિસ્સન્નં વિધાનં અભિઞ્ઞાય પરિઞ્ઞાય પરિક્ખયાય પહાનાય અયં અરિયો અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગો ભાવેતબ્બો’’તિ. (યથા એસના, એવં વિત્થારેતબ્બં). દુતિયં.

૩. આસવસુત્તં

૧૬૩. ‘‘તયોમે, ભિક્ખવે, આસવા. કતમે તયો? કામાસવો, ભવાસવો, અવિજ્જાસવો – ઇમે ખો, ભિક્ખવે, તયો આસવા. ઇમેસં ખો, ભિક્ખવે, તિણ્ણન્નં આસવાનં અભિઞ્ઞાય પરિઞ્ઞાય પરિક્ખયાય પહાનાય…પે… અયં અરિયો અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગો ભાવેતબ્બો’’તિ. તતિયં.

૪. ભવસુત્તં

૧૬૪. ‘‘તયોમે, ભિક્ખવે, ભવા. કતમે તયો? કામભવો, રૂપભવો, અરૂપભવો – ઇમે ખો, ભિક્ખવે, તયો ભવા. ઇમેસં ખો, ભિક્ખવે, તિણ્ણન્નં ભવાનં અભિઞ્ઞાય પરિઞ્ઞાય પરિક્ખયાય પહાનાય…પે… અયં અરિયો અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગો ભાવેતબ્બો’’તિ. ચતુત્થં.

૫. દુક્ખતાસુત્તં

૧૬૫. ‘‘તિસ્સો ઇમા, ભિક્ખવે, દુક્ખતા. કતમા તિસ્સો? દુક્ખદુક્ખતા, સઙ્ખારદુક્ખતા, વિપરિણામદુક્ખતા – ઇમા ખો, ભિક્ખવે, તિસ્સો દુક્ખતા. ઇમાસં ખો, ભિક્ખવે, તિસ્સન્નં દુક્ખતાનં અભિઞ્ઞાય પરિઞ્ઞાય પરિક્ખયાય પહાનાય…પે… અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગો ભાવેતબ્બો’’તિ. પઞ્ચમં.

૬. ખિલસુત્તં

૧૬૬. ‘‘તયોમે, ભિક્ખવે, ખિલા. કતમે તયો? રાગો ખિલો, દોસો ખિલો, મોહો ખિલો – ઇમે ખો, ભિક્ખવે, તયો ખિલા. ઇમેસં ખો, ભિક્ખવે, તિણ્ણન્નં ખિલાનં અભિઞ્ઞાય પરિઞ્ઞાય પરિક્ખયાય પહાનાય…પે… અયં અરિયો અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગો ભાવેતબ્બો’’તિ. છટ્ઠં.

૭. મલસુત્તં

૧૬૭. ‘‘તીણિમાનિ, ભિક્ખવે, મલાનિ. કતમાનિ તીણિ? રાગો મલં, દોસો મલં, મોહો મલં – ઇમાનિ ખો, ભિક્ખવે, તીણિ મલાનિ. ઇમેસં ખો, ભિક્ખવે, તિણ્ણન્નં મલાનં અભિઞ્ઞાય પરિઞ્ઞાય પરિક્ખયાય પહાનાય…પે… અયં અરિયો અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગો ભાવેતબ્બો’’તિ. સત્તમં.

૮. નીઘસુત્તં

૧૬૮. ‘‘તયોમે, ભિક્ખવે, નીઘા. કતમે તયો? રાગો નીઘો, દોસો નીઘો, મોહો નીઘો – ઇમે ખો, ભિક્ખવે, તયો નીઘા. ઇમેસં ખો, ભિક્ખવે, તિણ્ણન્નં નીઘાનં અભિઞ્ઞાય પરિઞ્ઞાય પરિક્ખયાય પહાનાય…પે… અયં અરિયો અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગો ભાવેતબ્બો’’તિ. અટ્ઠમં.

૯. વેદનાસુત્તં

૧૬૯. ‘‘તિસ્સો ઇમા, ભિક્ખવે, વેદના. કતમા તિસ્સો? સુખા વેદના, દુક્ખા વેદના, અદુક્ખમસુખા વેદના – ઇમા ખો, ભિક્ખવે, તિસ્સો વેદના. ઇમાસં ખો, ભિક્ખવે, તિસ્સન્નં વેદનાનં અભિઞ્ઞાય પરિઞ્ઞાય પરિક્ખયાય પહાનાય…પે… અયં અરિયો અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગો ભાવેતબ્બો’’તિ. નવમં.

૧૦. તણ્હાસુત્તં

૧૭૦. ‘‘તિસ્સો ઇમા, ભિક્ખવે, તણ્હા. કતમા તિસ્સો? કામતણ્હા, ભવતણ્હા, વિભવતણ્હા – ઇમા ખો, ભિક્ખવે, તિસ્સો તણ્હા. ઇમાસં ખો, ભિક્ખવે, તિસ્સન્નં તણ્હાનં અભિઞ્ઞાય પરિઞ્ઞાય પરિક્ખયાય પહાનાય…પે… અયં અરિયો અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગો ભાવેતબ્બો. કતમો અરિયો અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગો? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સમ્માદિટ્ઠિં ભાવેતિ વિવેકનિસ્સિતં વિરાગનિસ્સિતં નિરોધનિસ્સિતં વોસ્સગ્ગપરિણામિં…પે… સમ્માસમાધિં ભાવેતિ વિવેકનિસ્સિતં વિરાગનિસ્સિતં નિરોધનિસ્સિતં વોસ્સગ્ગપરિણામિં. ઇમાસં ખો, ભિક્ખવે, તિસ્સન્નં તણ્હાનં અભિઞ્ઞાય પરિઞ્ઞાય પરિક્ખયાય પહાનાય…પે… અયં અરિયો અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગો ભાવેતબ્બો’’તિ. દસમં.

૧૧. તસિનાસુત્તં

૧૭૧. ‘‘તિસ્સો ઇમા, ભિક્ખવે, તસિના. કતમા તિસ્સો? કામતસિના, ભવતસિના, વિભવતસિના. ઇમાસં ખો, ભિક્ખવે, તિસ્સન્નં તસિનાનં અભિઞ્ઞાય પરિઞ્ઞાય પરિક્ખયાય પહાનાય…પે… રાગવિનયપરિયોસાનં દોસવિનયપરિયોસાનં મોહવિનયપરિયોસાનં…પે… અમતોગધં અમતપરાયનં અમતપરિયોસાનં…પે… નિબ્બાનનિન્નં નિબ્બાનપોણં નિબ્બાનપબ્ભારં. ઇમાસં ખો, ભિક્ખવે, તિસ્સન્નં તસિનાનં અભિઞ્ઞાય પરિઞ્ઞાય પરિક્ખયાય પહાનાય…પે… અયં અરિયો અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગો ભાવેતબ્બો’’તિ. એકાદસમં.

એસનાવગ્ગો સત્તમો.

તસ્સુદ્દાનં –

એસના વિધા આસવો, ભવો ચ દુક્ખતા ખિલા;

મલં નીઘો ચ વેદના, દ્વે તણ્હા તસિનાય ચાતિ.