૯. કુલસુત્તં

૩૬૧. એકં સમયં ભગવા કોસલેસુ ચારિકં ચરમાનો મહતા ભિક્ખુસઙ્ઘેન સદ્ધિં યેન નાળન્દા તદવસરિ. તત્ર સુદં ભગવા નાળન્દાયં વિહરતિ પાવારિકમ્બવને.

તેન ખો પન સમયેન નાળન્દા દુબ્ભિક્ખા હોતિ દ્વીહિતિકા સેતટ્ઠિકા સલાકાવુત્તા. તેન ખો પન સમયેન નિગણ્ઠો નાટપુત્તો નાળન્દાયં પટિવસતિ મહતિયા નિગણ્ઠપરિસાય સદ્ધિં. અથ ખો અસિબન્ધકપુત્તો ગામણિ નિગણ્ઠસાવકો યેન નિગણ્ઠો નાટપુત્તો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા નિગણ્ઠં નાટપુત્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નં ખો અસિબન્ધકપુત્તં ગામણિં નિગણ્ઠો નાટપુત્તો એતદવોચ – ‘‘એહિ ત્વં, ગામણિ, સમણસ્સ ગોતમસ્સ વાદં આરોપેહિ. એવં તે કલ્યાણો કિત્તિસદ્દો અબ્ભુગ્ગચ્છિસ્સતિ – ‘અસિબન્ધકપુત્તેન ગામણિના સમણસ્સ ગોતમસ્સ એવંમહિદ્ધિકસ્સ એવંમહાનુભાવસ્સ વાદો આરોપિતો’’’તિ.

‘‘કથં પનાહં, ભન્તે, સમણસ્સ ગોતમસ્સ એવંમહિદ્ધિકસ્સ એવંમહાનુભાવસ્સ વાદં આરોપેસ્સામી’’તિ? ‘‘એહિ ત્વં, ગામણિ, યેન સમણો ગોતમો તેનુપસઙ્કમ; ઉપસઙ્કમિત્વા સમણં ગોતમં એવં વદેહિ – ‘નનુ, ભન્તે, ભગવા અનેકપરિયાયેન કુલાનં અનુદ્દયં [અનુદયં (સ્યા. કં. પી. ક.)] વણ્ણેતિ, અનુરક્ખં વણ્ણેતિ, અનુકમ્પં વણ્ણેતી’તિ? સચે ખો, ગામણિ, સમણો ગોતમો એવં પુટ્ઠો એવં બ્યાકરોતિ – ‘એવં, ગામણિ, તથાગતો અનેકપરિયાયેન કુલાનં અનુદ્દયં વણ્ણેતિ, અનુરક્ખં વણ્ણેતિ, અનુકમ્પં વણ્ણેતી’તિ, તમેનં ત્વં એવં વદેય્યાસિ – ‘અથ કિઞ્ચરહિ, ભન્તે, ભગવા દુબ્ભિક્ખે દ્વીહિતિકે સેતટ્ઠિકે સલાકાવુત્તે મહતા ભિક્ખુસઙ્ઘેન સદ્ધિં ચારિકં ચરતિ? ઉચ્છેદાય ભગવા કુલાનં પટિપન્નો, અનયાય ભગવા કુલાનં પટિપન્નો, ઉપઘાતાય ભગવા કુલાનં પટિપન્નો’તિ! ઇમં ખો તે, ગામણિ, સમણો ગોતમો ઉભતોકોટિકં પઞ્હં પુટ્ઠો નેવ સક્ખતિ [સક્ખિતિ (સી.) મ. નિ. ૨.૮૩] ઉગ્ગિલિતું, નેવ સક્ખતિ ઓગિલિતુ’’ન્તિ. ‘‘એવં, ભન્તે’’તિ ખો અસિબન્ધકપુત્તો ગામણિ નિગણ્ઠસ્સ નાટપુત્તસ્સ પટિસ્સુત્વા ઉટ્ઠાયાસના નિગણ્ઠં નાટપુત્તં અભિવાદેત્વા પદક્ખિણં કત્વા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો અસિબન્ધકપુત્તો ગામણિ ભગવન્તં એતદવોચ –

‘‘નનુ, ભન્તે, ભગવા અનેકપરિયાયેન કુલાનં અનુદ્દયં વણ્ણેતિ, અનુરક્ખં વણ્ણેતિ, અનુકમ્પં વણ્ણેતી’’તિ? ‘‘એવં, ગામણિ, તથાગતો અનેકપરિયાયેન કુલાનં અનુદ્દયં વણ્ણેતિ, અનુરક્ખં વણ્ણેતિ, અનુકમ્પં વણ્ણેતી’’તિ. ‘‘અથ કિઞ્ચરહિ, ભન્તે, ભગવા દુબ્ભિક્ખે દ્વીહિતિકે સેતટ્ઠિકે સલાકાવુત્તે મહતા ભિક્ખુસઙ્ઘેન સદ્ધિં ચારિકં ચરતિ? ઉચ્છેદાય ભગવા કુલાનં પટિપન્નો, અનયાય ભગવા કુલાનં પટિપન્નો, ઉપઘાતાય ભગવા કુલાનં પટિપન્નો’’તિ. ‘‘ઇતો સો, ગામણિ, એકનવુતિકપ્પે [એકનવુતો કપ્પો (સ્યા. કં.), એકનવુતિકપ્પો (પી.)] યમહં અનુસ્સરામિ, નાભિજાનામિ કિઞ્ચિ કુલં પક્કભિક્ખાનુપ્પદાનમત્તેન ઉપહતપુબ્બં. અથ ખો યાનિ તાનિ કુલાનિ અડ્ઢાનિ મહદ્ધનાનિ મહાભોગાનિ પહૂતજાતરૂપરજતાનિ પહૂતવિત્તૂપકરણાનિ પહૂતધનધઞ્ઞાનિ, સબ્બાનિ તાનિ દાનસમ્ભૂતાનિ ચેવ સચ્ચસમ્ભૂતાનિ ચ સામઞ્ઞસમ્ભૂતાનિ ચ. અટ્ઠ ખો, ગામણિ, હેતૂ, અટ્ઠ પચ્ચયા કુલાનં ઉપઘાતાય. રાજતો વા કુલાનિ ઉપઘાતં ગચ્છન્તિ, ચોરતો વા કુલાનિ ઉપઘાતં ગચ્છન્તિ, અગ્ગિતો વા કુલાનિ ઉપઘાતં ગચ્છન્તિ, ઉદકતો વા કુલાનિ ઉપઘાતં ગચ્છન્તિ, નિહિતં વા ઠાના વિગચ્છતિ [નિહિતં વા નાધિગચ્છન્તિ (સી. પી.)], દુપ્પયુત્તા વા કમ્મન્તા વિપજ્જન્તિ, કુલે વા કુલઙ્ગારોતિ [કુલાનં વા કુલઙ્ગારો (સી.)] ઉપ્પજ્જતિ, યો તે ભોગે વિકિરતિ વિધમતિ વિદ્ધંસેતિ, અનિચ્ચતાયે અટ્ઠમીતિ. ઇમે ખો, ગામણિ, અટ્ઠ હેતૂ, અટ્ઠ પચ્ચયા કુલાનં ઉપઘાતાય. ઇમેસુ ખો, ગામણિ, અટ્ઠસુ હેતૂસુ, અટ્ઠસુ પચ્ચયેસુ સંવિજ્જમાનેસુ યો મં એવં વદેય્ય – ‘ઉચ્છેદાય ભગવા કુલાનં પટિપન્નો, અનયાય ભગવા કુલાનં પટિપન્નો, ઉપઘાતાય ભગવા કુલાનં પટિપન્નો’તિ, તં, ગામણિ, વાચં અપ્પહાય તં ચિત્તં અપ્પહાય તં દિટ્ઠિં અપ્પટિનિસ્સજ્જિત્વા યથાભતં નિક્ખિત્તો એવં નિરયે’’તિ. એવં વુત્તે, અસિબન્ધકપુત્તો ગામણિ ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘અભિક્કન્તં, ભન્તે, અભિક્કન્તં, ભન્તે…પે… ઉપાસકં મં ભગવા ધારેતુ અજ્જતગ્ગે પાણુપેતં સરણં ગત’’ન્તિ. નવમં.