૧૧. ભદ્રકસુત્તં

૩૬૩. એકં સમયં ભગવા મલ્લેસુ વિહરતિ ઉરુવેલકપ્પં નામ મલ્લાનં નિગમો. અથ ખો ભદ્રકો ગામણિ યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો ભદ્રકો ગામણિ ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘સાધુ મે, ભન્તે, ભગવા દુક્ખસ્સ સમુદયઞ્ચ અત્થઙ્ગમઞ્ચ દેસેતૂ’’તિ. ‘‘અહઞ્ચે [અહઞ્ચ (સ્યા. કં. ક.)] તે, ગામણિ, અતીતમદ્ધાનં આરબ્ભ દુક્ખસ્સ સમુદયઞ્ચ અત્થઙ્ગમઞ્ચ દેસેય્યં – ‘એવં અહોસિ અતીતમદ્ધાન’ન્તિ, તત્ર તે સિયા કઙ્ખા, સિયા વિમતિ. અહં ચે [અહઞ્ચ (સ્યા. કં. ક.)] તે, ગામણિ, અનાગતમદ્ધાનં આરબ્ભ દુક્ખસ્સ સમુદયઞ્ચ અત્થઙ્ગમઞ્ચ દેસેય્યં – ‘એવં ભવિસ્સતિ અનાગતમદ્ધાન’ન્તિ, તત્રાપિ તે સિયા કઙ્ખા, સિયા વિમતિ. અપિ ચાહં, ગામણિ, ઇધેવ નિસિન્નો એત્થેવ તે નિસિન્નસ્સ દુક્ખસ્સ સમુદયઞ્ચ અત્થઙ્ગમઞ્ચ દેસેસ્સામિ. તં સુણાહિ, સાધુકં મનસિ કરોહિ; ભાસિસ્સામી’’તિ. ‘‘એવં, ભન્તે’’તિ ખો ભદ્રકો ગામણિ ભગવતો પચ્ચસ્સોસિ. ભગવા એતદવોચ –

‘‘તં કિં મઞ્ઞસિ, ગામણિ, અત્થિ તે ઉરુવેલકપ્પે મનુસ્સા યેસં તે વધેન વા બન્ધેન વા જાનિયા વા ગરહાય વા ઉપ્પજ્જેય્યું સોકપરિદેવદુક્ખદોમનસ્સુપાયાસા’’તિ? ‘‘અત્થિ મે, ભન્તે, ઉરુવેલકપ્પે મનુસ્સા યેસં મે વધેન વા બન્ધેન વા જાનિયા વા ગરહાય વા ઉપ્પજ્જેય્યું સોકપરિદેવદુક્ખદોમનસ્સુપાયાસા’’તિ. ‘‘અત્થિ પન તે, ગામણિ, ઉરુવેલકપ્પે મનુસ્સા યેસં તે વધેન વા બન્ધેન વા જાનિયા વા ગરહાય વા નુપ્પજ્જેય્યું સોકપરિદેવદુક્ખદોમનસ્સુપાયાસા’’તિ? ‘‘અત્થિ મે, ભન્તે, ઉરુવેલકપ્પે મનુસ્સા યેસં મે વધેન વા બન્ધેન વા જાનિયા વા ગરહાય વા નુપ્પજ્જેય્યું સોકપરિદેવદુક્ખદોમનસ્સુપાયાસા’’તિ. ‘‘કો નુ ખો, ગામણિ, હેતુ, કો પચ્ચયો યેન તે એકચ્ચાનં ઉરુવેલકપ્પિયાનં મનુસ્સાનં વધેન વા બન્ધેન વા જાનિયા વા ગરહાય વા ઉપ્પજ્જેય્યું સોકપરિદેવદુક્ખદોમનસ્સુપાયાસા’’તિ? ‘‘યેસં મે, ભન્તે, ઉરુવેલકપ્પિયાનં મનુસ્સાનં વધેન વા બન્ધેન વા જાનિયા વા ગરહાય વા ઉપ્પજ્જેય્યું સોકપરિદેવદુક્ખદોમનસ્સુપાયાસા, અત્થિ મે તેસુ છન્દરાગો. યેસં પન, ભન્તે, ઉરુવેલકપ્પિયાનં મનુસ્સાનં વધેન વા બન્ધેન વા જાનિયા વા ગરહાય વા નુપ્પજ્જેય્યું સોકપરિદેવદુક્ખદોમનસ્સુપાયાસા, નત્થિ મે તેસુ છન્દરાગો’’તિ. ‘‘ઇમિના ત્વં, ગામણિ, ધમ્મેન દિટ્ઠેન વિદિતેન અકાલિકેન પત્તેન પરિયોગાળ્હેન અતીતાનાગતે નયં નેહિ – ‘યં ખો કિઞ્ચિ અતીતમદ્ધાનં દુક્ખં ઉપ્પજ્જમાનં ઉપ્પજ્જિ [ઉપ્પજ્જતિ (સબ્બત્થ)] સબ્બં તં છન્દમૂલકં છન્દનિદાનં. છન્દો હિ મૂલં દુક્ખસ્સ. યમ્પિ હિ કિઞ્ચિ અનાગતમદ્ધાનં દુક્ખં ઉપ્પજ્જમાનં ઉપ્પજ્જિસ્સતિ, સબ્બં તં છન્દમૂલકં છન્દનિદાનં. છન્દો હિ મૂલં દુક્ખસ્સા’’’તિ. ‘‘અચ્છરિયં, ભન્તે, અબ્ભુતં, ભન્તે! યાવ સુભાસિતં ચિદં [સુભાસિતમિદં (સી. પી.)], ભન્તે, ભગવતા [યઙ્કિઞ્ચિ અતીતમદ્ધાનં દુક્ખં ઉપ્પજ્જમાનં ઉપ્પજ્જતિ, સબ્બન્તં છન્દમૂલકં છન્દનિદાનં, છન્દો હિ મૂલં દુક્ખસ્સાતિ, યઙ્કિઞ્ચિ અનાગતમદ્ધાનં દુક્ખં ઉપ્પજ્જમાનં ઉપ્પજ્જિસ્સતિ સબ્બન્તં છન્દમૂલકં છન્દનિદાનં, છન્દો હિ મૂલં દુક્ખસ્સા’’તિ (સ્યા. કં.)] – ‘યં કિઞ્ચિ દુક્ખં ઉપ્પજ્જમાનં ઉપ્પજ્જતિ, સબ્બં તં છન્દમૂલકં છન્દનિદાનં. છન્દો હિ મૂલં દુક્ખસ્સા’તિ. [‘‘યઙ્કિઞ્ચિ અતીતમદ્ધાનં દુક્ખં ઉપ્પજ્જમાનં ઉપ્પજ્જતિ, સબ્બન્તં છન્દમૂલકં છન્દનિદાનં, છન્દો હિ મૂલં દૂક્ખસ્સાતિ, યઙ્કિઞ્ચિ અનાગતમદ્ધાનં દુક્ખં ઉપ્પજ્જમાનં ઉપ્પજ્જિસ્સતિ, સબ્બન્તં છન્દમૂલકં છન્દનિદાનં, છન્દો હિ મૂલં દુક્ખસ્સા’’તિ (સ્યા. કં)] અત્થિ મે, ભન્તે, ચિરવાસી નામ કુમારો બહિ આવસથે [આવેસને (?)] પટિવસતિ. સો ખ્વાહં, ભન્તે, કાલસ્સેવ વુટ્ઠાય પુરિસં ઉય્યોજેમિ [ઉય્યોજેસિં (ક.)] – ‘ગચ્છ, ભણે, ચિરવાસિં કુમારં જાનાહી’તિ. યાવકીવઞ્ચ, ભન્તે, સો પુરિસો નાગચ્છતિ, તસ્સ મે હોતેવ અઞ્ઞથત્તં – ‘મા હેવ ચિરવાસિસ્સ કુમારસ્સ કિઞ્ચિ આબાધયિત્થા’’’તિ [આબાધયેથાતિ (સ્યા. કં. પી. ક.)].

‘‘તં કિં મઞ્ઞસિ, ગામણિ, ચિરવાસિસ્સ કુમારસ્સ વધેન વા બન્ધેન વા જાનિયા વા ગરહાય વા ઉપ્પજ્જેય્યું સોકપરિદેવદુક્ખદોમનસ્સુપાયાસા’’તિ? ‘‘ચિરવાસિસ્સ મે, ભન્તે, કુમારસ્સ વધેન વા બન્ધેન વા જાનિયા વા ગરહાય વા જીવિતસ્સપિ સિયા અઞ્ઞથત્તં, કિં પન મે નુપ્પજ્જિસ્સન્તિ સોકપરિદેવદુક્ખદોમનસ્સુપાયાસા’’તિ. ‘‘ઇમિનાપિ ખો એતં, ગામણિ, પરિયાયેન વેદિતબ્બં – ‘યં કિઞ્ચિ દુક્ખં ઉપ્પજ્જમાનં ઉપ્પજ્જતિ, સબ્બં તં છન્દમૂલકં છન્દનિદાનં. છન્દો હિ મૂલં દુક્ખસ્સા’’’તિ.

‘‘તં કિં મઞ્ઞસિ, ગામણિ, યદા તે ચિરવાસિમાતા [ચિરવાસિસ્સ માતા (સી. પી.)] અદિટ્ઠા અહોસિ, અસ્સુતા અહોસિ, તે ચિરવાસિમાતુયા છન્દો વા રાગો વા પેમં વા’’તિ? ‘‘નો હેતં, ભન્તે’’. ‘‘દસ્સનં વા તે, ગામણિ, આગમ્મ સવનં વા એવં તે અહોસિ – ‘ચિરવાસિમાતુયા છન્દો વા રાગો વા પેમં વા’’’તિ? ‘‘એવં, ભન્તે’’.

‘‘તં કિં મઞ્ઞસિ, ગામણિ, ચિરવાસિમાતુયા તે વધેન વા બન્ધેન વા જાનિયા વા ગરહાય વા ઉપ્પજ્જેય્યું સોકપરિદેવદુક્ખદોમનસ્સુપાયાસા’’તિ? ‘‘ચિરવાસિમાતુયા મે, ભન્તે, વધેન વા બન્ધેન વા જાનિયા વા ગરહાય વા જીવિતસ્સપિ સિયા અઞ્ઞથત્તં, કિં પન મે નુપ્પજ્જિસ્સન્તિ સોકપરિદેવદુક્ખદોમનસ્સુપાયાસા’’તિ! ‘‘ઇમિનાપિ ખો એતં, ગામણિ, પરિયાયેન વેદિતબ્બં – ‘યં કિઞ્ચિ દુક્ખં ઉપ્પજ્જમાનં ઉપ્પજ્જતિ, સબ્બં તં છન્દમૂલકં છન્દનિદાનં. છન્દો હિ મૂલં દુક્ખસ્સા’’’તિ. એકાદસમં.