૨. પઠમઇસિદત્તસુત્તં

૩૪૪. એકં સમયં સમ્બહુલા થેરા ભિક્ખૂ મચ્છિકાસણ્ડે વિહરન્તિ અમ્બાટકવને. અથ ખો ચિત્તો ગહપતિ યેન થેરા ભિક્ખૂ તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા થેરે ભિક્ખૂ અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો ચિત્તો ગહપતિ થેરે ભિક્ખૂ એતદવોચ – ‘‘અધિવાસેન્તુ મે, ભન્તે, થેરા સ્વાતનાય ભત્ત’’ન્તિ. અધિવાસેસું ખો થેરા ભિક્ખૂ તુણ્હીભાવેન. અથ ખો ચિત્તો ગહપતિ થેરાનં ભિક્ખૂનં અધિવાસનં વિદિત્વા ઉટ્ઠાયાસના થેરે ભિક્ખૂ અભિવાદેત્વા પદક્ખિણં કત્વા પક્કામિ. અથ ખો થેરા ભિક્ખૂ તસ્સા રત્તિયા અચ્ચયેન પુબ્બણ્હસમયં નિવાસેત્વા પત્તચીવરમાદાય યેન ચિત્તસ્સ ગહપતિસ્સ નિવેસનં તેનુપસઙ્કમિંસુ; ઉપસઙ્કમિત્વા પઞ્ઞત્તે આસને નિસીદિંસુ.

અથ ખો ચિત્તો ગહપતિ યેન થેરા ભિક્ખૂ તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા થેરે ભિક્ખૂ અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો ચિત્તો ગહપતિ આયસ્મન્તં થેરં એતદવોચ – ‘‘‘ધાતુનાનત્તં, ધાતુનાનત્ત’ન્તિ, ભન્તે થેર, વુચ્ચતિ. કિત્તાવતા નુ ખો, ભન્તે, ધાતુનાનત્તં વુત્તં ભગવતા’’તિ? એવં વુત્તે આયસ્મા થેરો તુણ્હી અહોસિ. દુતિયમ્પિ ખો ચિત્તો ગહપતિ આયસ્મન્તં થેરં એતદવોચ – ‘‘‘ધાતુનાનત્તં, ધાતુનાનત્ત’ન્તિ, ભન્તે થેર, વુચ્ચતિ. કિત્તાવતા નુ ખો, ભન્તે, ધાતુનાનત્તં વુત્તં ભગવતા’’તિ? દુતિયમ્પિ ખો આયસ્મા થેરો તુણ્હી અહોસિ. તતિયમ્પિ ખો ચિત્તો ગહપતિ આયસ્મન્તં થેરં એતદવોચ – ‘‘‘ધાતુનાનત્તં, ધાતુનાનત્ત’ન્તિ, ભન્તે થેર, વુચ્ચતિ. કિત્તાવતા નુ ખો, ભન્તે, ધાતુનાનત્તં વુત્તં ભગવતા’’તિ? તતિયમ્પિ ખો આયસ્મા થેરો તુણ્હી અહોસિ.

તેન ખો પન સમયેન આયસ્મા ઇસિદત્તો તસ્મિં ભિક્ખુસઙ્ઘે સબ્બનવકો હોતિ. અથ ખો આયસ્મા ઇસિદત્તો આયસ્મન્તં થેરં એતદવોચ – ‘‘બ્યાકરોમહં, ભન્તે થેર, ચિત્તસ્સ ગહપતિનો એતં પઞ્હ’’ન્તિ? ‘‘બ્યાકરોહિ ત્વં, આવુસો ઇસિદત્ત, ચિત્તસ્સ ગહપતિનો એતં પઞ્હ’’ન્તિ. ‘‘એવઞ્હિ ત્વં, ગહપતિ, પુચ્છસિ – ‘ધાતુનાનત્તં, ધાતુનાનત્તન્તિ, ભન્તે થેર, વુચ્ચતિ. કિત્તાવતા નુ ખો, ભન્તે, ધાતુનાનત્તં, વુત્તં ભગવતા’’’તિ? ‘‘એવં, ભન્તે’’. ‘‘ઇદં ખો, ગહપતિ, ધાતુનાનત્તં વુત્તં ભગવતા – ચક્ખુધાતુ, રૂપધાતુ, ચક્ખુવિઞ્ઞાણધાતુ…પે… મનોધાતુ, ધમ્મધાતુ, મનોવિઞ્ઞાણધાતુ. એત્તાવતા ખો, ગહપતિ, ધાતુનાનત્તં વુત્તં ભગવતા’’તિ.

અથ ખો ચિત્તો ગહપતિ આયસ્મતો ઇસિદત્તસ્સ ભાસિતં અભિનન્દિત્વા અનુમોદિત્વા થેરે ભિક્ખૂ પણીતેન ખાદનીયેન ભોજનીયેન સહત્થા સન્તપ્પેસિ સમ્પવારેસિ. અથ ખો થેરા ભિક્ખૂ ભુત્તાવિનો ઓનીતપત્તપાણિનો ઉટ્ઠાયાસના પક્કમિંસુ. અથ ખો આયસ્મા થેરો આયસ્મન્તં ઇસિદત્તં એતદવોચ – ‘‘સાધુ ખો તં, આવુસો ઇસિદત્ત, એસો પઞ્હો પટિભાસિ, નેસો પઞ્હો મં પટિભાસિ. તેનહાવુસો ઇસિદત્ત, યદા અઞ્ઞથાપિ [યદા અઞ્ઞદાપિ (સી. પી.) અઞ્ઞદાપિ (?)] એવરૂપો પઞ્હો આગચ્છેય્ય, તઞ્ઞેવેત્થ પટિભાસેય્યા’’તિ. દુતિયં.