૧. સંયોજનસુત્તં

૩૪૩. એકં સમયં સમ્બહુલા થેરા ભિક્ખૂ મચ્છિકાસણ્ડે વિહરન્તિ અમ્બાટકવને. તેન ખો પન સમયેન સમ્બહુલાનં થેરાનં ભિક્ખૂનં પચ્છાભત્તં પિણ્ડપાતપટિક્કન્તાનં મણ્ડલમાળે સન્નિસિન્નાનં સન્નિપતિતાનં અયમન્તરાકથા ઉદપાદિ – ‘‘‘સંયોજન’ન્તિ વા, આવુસો, ‘સંયોજનિયા ધમ્મા’તિ વા ઇમે ધમ્મા નાનત્થા નાનાબ્યઞ્જના ઉદાહુ એકત્થા બ્યઞ્જનમેવ નાન’’ન્તિ? તત્રેકચ્ચેહિ થેરેહિ ભિક્ખૂહિ એવં બ્યાકતં હોતિ – ‘‘‘સંયોજન’ન્તિ વા, આવુસો, ‘સંયોજનિયા ધમ્મા’તિ વા ઇમે ધમ્મા નાનત્થા ચેવ નાનાબ્યઞ્જના ચા’’તિ. એકચ્ચેહિ થેરેહિ ભિક્ખૂહિ એવં બ્યાકતં હોતિ – ‘‘‘સંયોજન’ન્તિ વા, આવુસો, ‘સંયોજનિયા ધમ્મા’તિ વા ઇમે ધમ્મા એકત્થા બ્યઞ્જનમેવ નાન’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન ચિત્તો ગહપતિ મિગપથકં અનુપ્પત્તો હોતિ કેનચિદેવ કરણીયેન. અસ્સોસિ ખો ચિત્તો ગહપતિ સમ્બહુલાનં કિર થેરાનં ભિક્ખૂનં પચ્છાભત્તં પિણ્ડપાતપટિક્કન્તાનં મણ્ડલમાળે સન્નિસિન્નાનં સન્નિપતિતાનં અયમન્તરાકથા ઉદપાદિ – ‘‘‘સંયોજન’ન્તિ વા, આવુસો, ‘સંયોજનિયા ધમ્મા’તિ વા ઇમે ધમ્મા નાનત્થા નાનાબ્યઞ્જના ઉદાહુ એકત્થા બ્યઞ્જનમેવ નાન’’ન્તિ? તત્રેકચ્ચેહિ થેરેહિ ભિક્ખૂહિ એવં બ્યાકતં – ‘‘‘સંયોજન’ન્તિ વા, આવુસો, ‘સંયોજનિયા ધમ્મા’તિ વા ઇમે ધમ્મા નાનત્થા ચેવ નાનાબ્યઞ્જના ચા’’તિ. એકચ્ચેહિ થેરેહિ ભિક્ખૂહિ એવં બ્યાકતં ‘સંયોજન’ન્તિ વા, આવુસો ‘સંયોજનિયા ધમ્મા’તિ વા ઇમે ધમ્મા એકત્થા બ્યઞ્જનમેવ નાનન્તિ. અથ ખો ચિત્તો ગહપતિ યેન થેરા ભિક્ખૂ તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા થેરે ભિક્ખૂ અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો ચિત્તો ગહપતિ થેરે ભિક્ખૂ એતદવોચ – ‘‘સુતં મેતં, ભન્તે, સમ્બહુલાનં કિર થેરાનં ભિક્ખૂનં પચ્છાભત્તં પિણ્ડપાતપટિક્કન્તાનં મણ્ડલમાળે સન્નિસિન્નાનં સન્નિપતિતાનં અયમન્તરાકથા ઉદપાદિ – ‘સંયોજન’ન્તિ વા, આવુસો, ‘સંયોજનિયા ધમ્મા’તિ વા ઇમે ધમ્મા નાનત્થા નાનાબ્યઞ્જના ઉદાહુ એકત્થા બ્યઞ્જનમેવ નાન’’ન્તિ? એકચ્ચેહિ થેરેહિ ભિક્ખૂહિ એવં બ્યાકતં – ‘‘‘સંયોજન’ન્તિ વા, આવુસો, ‘સંયોજનિયા ધમ્મા’તિ વા ઇમે ધમ્મા નાનત્થા ચેવ નાનાબ્યઞ્જના ચા’’તિ. એકચ્ચેહિ થેરેહિ ભિક્ખૂહિ એવં બ્યાકતં ‘‘‘સંયોજન’ન્તિ વા, આવુસો, ‘સંયોજનિયા ધમ્મા’તિ વા ઇમે ધમ્મા એકત્થા બ્યઞ્જનમેવ નાન’’ન્તિ. ‘‘એવં, ગહપતી’’તિ.

‘‘‘સંયોજન’ન્તિ વા, ભન્તે, ‘સંયોજનિયા ધમ્મા’તિ વા ઇમે ધમ્મા નાનત્થા ચેવ નાનાબ્યઞ્જના ચ. તેન હિ, ભન્તે, ઉપમં વો કરિસ્સામિ. ઉપમાયપિધેકચ્ચે વિઞ્ઞૂ પુરિસા ભાસિતસ્સ અત્થં આજાનન્તિ. સેય્યથાપિ, ભન્તે, કાળો ચ બલીબદ્દો ઓદાતો ચ બલીબદ્દો એકેન દામેન વા યોત્તેન વા સંયુત્તા અસ્સુ. યો નુ ખો એવં વદેય્ય – ‘કાળો બલીબદ્દો ઓદાતસ્સ બલીબદ્દસ્સ સંયોજનં, ઓદાતો બલીબદ્દો કાળસ્સ બલીબદ્દસ્સ સંયોજન’ન્તિ, સમ્મા નુ ખો સો વદમાનો વદેય્યા’’તિ? ‘‘નો હેતં, ગહપતિ! ન ખો, ગહપતિ, કાળો બલીબદ્દો ઓદાતસ્સ બલીબદ્દસ્સ સંયોજનં, નપિ ઓદાતો બલીબદ્દો કાળસ્સ બળીબદ્દસ્સ સંયોજનં; યેન ખો તે એકેન દામેન વા યોત્તેન વા સંયુત્તા તં તત્થ સંયોજન’’ન્તિ. ‘‘એવમેવ ખો, ભન્તે, ન ચક્ખુ રૂપાનં સંયોજનં, ન રૂપા ચક્ખુસ્સ સંયોજનં; યઞ્ચ તત્થ તદુભયં પટિચ્ચ ઉપ્પજ્જતિ છન્દરાગો તં તત્થ સંયોજનં. ન સોતં સદ્દાનં… ન ઘાનં ગન્ધાનં… ન જિવ્હા રસાનં… ન કાયો ફોટ્ઠબ્બાનં સંયોજનં, ન ફોટ્ઠબ્બા કાયસ્સ સંયોજનં; યઞ્ચ તત્થ તદુભયં પટિચ્ચ ઉપ્પજ્જતિ છન્દરાગો તં તત્થ સંયોજનં. ન મનો ધમ્માનં સંયોજનં, ન ધમ્મા મનસ્સ સંયોજનં; યઞ્ચ તત્થ તદુભયં પટિચ્ચ ઉપ્પજ્જતિ છન્દરાગો તં તત્થ સંયોજન’’ન્તિ. ‘‘લાભા તે, ગહપતિ, સુલદ્ધં તે, ગહપતિ, યસ્સ તે ગમ્ભીરે બુદ્ધવચને પઞ્ઞાચક્ખુ કમતી’’તિ. પઠમં.