૩. અટ્ઠસતપરિયાયવગ્ગો

૧. સીવકસુત્તં

૨૬૯. એકં સમયં ભગવા રાજગહે વિહરતિ વેળુવને કલન્દકનિવાપે. અથ ખો મોળિયસીવકો પરિબ્બાજકો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવતા સદ્ધિં સમ્મોદિ. સમ્મોદનીયં કથં સારણીયં વીતિસારેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો મોળિયસીવકો પરિબ્બાજકો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘સન્તિ, ભો ગોતમ, એકે સમણબ્રાહ્મણા એવંવાદિનો એવંદિટ્ઠિનો – ‘યં કિઞ્ચાયં પુરિસપુગ્ગલો પટિસંવેદેતિ સુખં વા દુક્ખં વા અદુક્ખમસુખં વા સબ્બં તં પુબ્બેકતહેતૂ’તિ. ઇધ [ઇધ પન (સ્યા. કં. પી. ક.)] ભવં ગોતમો કિમાહા’’તિ?

‘‘પિત્તસમુટ્ઠાનાનિપિ ખો, સીવક, ઇધેકચ્ચાનિ વેદયિતાનિ ઉપ્પજ્જન્તિ. સામમ્પિ ખો એતં, સીવક, વેદિતબ્બં [એવં વેદિતબ્બં (સ્યા. કં. ક.)] યથા પિત્તસમુટ્ઠાનાનિપિ ઇધેકચ્ચાનિ વેદયિતાનિ ઉપ્પજ્જન્તિ; લોકસ્સપિ ખો એતં, સીવક, સચ્ચસમ્મતં યથા પિત્તસમુટ્ઠાનાનિપિ ઇધેકચ્ચાનિ વેદયિતાનિ ઉપ્પજ્જન્તિ. તત્ર, સીવક, યે તે સમણબ્રાહ્મણા એવંવાદિનો એવંદિટ્ઠિનો – ‘યં કિઞ્ચાયં પુરિસપુગ્ગલો પટિસંવેદેતિ સુખં વા દુક્ખં વા અદુક્ખમસુખં વા સબ્બં તં પુબ્બેકતહેતૂ’તિ. યઞ્ચ સામં ઞાતં તઞ્ચ અતિધાવન્તિ, યઞ્ચ લોકે સચ્ચસમ્મતં તઞ્ચ અતિધાવન્તિ. તસ્મા તેસં સમણબ્રાહ્મણાનં મિચ્છાતિ વદામિ.

‘‘સેમ્હસમુટ્ઠાનાનિપિ ખો, સીવક…પે… વાતસમુટ્ઠાનાનિપિ ખો, સીવક…પે… સન્નિપાતિકાનિપિ ખો, સીવક…પે… ઉતુપરિણામજાનિપિ ખો, સીવક…પે… વિસમપરિહારજાનિપિ ખો, સીવક…પે… ઓપક્કમિકાનિપિ ખો, સીવક…પે… કમ્મવિપાકજાનિપિ ખો, સીવક, ઇધેકચ્ચાનિ વેદયિતાનિ ઉપ્પજ્જન્તિ. સામમ્પિ ખો એતં, સીવક, વેદિતબ્બં. યથા કમ્મવિપાકજાનિપિ ઇધેકચ્ચાનિ વેદયિતાનિ ઉપ્પજ્જન્તિ; લોકસ્સપિ ખો એતં, સીવક, સચ્ચસમ્મતં. યથા કમ્મવિપાકજાનિપિ ઇધેકચ્ચાનિ વેદયિતાનિ ઉપ્પજ્જન્તિ; તત્ર, સીવક, યે તે સમણબ્રાહ્મણા એવંવાદિનો એવંદિટ્ઠિનો – ‘યં કિઞ્ચાયં પુરિસપુગ્ગલો પટિસંવેદેતિ સુખં વા દુક્ખં વા અદુક્ખમસુખં વા સબ્બં તં પુબ્બેકતહેતૂ’તિ. યઞ્ચ સામં ઞાતં તઞ્ચ અતિધાવન્તિ યઞ્ચ લોકે સચ્ચસમ્મતં તઞ્ચ અતિધાવન્તિ. તસ્મા તેસં સમણબ્રાહ્મણાનં મિચ્છાતિ વદામીતિ. એવં વુત્તે, મોળિયસીવકો પરિબ્બાજકો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘અભિક્કન્તં, ભો ગોતમ, અભિક્કન્તં, ભો ગોતમ …પે… ઉપાસકં મં ભવં ગોતમો ધારેતુ અજ્જતગ્ગે પાણુપેતં સરણં ગત’’’ન્તિ.

‘‘પિત્તં સેમ્હઞ્ચ વાતો ચ, સન્નિપાતા ઉતૂનિ ચ;

વિસમં ઓપક્કમિકં, કમ્મવિપાકેન અટ્ઠમી’’તિ. પઠમં;

૨. અટ્ઠસતસુત્તં

૨૭૦. ‘‘અટ્ઠસતપરિયાયં વો, ભિક્ખવે, ધમ્મપરિયાયં દેસેસ્સામિ. તં સુણાથ. કતમો ચ, ભિક્ખવે, અટ્ઠસતપરિયાયો, ધમ્મપરિયાયો? દ્વેપિ મયા, ભિક્ખવે, વેદના વુત્તા પરિયાયેન; તિસ્સોપિ મયા વેદના વુત્તા પરિયાયેન; પઞ્ચપિ મયા વેદના વુત્તા પરિયાયેન; છપિ મયા વેદના વુત્તા પરિયાયેન; અટ્ઠારસાપિ મયા વેદના વુત્તા પરિયાયેન; છત્તિંસાપિ મયા વેદના વુત્તા પરિયાયેન; અટ્ઠસતમ્પિ મયા વેદના વુત્તા પરિયાયેન. ‘‘કતમા ચ, ભિક્ખવે, દ્વે વેદના? કાયિકા ચ ચેતસિકા ચ – ઇમા વુચ્ચન્તિ, ભિક્ખવે, દ્વે વેદના. કતમા ચ, ભિક્ખવે, તિસ્સો વેદના? સુખા વેદના, દુક્ખા વેદના, અદુક્ખમસુખા વેદના – ઇમા વુચ્ચન્તિ, ભિક્ખવે, તિસ્સો વેદના. કતમા ચ, ભિક્ખવે, પઞ્ચ વેદના? સુખિન્દ્રિયં, દુક્ખિન્દ્રિયં, સોમનસ્સિન્દ્રિયં, દોમનસ્સિન્દ્રિયં, ઉપેક્ખિન્દ્રિયં – ઇમા વુચ્ચન્તિ, ભિક્ખવે, પઞ્ચ વેદના. કતમા ચ, ભિક્ખવે, છ વેદના? ચક્ખુસમ્ફસ્સજા વેદના…પે… મનોસમ્ફસ્સજા વેદના – ઇમા વુચ્ચન્તિ, ભિક્ખવે, છ વેદના. કતમા ચ, ભિક્ખવે, અટ્ઠારસ વેદના? છ સોમનસ્સૂપવિચારા, છ દોમનસ્સૂપવિચારા, છ ઉપેક્ખૂપવિચારા – ઇમા વુચ્ચન્તિ, ભિક્ખવે, અટ્ઠારસ વેદના. કતમા ચ, ભિક્ખવે, છત્તિંસ વેદના? છ ગેહસિતાનિ [ગેહસ્સિતાનિ (અટ્ઠ.)] સોમનસ્સાનિ, છ નેક્ખમ્મસિતાનિ [નેક્ખમ્મસ્સિતાનિ (અટ્ઠ.)] સોમનસ્સાનિ, છ ગેહસિતાનિ દોમનસ્સાનિ, છ નેક્ખમ્મસિતાનિ દોમનસ્સાનિ, છ ગેહસિતા ઉપેક્ખા, છ નેક્ખમ્મસિતા ઉપેક્ખા – ઇમા વુચ્ચન્તિ, ભિક્ખવે, છત્તિંસ વેદના. કતમઞ્ચ, ભિક્ખવે, અટ્ઠસતં વેદના? અતીતા છત્તિંસ વેદના, અનાગતા છત્તિંસ વેદના, પચ્ચુપ્પન્ના છત્તિંસ વેદના – ઇમા વુચ્ચન્તિ, ભિક્ખવે, અટ્ઠસતં વેદના. અયં, ભિક્ખવે, અટ્ઠસતપરિયાયો ધમ્મપરિયાયો’’તિ. દુતિયં.

૩. અઞ્ઞતરભિક્ખુસુત્તં

૨૭૧. અથ ખો અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો સો ભિક્ખુ ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘કતમા નુ ખો, ભન્તે, વેદના, કતમો વેદનાસમુદયો, કતમા વેદનાસમુદયગામિની પટિપદા? કતમો વેદનાનિરોધો, કતમા વેદનાનિરોધગામિની પટિપદા? કો વેદનાય અસ્સાદો, કો આદીનવો, કિં નિસ્સરણ’’ન્તિ?

‘‘તિસ્સો ઇમા, ભિક્ખુ, વેદના – સુખા વેદના, દુક્ખા વેદના, અદુક્ખમસુખા વેદના. ઇમા વુચ્ચન્તિ, ભિક્ખુ, વેદના. ફસ્સસમુદયા વેદનાસમુદયો. તણ્હા વેદનાસમુદયગામિની પટિપદા. ફસ્સનિરોધા વેદનાનિરોધો. અયમેવ અરિયો અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગો વેદનાનિરોધગામિની પટિપદા, સેય્યથિદં – સમ્માદિટ્ઠિ…પે… સમ્માસમાધિ. યં વેદનં પટિચ્ચ ઉપ્પજ્જતિ સુખં સોમનસ્સં, અયં વેદનાય અસ્સાદો; યા વેદના અનિચ્ચા દુક્ખા વિપરિણામધમ્મા, અયં વેદનાય આદીનવો; યો વેદનાય છન્દરાગવિનયો છન્દરાગપ્પહાનં, ઇદં વેદનાય નિસ્સરણ’’ન્તિ. તતિયં.

૪. પુબ્બસુત્તં

૨૭૨. ‘‘પુબ્બેવ મે, ભિક્ખવે, સમ્બોધા અનભિસમ્બુદ્ધસ્સ બોધિસત્તસ્સેવ સતો એતદહોસિ – ‘કતમા નુ ખો વેદના, કતમો વેદનાસમુદયો, કતમા વેદનાસમુદયગામિની પટિપદા, કતમો વેદનાનિરોધો, કતમા વેદનાનિરોધગામિની પટિપદા? કો વેદનાય અસ્સાદો, કો આદીનવો, કિં નિસ્સરણ’ન્તિ? તસ્સ મય્હં, ભિક્ખવે, એતદહોસિ – ‘તિસ્સો ઇમા વેદના – સુખા વેદના, દુક્ખા વેદના, અદુક્ખમસુખા વેદના. ઇમા વુચ્ચન્તિ વેદના. ફસ્સસમુદયા વેદનાસમુદયો. તણ્હા વેદનાસમુદયગામિની પટિપદા…પે… યો વેદનાય છન્દરાગવિનયો છન્દરાગપ્પહાનં. ઇદં વેદનાય નિસ્સરણ’’’ન્તિ. ચતુત્થં.

૫. ઞાણસુત્તં

૨૭૩. ‘‘‘ઇમા વેદના’તિ મે, ભિક્ખવે, પુબ્બે અનનુસ્સુતેસુ ધમ્મેસુ ચક્ખું ઉદપાદિ, ઞાણં ઉદપાદિ, પઞ્ઞા ઉદપાદિ, વિજ્જા ઉદપાદિ, આલોકો ઉદપાદિ. ‘અયં વેદનાસમુદયો’તિ મે, ભિક્ખવે, પુબ્બે અનનુસ્સુતેસુ ધમ્મેસુ ચક્ખું ઉદપાદિ…પે… આલોકો ઉદપાદિ. ‘અયં વેદનાસમુદયગામિની પટિપદા’તિ મે, ભિક્ખવે, પુબ્બે અનનુસ્સુતેસુ ધમ્મેસુ ચક્ખું ઉદપાદિ…પે… ‘અયં વેદનાનિરોધો’તિ મે, ભિક્ખવે, પુબ્બે અનનુસ્સુતેસુ ધમ્મેસુ ચક્ખું ઉદપાદિ …પે… ‘અયં વેદનાનિરોધગામિની પટિપદા’તિ મે, ભિક્ખવે, પુબ્બે અનનુસ્સુતેસુ ધમ્મેસુ ચક્ખું ઉદપાદિ…પે… ‘અયં વેદનાય અસ્સાદો’તિ મે, ભિક્ખવે, પુબ્બે અનનુસ્સુતેસુ ધમ્મેસુ…પે… ‘અયં વેદનાય આદીનવો’તિ મે, ભિક્ખવે, પુબ્બે અનનુસ્સુતેસુ ધમ્મેસુ…પે… ‘ઇદં ખો નિસ્સરણ’ન્તિ મે, ભિક્ખવે, પુબ્બે અનનુસ્સુતેસુ ધમ્મેસુ ચક્ખું ઉદપાદિ, ઞાણં ઉદપાદિ, પઞ્ઞા ઉદપાદિ, વિજ્જા ઉદપાદિ, આલોકો ઉદપાદી’’તિ. પઞ્ચમં.

૬. સમ્બહુલભિક્ખુસુત્તં

૨૭૪. અથ ખો સમ્બહુલા ભિક્ખૂ યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિંસુ; ઉપસઙ્કમિત્વા…પે… એકમન્તં નિસિન્ના ખો તે ભિક્ખૂ ભગવન્તં એતદવોચું – ‘‘કતમા નુ ખો, ભન્તે, વેદના, કતમો વેદનાસમુદયો, કતમા વેદનાસમુદયગામિની પટિપદા? કતમો વેદનાનિરોધો, કતમા વેદનાનિરોધગામિની પટિપદા? કો વેદનાય અસ્સાદો, કો આદીનવો, કિં નિસ્સરણ’’ન્તિ? ‘‘તિસ્સો ઇમા, ભિક્ખવે, વેદના – સુખા વેદના, દુક્ખા વેદના, અદુક્ખમસુખા વેદના. ઇમા વુચ્ચન્તિ, ભિક્ખવે, વેદના. ફસ્સસમુદયા વેદનાસમુદયો. તણ્હા વેદનાસમુદયગામિની પટિપદા. ફસ્સનિરોધા…પે… યો વેદનાય છન્દરાગવિનયો છન્દરાગપ્પહાનં. ઇદં વેદનાય નિસ્સરણ’’ન્તિ. છટ્ઠં.

૭. પઠમસમણબ્રાહ્મણસુત્તં

૨૭૫. ‘‘તિસ્સો ઇમા, ભિક્ખવે, વેદના. કતમા તિસ્સો? સુખા વેદના, દુક્ખા વેદના, અદુક્ખમસુખા વેદના. યે હિ કેચિ, ભિક્ખવે, સમણા વા બ્રાહ્મણા વા ઇમાસં તિસ્સન્નં વેદનાનં સમુદયઞ્ચ અત્થઙ્ગમઞ્ચ અસ્સાદઞ્ચ આદીનવઞ્ચ નિસ્સરણઞ્ચ યથાભૂતં નપ્પજાનન્તિ. ન મે તે, ભિક્ખવે, સમણા વા બ્રાહ્મણા વા સમણેસુ વા સમણસમ્મતા બ્રાહ્મણેસુ વા બ્રાહ્મણસમ્મતા, ન ચ પન તે આયસ્મન્તો સામઞ્ઞત્થં વા બ્રહ્મઞ્ઞત્થં વા દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરન્તિ. યે ચ ખો કેચિ, ભિક્ખવે, સમણા વા બ્રાહ્મણા વા ઇમાસં તિસ્સન્નં વેદનાનં સમુદયઞ્ચ અત્થઙ્ગમઞ્ચ અસ્સાદઞ્ચ આદીનવં ચ નિસ્સરણઞ્ચ યથાભૂતં પજાનન્તિ. તે ખો મે, ભિક્ખવે, સમણા વા બ્રાહ્મણા વા સમણેસુ ચેવ સમણસમ્મતા બ્રાહ્મણેસુ ચ બ્રાહ્મણસમ્મતા. તે ચ પનાયસ્મન્તો સામઞ્ઞત્થઞ્ચ બ્રહ્મઞ્ઞત્થઞ્ચ, દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરન્તી’’તિ. સત્તમં.

૮. દુતિયસમણબ્રાહ્મણસુત્તં

૨૭૬. ‘‘તિસ્સો ઇમા, ભિક્ખવે, વેદના. કતમા તિસ્સો? સુખા વેદના, દુક્ખા વેદના, અદુક્ખમસુખા વેદના. યે હિ કેચિ, ભિક્ખવે, સમણા વા બ્રાહ્મણા વા ઇમાસં તિસ્સન્નં વેદનાનં સમુદયઞ્ચ અત્થઙ્ગમઞ્ચ અસ્સાદઞ્ચ આદીનવઞ્ચ નિસ્સરણઞ્ચ યથાભૂતં નપ્પજાનન્તિ…પે… પજાનન્તિ…પે… સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરન્તી’’તિ. અટ્ઠમં.

૯. તતિયસમણબ્રાહ્મણસુત્તં

૨૭૭. ‘‘યે હિ કેચિ, ભિક્ખવે, સમણા વા બ્રાહ્મણા વા વેદનં નપ્પજાનન્તિ, વેદનાસમુદયં નપ્પજાનન્તિ, વેદનાનિરોધં નપ્પજાનન્તિ, વેદનાનિરોધગામિનિં પટિપદં નપ્પજાનન્તિ…પે… પજાનન્તિ…પે… સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરન્તી’’તિ. નવમં.

૧૦. સુદ્ધિકસુત્તં

૨૭૮. ‘‘તિસ્સો ઇમા, ભિક્ખવે, વેદના. કતમા તિસ્સો? સુખા વેદના, દુક્ખા વેદના, અદુક્ખમસુખા વેદના – ઇમા ખો, ભિક્ખવે, તિસ્સો વેદના’’તિ. દસમં.

૧૧. નિરામિસસુત્તં

૨૭૯. ‘‘અત્થિ, ભિક્ખવે, સામિસા પીતિ, અત્થિ નિરામિસા પીતિ, અત્થિ નિરામિસા નિરામિસતરા પીતિ; અત્થિ સામિસં સુખં, અત્થિ નિરામિસં સુખં, અત્થિ નિરામિસા નિરામિસતરં સુખં; અત્થિ સામિસા ઉપેક્ખા, અત્થિ નિરામિસા ઉપેક્ખા, અત્થિ નિરામિસા નિરામિસતરા ઉપેક્ખા; અત્થિ સામિસો વિમોક્ખો, અત્થિ નિરામિસો વિમોક્ખો, અત્થિ નિરામિસા નિરામિસતરો વિમોક્ખો. કતમા ચ, ભિક્ખવે, સામિસા પીતિ? પઞ્ચિમે, ભિક્ખવે, કામગુણા. કતમે પઞ્ચ? ચક્ખુવિઞ્ઞેય્યા રૂપા ઇટ્ઠા કન્તા મનાપા પિયરૂપા કામૂપસંહિતા રજનીયા…પે… કાયવિઞ્ઞેય્યા ફોટ્ઠબ્બા ઇટ્ઠા કન્તા મનાપા પિયરૂપા કામૂપસંહિતા રજનીયા. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ કામગુણા. યા ખો, ભિક્ખવે, ઇમે પઞ્ચ કામગુણે પટિચ્ચ ઉપ્પજ્જતિ પીતિ, અયં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, સામિસા પીતિ.

‘‘કતમા ચ, ભિક્ખવે, નિરામિસા પીતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ વિવિચ્ચેવ કામેહિ વિવિચ્ચ અકુસલેહિ ધમ્મેહિ સવિતક્કં સવિચારં વિવેકજં પીતિસુખં પઠમં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. વિતક્કવિચારાનં વૂપસમા અજ્ઝત્તં સમ્પસાદનં ચેતસો એકોદિભાવં અવિતક્કં અવિચારં સમાધિજં પીતિસુખં દુતિયં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. અયં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, નિરામિસા પીતિ.

‘‘કતમા ચ, ભિક્ખવે, નિરામિસા નિરામિસતરા પીતિ? યા ખો, ભિક્ખવે, ખીણાસવસ્સ ભિક્ખુનો રાગા ચિત્તં વિમુત્તં પચ્ચવેક્ખતો, દોસા ચિત્તં વિમુત્તં પચ્ચવેક્ખતો, મોહા ચિત્તં વિમુત્તં પચ્ચવેક્ખતો ઉપ્પજ્જતિ પીતિ, અયં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, નિરામિસા નિરામિસતરા પીતિ.

‘‘કતમઞ્ચ, ભિક્ખવે, સામિસં સુખં? પઞ્ચિમે, ભિક્ખવે, કામગુણા. કતમે પઞ્ચ? ચક્ખુવિઞ્ઞેય્યા રૂપા ઇટ્ઠા કન્તા મનાપા પિયરૂપા કામૂપસંહિતા રજનીયા…પે… કાયવિઞ્ઞેય્યા ફોટ્ઠબ્બા ઇટ્ઠા કન્તા મનાપા પિયરૂપા કામૂપસંહિતા રજનીયા. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ કામગુણા. યં ખો, ભિક્ખવે, ઇમે પઞ્ચ કામગુણે પટિચ્ચ ઉપ્પજ્જતિ સુખં સોમનસ્સં, ઇદં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, સામિસં સુખં.

‘‘કતમઞ્ચ, ભિક્ખવે, નિરામિસં સુખં? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ વિવિચ્ચેવ કામેહિ વિવિચ્ચ અકુસલેહિ ધમ્મેહિ સવિતક્કં સવિચારં વિવેકજં પીતિસુખં પઠમં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. વિતક્કવિચારાનં વૂપસમા અજ્ઝત્તં સમ્પસાદનં ચેતસો એકોદિભાવં અવિતક્કં અવિચારં સમાધિજં પીતિસુખં દુતિયં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. પીતિયા ચ વિરાગા ઉપેક્ખકો ચ વિહરતિ સતો ચ સમ્પજાનો સુખઞ્ચ કાયેન પટિસંવેદેતિ, યં તં અરિયા આચિક્ખન્તિ – ‘ઉપેક્ખકો સતિમા સુખવિહારી’તિ તતિયં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. ઇદં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, નિરામિસં સુખં.

‘‘કતમઞ્ચ, ભિક્ખવે, નિરામિસા નિરામિસતરં સુખં? યં ખો, ભિક્ખવે, ખીણાસવસ્સ ભિક્ખુનો રાગા ચિત્તં વિમુત્તં પચ્ચવેક્ખતો, દોસા ચિત્તં વિમુત્તં પચ્ચવેક્ખતો, મોહા ચિત્તં વિમુત્તં પચ્ચવેક્ખતો ઉપ્પજ્જતિ સુખં સોમનસ્સં, ઇદં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, નિરામિસા નિરામિસતરં સુખં.

‘‘કતમા ચ, ભિક્ખવે, સામિસા ઉપેક્ખા? પઞ્ચિમે, ભિક્ખવે, કામગુણા. કતમે પઞ્ચ? ચક્ખુવિઞ્ઞેય્યા રૂપા ઇટ્ઠા કન્તા મનાપા પિયરૂપા કામૂપસંહિતા રજનીયા…પે… કાયવિઞ્ઞેય્યા ફોટ્ઠબ્બા ઇટ્ઠા કન્તા મનાપા પિયરૂપા કામૂપસંહિતા રજનીયા. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ કામગુણા. યા ખો, ભિક્ખવે, ઇમે પઞ્ચ કામગુણે પટિચ્ચ ઉપ્પજ્જતિ ઉપેક્ખા, અયં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, સામિસા ઉપેક્ખા.

‘‘કતમા ચ, ભિક્ખવે, નિરામિસા ઉપેક્ખા? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સુખસ્સ ચ પહાના, દુક્ખસ્સ ચ પહાના, પુબ્બેવ સોમનસ્સદોમનસ્સાનં અત્થઙ્ગમા, અદુક્ખમસુખં ઉપેક્ખાસતિપારિસુદ્ધિં ચતુત્થં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. અયં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, નિરામિસા ઉપેક્ખા.

‘‘કતમા ચ, ભિક્ખવે, નિરામિસા નિરામિસતરા ઉપેક્ખા? યા ખો, ભિક્ખવે, ખીણાસવસ્સ ભિક્ખુનો રાગા ચિત્તં વિમુત્તં પચ્ચવેક્ખતો, દોસા ચિત્તં વિમુત્તં પચ્ચવેક્ખતો, મોહા ચિત્તં વિમુત્તં પચ્ચવેક્ખતો ઉપ્પજ્જતિ ઉપેક્ખા, અયં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, નિરામિસા નિરામિસતરા ઉપેક્ખા.

‘‘કતમો ચ, ભિક્ખવે, સામિસો વિમોક્ખો? રૂપપ્પટિસંયુત્તો વિમોક્ખો સામિસો વિમોક્ખો.

‘‘કતમો ચ, ભિક્ખવે, નિરામિસો વિમોક્ખો? અરૂપપ્પટિસંયુત્તો વિમોક્ખો નિરામિસો વિમોક્ખો.

‘‘કતમો ચ, ભિક્ખવે, નિરામિસા નિરામિસતરો વિમોક્ખો? યો ખો, ભિક્ખવે, ખીણાસવસ્સ ભિક્ખુનો રાગા ચિત્તં વિમુત્તં પચ્ચવેક્ખતો, દોસા ચિત્તં વિમુત્તં પચ્ચવેક્ખતો, મોહા ચિત્તં વિમુત્તં પચ્ચવેક્ખતો ઉપ્પજ્જતિ વિમોક્ખો, અયં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, નિરામિસા નિરામિસતરો વિમોક્ખો’’તિ. એકાદસમં.

અટ્ઠસતપરિયાયવગ્ગો તતિયો.

તસ્સુદ્દાનં –

સીવકઅટ્ઠસતં ભિક્ખુ, પુબ્બે ઞાણઞ્ચ ભિક્ખુના;

સમણબ્રાહ્મણા તીણિ, સુદ્ધિકઞ્ચ નિરામિસન્તિ.

વેદનાસંયુત્તં સમત્તં.