૧. પઠમગિલાનસુત્તં

૭૪. સાવત્થિનિદાનં. અથ ખો અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ…પે… એકમન્તં નિસિન્નો ખો સો ભિક્ખુ ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘અમુકસ્મિં, ભન્તે, વિહારે અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ નવો અપ્પઞ્ઞાતો આબાધિકો દુક્ખિતો બાળ્હગિલાનો. સાધુ, ભન્તે, ભગવા યેન સો ભિક્ખુ તેનુપસઙ્કમતુ અનુકમ્પં ઉપાદાયા’’તિ.

અથ ખો ભગવા નવવાદઞ્ચ સુત્વા ગિલાનવાદઞ્ચ, ‘‘અપ્પઞ્ઞાતો ભિક્ખૂ’’તિ ઇતિ વિદિત્વા યેન સો ભિક્ખુ તેનુપસઙ્કમિ. અદ્દસા ખો સો ભિક્ખુ ભગવન્તં દૂરતોવ આગચ્છન્તં. દિસ્વાન મઞ્ચકે સમધોસિ [સમઞ્ચોસિ (સી.), સમતેસિ (સ્યા. કં.), સમઞ્ચોપિ (પી.)]. અથ ખો ભગવા તં ભિક્ખું એતદવોચ – ‘‘અલં, ભિક્ખુ, મા ત્વં મઞ્ચકે સમધોસિ. સન્તિમાનિ આસનાનિ પઞ્ઞત્તાનિ, તત્થાહં નિસીદિસ્સામી’’તિ. નિસીદિ ભગવા પઞ્ઞત્તે આસને. નિસજ્જ ખો ભગવા તં ભિક્ખું એતદવોચ – ‘‘કચ્ચિ તે, ભિક્ખુ, ખમનીયં, કચ્ચિ યાપનીયં, કચ્ચિ દુક્ખા વેદના પટિક્કમન્તિ નો અભિક્કમન્તિ, પટિક્કમોસાનં પઞ્ઞાયતિ નો અભિક્કમો’’તિ?

‘‘ન મે, ભન્તે, ખમનીયં, ન યાપનીયં, બાળ્હા મે દુક્ખા વેદના અભિક્કમન્તિ નો પટિક્કમન્તિ, અભિક્કમોસાનં પઞ્ઞાયતિ નો પટિક્કમો’’તિ.

‘‘કચ્ચિ તે, ભિક્ખુ, ન કિઞ્ચિ કુક્કુચ્ચં, ન કોચિ વિપ્પટિસારો’’તિ?

‘‘તગ્ઘ મે, ભન્તે, અનપ્પકં કુક્કુચ્ચં, અનપ્પકો વિપ્પટિસારો’’તિ.

‘‘કચ્ચિ પન તં [ત્વં (સી.), તે (સ્યા. કં. ક.)], ભિક્ખુ, અત્તા સીલતો ઉપવદતી’’તિ?

‘‘ન ખો મં, ભન્તે, અત્તા સીલતો ઉપવદતી’’તિ [નો હેતં ભન્તે (પી. ક.)].

‘‘નો ચે કિર તે, ભિક્ખુ, અત્તા સીલતો ઉપવદતિ, અથ કિઞ્ચ [અથ કિસ્મિઞ્ચ (સી.), અથ ભિક્ખુ કિસ્મિઞ્ચ (સ્યા. કં. પી. ક.)] તે કુક્કુચ્ચં કો ચ વિપ્પટિસારો’’તિ?

‘‘ન ખ્વાહં, ભન્તે, સીલવિસુદ્ધત્થં ભગવતા ધમ્મં દેસિતં આજાનામી’’તિ.

‘‘નો ચે કિર ત્વં, ભિક્ખુ, સીલવિસુદ્ધત્થં મયા ધમ્મં દેસિતં આજાનાસિ, અથ કિમત્થં ચરહિ ત્વં, ભિક્ખુ, મયા ધમ્મં દેસિતં આજાનાસી’’તિ?

‘‘રાગવિરાગત્થં ખ્વાહં, ભન્તે, ભગવતા ધમ્મં દેસિતં આજાનામી’’તિ.

‘‘સાધુ સાધુ, ભિક્ખુ! સાધુ ખો ત્વં, ભિક્ખુ, રાગવિરાગત્થં મયા ધમ્મં દેસિતં આજાનાસિ. રાગવિરાગત્થો હિ, ભિક્ખુ, મયા ધમ્મો દેસિતો. તં કિં મઞ્ઞસિ ભિક્ખુ, ચક્ખુ નિચ્ચં વા અનિચ્ચં વા’’તિ?

‘‘અનિચ્ચં, ભન્તે’’.

‘‘યં…પે… સોતં… ઘાનં… જિવ્હા… કાયો… મનો નિચ્ચો વા અનિચ્ચો વા’’તિ?

‘‘અનિચ્ચો, ભન્તે’’.

‘‘યં પનાનિચ્ચં દુક્ખં વા તં સુખં વા’’તિ?

‘‘દુક્ખં, ભન્તે’’.

‘‘યં પનાનિચ્ચં દુક્ખં વિપરિણામધમ્મં, કલ્લં નુ તં સમનુપસ્સિતું – ‘એતં મમ, એસોહમસ્મિ, એસો મે અત્તા’’’તિ?

‘‘નો હેતં, ભન્તે’’.

‘‘એવં પસ્સં, ભિક્ખુ, સુતવા અરિયસાવકો ચક્ખુસ્મિમ્પિ નિબ્બિન્દતિ, સોતસ્મિમ્પિ નિબ્બિન્દતિ…પે… મનસ્મિમ્પિ નિબ્બિન્દતિ. નિબ્બિન્દં વિરજ્જતિ; વિરાગા વિમુચ્ચતિ; વિમુત્તસ્મિં વિમુત્તમિતિ ઞાણં હોતિ. ‘ખીણા જાતિ, વુસિતં બ્રહ્મચરિયં, કતં કરણીયં નાપરં ઇત્થત્તાયા’તિ પજાનાતી’’તિ.

ઇદમવોચ ભગવા. અત્તમનો સો ભિક્ખુ ભગવતો ભાસિતં અભિનન્દિ. ઇમસ્મિઞ્ચ પન વેય્યાકરણસ્મિં ભઞ્ઞમાને તસ્સ ભિક્ખુનો વિરજં વીતમલં ધમ્મચક્ખું ઉદપાદિ – ‘‘યં કિઞ્ચિ સમુદયધમ્મં, સબ્બં તં નિરોધધમ્મ’’ન્તિ. પઠમં.