૮. ગિલાનવગ્ગો

૧. પઠમગિલાનસુત્તં

૭૪. સાવત્થિનિદાનં. અથ ખો અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ…પે… એકમન્તં નિસિન્નો ખો સો ભિક્ખુ ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘અમુકસ્મિં, ભન્તે, વિહારે અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ નવો અપ્પઞ્ઞાતો આબાધિકો દુક્ખિતો બાળ્હગિલાનો. સાધુ, ભન્તે, ભગવા યેન સો ભિક્ખુ તેનુપસઙ્કમતુ અનુકમ્પં ઉપાદાયા’’તિ.

અથ ખો ભગવા નવવાદઞ્ચ સુત્વા ગિલાનવાદઞ્ચ, ‘‘અપ્પઞ્ઞાતો ભિક્ખૂ’’તિ ઇતિ વિદિત્વા યેન સો ભિક્ખુ તેનુપસઙ્કમિ. અદ્દસા ખો સો ભિક્ખુ ભગવન્તં દૂરતોવ આગચ્છન્તં. દિસ્વાન મઞ્ચકે સમધોસિ [સમઞ્ચોસિ (સી.), સમતેસિ (સ્યા. કં.), સમઞ્ચોપિ (પી.)]. અથ ખો ભગવા તં ભિક્ખું એતદવોચ – ‘‘અલં, ભિક્ખુ, મા ત્વં મઞ્ચકે સમધોસિ. સન્તિમાનિ આસનાનિ પઞ્ઞત્તાનિ, તત્થાહં નિસીદિસ્સામી’’તિ. નિસીદિ ભગવા પઞ્ઞત્તે આસને. નિસજ્જ ખો ભગવા તં ભિક્ખું એતદવોચ – ‘‘કચ્ચિ તે, ભિક્ખુ, ખમનીયં, કચ્ચિ યાપનીયં, કચ્ચિ દુક્ખા વેદના પટિક્કમન્તિ નો અભિક્કમન્તિ, પટિક્કમોસાનં પઞ્ઞાયતિ નો અભિક્કમો’’તિ?

‘‘ન મે, ભન્તે, ખમનીયં, ન યાપનીયં, બાળ્હા મે દુક્ખા વેદના અભિક્કમન્તિ નો પટિક્કમન્તિ, અભિક્કમોસાનં પઞ્ઞાયતિ નો પટિક્કમો’’તિ.

‘‘કચ્ચિ તે, ભિક્ખુ, ન કિઞ્ચિ કુક્કુચ્ચં, ન કોચિ વિપ્પટિસારો’’તિ?

‘‘તગ્ઘ મે, ભન્તે, અનપ્પકં કુક્કુચ્ચં, અનપ્પકો વિપ્પટિસારો’’તિ.

‘‘કચ્ચિ પન તં [ત્વં (સી.), તે (સ્યા. કં. ક.)], ભિક્ખુ, અત્તા સીલતો ઉપવદતી’’તિ?

‘‘ન ખો મં, ભન્તે, અત્તા સીલતો ઉપવદતી’’તિ [નો હેતં ભન્તે (પી. ક.)].

‘‘નો ચે કિર તે, ભિક્ખુ, અત્તા સીલતો ઉપવદતિ, અથ કિઞ્ચ [અથ કિસ્મિઞ્ચ (સી.), અથ ભિક્ખુ કિસ્મિઞ્ચ (સ્યા. કં. પી. ક.)] તે કુક્કુચ્ચં કો ચ વિપ્પટિસારો’’તિ?

‘‘ન ખ્વાહં, ભન્તે, સીલવિસુદ્ધત્થં ભગવતા ધમ્મં દેસિતં આજાનામી’’તિ.

‘‘નો ચે કિર ત્વં, ભિક્ખુ, સીલવિસુદ્ધત્થં મયા ધમ્મં દેસિતં આજાનાસિ, અથ કિમત્થં ચરહિ ત્વં, ભિક્ખુ, મયા ધમ્મં દેસિતં આજાનાસી’’તિ?

‘‘રાગવિરાગત્થં ખ્વાહં, ભન્તે, ભગવતા ધમ્મં દેસિતં આજાનામી’’તિ.

‘‘સાધુ સાધુ, ભિક્ખુ! સાધુ ખો ત્વં, ભિક્ખુ, રાગવિરાગત્થં મયા ધમ્મં દેસિતં આજાનાસિ. રાગવિરાગત્થો હિ, ભિક્ખુ, મયા ધમ્મો દેસિતો. તં કિં મઞ્ઞસિ ભિક્ખુ, ચક્ખુ નિચ્ચં વા અનિચ્ચં વા’’તિ?

‘‘અનિચ્ચં, ભન્તે’’.

‘‘યં…પે… સોતં… ઘાનં… જિવ્હા… કાયો… મનો નિચ્ચો વા અનિચ્ચો વા’’તિ?

‘‘અનિચ્ચો, ભન્તે’’.

‘‘યં પનાનિચ્ચં દુક્ખં વા તં સુખં વા’’તિ?

‘‘દુક્ખં, ભન્તે’’.

‘‘યં પનાનિચ્ચં દુક્ખં વિપરિણામધમ્મં, કલ્લં નુ તં સમનુપસ્સિતું – ‘એતં મમ, એસોહમસ્મિ, એસો મે અત્તા’’’તિ?

‘‘નો હેતં, ભન્તે’’.

‘‘એવં પસ્સં, ભિક્ખુ, સુતવા અરિયસાવકો ચક્ખુસ્મિમ્પિ નિબ્બિન્દતિ, સોતસ્મિમ્પિ નિબ્બિન્દતિ…પે… મનસ્મિમ્પિ નિબ્બિન્દતિ. નિબ્બિન્દં વિરજ્જતિ; વિરાગા વિમુચ્ચતિ; વિમુત્તસ્મિં વિમુત્તમિતિ ઞાણં હોતિ. ‘ખીણા જાતિ, વુસિતં બ્રહ્મચરિયં, કતં કરણીયં નાપરં ઇત્થત્તાયા’તિ પજાનાતી’’તિ.

ઇદમવોચ ભગવા. અત્તમનો સો ભિક્ખુ ભગવતો ભાસિતં અભિનન્દિ. ઇમસ્મિઞ્ચ પન વેય્યાકરણસ્મિં ભઞ્ઞમાને તસ્સ ભિક્ખુનો વિરજં વીતમલં ધમ્મચક્ખું ઉદપાદિ – ‘‘યં કિઞ્ચિ સમુદયધમ્મં, સબ્બં તં નિરોધધમ્મ’’ન્તિ. પઠમં.

૨. દુતિયગિલાનસુત્તં

૭૫. અથ ખો અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ…પે… ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘અમુકસ્મિં, ભન્તે, વિહારે અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ નવો અપ્પઞ્ઞાતો આબાધિકો દુક્ખિતો બાળ્હગિલાનો. સાધુ, ભન્તે, ભગવા યેન સો ભિક્ખુ તેનુપસઙ્કમતુ અનુકમ્પં ઉપાદાયા’’તિ.

અથ ખો ભગવા નવવાદઞ્ચ સુત્વા ગિલાનવાદઞ્ચ, ‘‘અપ્પઞ્ઞાતો ભિક્ખૂ’’તિ ઇતિ વિદિત્વા યેન સો ભિક્ખુ તેનુપસઙ્કમિ. અદ્દસા ખો સો ભિક્ખુ ભગવન્તં દૂરતોવ આગચ્છન્તં. દિસ્વાન મઞ્ચકે સમધોસિ. અથ ખો ભગવા તં ભિક્ખું એતદવોચ – ‘‘અલં, ભિક્ખુ, મા ત્વં મઞ્ચકે સમધોસિ. સન્તિમાનિ આસનાનિ પઞ્ઞત્તાનિ, તત્થાહં નિસીદિસ્સામી’’તિ. નિસીદિ ભગવા પઞ્ઞત્તે આસને. નિસજ્જ ખો ભગવા તં ભિક્ખું એતદવોચ – ‘‘કચ્ચિ તે, ભિક્ખુ, ખમનીયં, કચ્ચિ યાપનીયં, કચ્ચિ દુક્ખા વેદના પટિક્કમન્તિ નો અભિક્કમન્તિ, પટિક્કમોસાનં પઞ્ઞાયતિ નો અભિક્કમો’’તિ?

‘‘ન મે, ભન્તે, ખમનીયં, ન યાપનીયં…પે… ન ખો મં [મે (સબ્બત્થ)], ભન્તે, અત્તા સીલતો ઉપવદતી’’તિ.

‘‘નો ચે કિર તે, ભિક્ખુ, અત્તા સીલતો ઉપવદતિ, અથ કિઞ્ચ તે કુક્કુચ્ચં કો ચ વિપ્પટિસારો’’તિ?

‘‘ન ખ્વાહં, ભન્તે, સીલવિસુદ્ધત્થં ભગવતા ધમ્મં દેસિતં આજાનામી’’તિ.

‘‘નો ચે કિર ત્વં, ભિક્ખુ, સીલવિસુદ્ધત્થં મયા ધમ્મં દેસિતં આજાનાસિ, અથ કિમત્થં ચરહિ ત્વં, ભિક્ખુ, મયા ધમ્મં દેસિતં આજાનાસી’’તિ?

‘‘અનુપાદાપરિનિબ્બાનત્થં ખ્વાહં, ભન્તે, ભગવતા ધમ્મં દેસિતં આજાનામી’’તિ.

‘‘સાધુ સાધુ, ભિક્ખુ! સાધુ ખો ત્વં, ભિક્ખુ, અનુપાદાપરિનિબ્બાનત્થં મયા ધમ્મં દેસિતં આજાનાસિ. અનુપાદાપરિનિબ્બાનત્થો હિ, ભિક્ખુ, મયા ધમ્મો દેસિતો.

‘‘તં કિં મઞ્ઞસિ, ભિક્ખુ, ચક્ખુ નિચ્ચં વા અનિચ્ચં વા’’તિ?

‘‘અનિચ્ચં, ભન્તે’’.

‘‘યં…પે… સોતં… ઘાનં… જિવ્હા… કાયો… મનો… મનોવિઞ્ઞાણં… મનોસમ્ફસ્સો… યમ્પિદં મનોસમ્ફસ્સપચ્ચયા ઉપ્પજ્જતિ વેદયિતં સુખં વા દુક્ખં વા અદુક્ખમસુખં વા તમ્પિ નિચ્ચં વા અનિચ્ચં વા’’તિ?

‘‘અનિચ્ચં, ભન્તે’’.

‘‘યં પનાનિચ્ચં દુક્ખં વા તં સુખં વા’’તિ?

‘‘દુક્ખં, ભન્તે’’.

‘‘યં પનાનિચ્ચં દુક્ખં વિપરિણામધમ્મં, કલ્લં નુ તં સમનુપસ્સિતું – ‘એતં મમ, એસોહમસ્મિ, એસો મે અત્તા’’’તિ?

‘‘નો હેતં, ભન્તે’’.

‘‘એવં પસ્સં, ભિક્ખુ, સુતવા અરિયસાવકો ચક્ખુસ્મિમ્પિ નિબ્બિન્દતિ…પે… મનસ્મિમ્પિ… મનોવિઞ્ઞાણેપિ… મનોસમ્ફસ્સેપિ નિબ્બિન્દતિ. યમ્પિદં મનોસમ્ફસ્સપચ્ચયા ઉપ્પજ્જતિ વેદયિતં સુખં વા દુક્ખં વા અદુક્ખમસુખં વા તસ્મિમ્પિ નિબ્બિન્દતિ. નિબ્બિન્દં વિરજ્જતિ; વિરાગા વિમુચ્ચતિ; વિમુત્તસ્મિં વિમુત્તમિતિ ઞાણં હોતિ. ‘ખીણા જાતિ, વુસિતં બ્રહ્મચરિયં, કતં કરણીયં, નાપરં ઇત્થત્તાયા’તિ પજાનાતી’’તિ.

ઇદમવોચ ભગવા. અત્તમનો સો ભિક્ખુ ભગવતો ભાસિતં અભિનન્દિ. ઇમસ્મિઞ્ચ પન વેય્યાકરણસ્મિં ભઞ્ઞમાને તસ્સ ભિક્ખુસ્સ અનુપાદાય આસવેહિ ચિત્તં વિમુચ્ચીતિ [વિમુચ્ચતીતિ (સબ્બત્થ)]. દુતિયં.

૩. રાધઅનિચ્ચસુત્તં

૭૬. અથ ખો આયસ્મા રાધો…પે… એકમન્તં નિસિન્નો ખો આયસ્મા રાધો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘સાધુ મે, ભન્તે, ભગવા સંખિત્તેન ધમ્મં દેસેતુ, યમહં ભગવતો ધમ્મં સુત્વા એકો વૂપકટ્ઠો અપ્પમત્તો આતાપી પહિતત્તો વિહરેય્ય’’ન્તિ. ‘‘યં ખો, રાધ, અનિચ્ચં તત્ર તે છન્દો પહાતબ્બો. કિઞ્ચ, રાધ, અનિચ્ચં તત્ર તે છન્દો પહાતબ્બો? ચક્ખુ અનિચ્ચં, રૂપા અનિચ્ચા, ચક્ખુવિઞ્ઞાણં… ચક્ખુસમ્ફસ્સો… યમ્પિદં ચક્ખુસમ્ફસ્સપચ્ચયા ઉપ્પજ્જતિ વેદયિતં સુખં વા દુક્ખં વા અદુક્ખમસુખં વા તમ્પિ અનિચ્ચં. તત્ર તે છન્દો પહાતબ્બો…પે… જિવ્હા… કાયો… મનો અનિચ્ચો. તત્ર તે છન્દો પહાતબ્બો. ધમ્મા… મનોવિઞ્ઞાણં… મનોસમ્ફસ્સો… યમ્પિદં મનોસમ્ફસ્સપચ્ચયા ઉપ્પજ્જતિ વેદયિતં સુખં વા દુક્ખં વા અદુક્ખમસુખં વા તમ્પિ અનિચ્ચં. તત્ર તે છન્દો પહાતબ્બો. યં ખો, રાધ, અનિચ્ચં તત્ર તે છન્દો પહાતબ્બો’’તિ. તતિયં.

૪. રાધદુક્ખસુત્તં

૭૭. ‘‘યં ખો, રાધ, દુક્ખં તત્ર તે છન્દો પહાતબ્બો. કિઞ્ચ, રાધ, દુક્ખં? ચક્ખુ ખો, રાધ, દુક્ખં. તત્ર તે છન્દો પહાતબ્બો. રૂપા… ચક્ખુવિઞ્ઞાણં… ચક્ખુસમ્ફસ્સો… યમ્પિદં ચક્ખુસમ્ફસ્સ…પે… અદુક્ખમસુખં વા તમ્પિ દુક્ખં. તત્ર તે છન્દો પહાતબ્બો…પે… મનો દુક્ખો… ધમ્મા… મનોવિઞ્ઞાણં… મનોસમ્ફસ્સો… યમ્પિદં મનોસમ્ફસ્સપચ્ચયા ઉપ્પજ્જતિ વેદયિતં સુખં વા દુક્ખં વા અદુક્ખમસુખં વા તમ્પિ દુક્ખં. તત્ર તે છન્દો પહાતબ્બો. યં ખો, રાધ, દુક્ખં તત્ર તે છન્દો પહાતબ્બો’’તિ. ચતુત્થં.

૫. રાધઅનત્તસુત્તં

૭૮. ‘‘યો ખો, રાધ, અનત્તા તત્ર તે છન્દો પહાતબ્બો. કો ચ, રાધ, અનત્તા? ચક્ખુ ખો, રાધ, અનત્તા. તત્ર તે છન્દો પહાતબ્બો. રૂપા… ચક્ખુવિઞ્ઞાણં… ચક્ખુસમ્ફસ્સો… યમ્પિદં ચક્ખુસમ્ફસ્સપચ્ચયા…પે… મનો અનત્તા… ધમ્મા… મનોવિઞ્ઞાણં… મનોસમ્ફસ્સો… યમ્પિદં મનોસમ્ફસ્સપચ્ચયા ઉપ્પજ્જતિ વેદયિતં સુખં વા દુક્ખં વા અદુક્ખમસુખં વા તમ્પિ અનત્તા. તત્ર તે છન્દો પહાતબ્બો. યો ખો, રાધ, અનત્તા તત્ર તે છન્દો પહાતબ્બો’’તિ. પઞ્ચમં.

૬. પઠમઅવિજ્જાપહાનસુત્તં

૭૯. અથ ખો અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ…પે… એકમન્તં નિસિન્નો ખો સો ભિક્ખુ ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘અત્થિ નુ ખો, ભન્તે, એકો ધમ્મો યસ્સ પહાના ભિક્ખુનો અવિજ્જા પહીયતિ, વિજ્જા ઉપ્પજ્જતી’’તિ?

‘‘અત્થિ ખો, ભિક્ખુ, એકો ધમ્મો યસ્સ પહાના ભિક્ખુનો અવિજ્જા પહીયતિ, વિજ્જા ઉપ્પજ્જતી’’તિ.

‘‘કતમો પન, ભન્તે, એકો ધમ્મો યસ્સ પહાના ભિક્ખુનો અવિજ્જા પહીયતિ, વિજ્જા ઉપ્પજ્જતી’’તિ?

‘‘અવિજ્જા ખો, ભિક્ખુ, એકો ધમ્મો યસ્સ પહાના ભિક્ખુનો અવિજ્જા પહીયતિ, વિજ્જા ઉપ્પજ્જતી’’તિ.

‘‘કથં પન, ભન્તે, જાનતો, કથં પસ્સતો ભિક્ખુનો અવિજ્જા પહીયતિ, વિજ્જા ઉપ્પજ્જતી’’તિ?

‘‘ચક્ખું ખો, ભિક્ખુ, અનિચ્ચતો જાનતો પસ્સતો ભિક્ખુનો અવિજ્જા પહીયતિ, વિજ્જા ઉપ્પજ્જતિ. રૂપે… ચક્ખુવિઞ્ઞાણં… ચક્ખુસમ્ફસ્સં… યમ્પિદં, ચક્ખુસમ્ફસ્સપચ્ચયા ઉપ્પજ્જતિ વેદયિતં સુખં વા દુક્ખં વા અદુક્ખમસુખં વા તમ્પિ અનિચ્ચતો જાનતો પસ્સતો ભિક્ખુનો અવિજ્જા પહીયતિ, વિજ્જા ઉપ્પજ્જતિ…પે… મનં અનિચ્ચતો જાનતો પસ્સતો ભિક્ખુનો અવિજ્જા પહીયતિ, વિજ્જા ઉપ્પજ્જતિ. ધમ્મે… મનોવિઞ્ઞાણં… મનોસમ્ફસ્સં… યમ્પિદં મનોસમ્ફસ્સપચ્ચયા ઉપ્પજ્જતિ વેદયિતં સુખં વા દુક્ખં વા અદુક્ખમસુખં વા તમ્પિ અનિચ્ચતો જાનતો પસ્સતો ભિક્ખુનો અવિજ્જા પહીયતિ, વિજ્જા ઉપ્પજ્જતિ. એવં ખો, ભિક્ખુ, જાનતો એવં પસ્સતો ભિક્ખુનો અવિજ્જા પહીયતિ, વિજ્જા ઉપ્પજ્જતી’’તિ. છટ્ઠં.

૭. દુતિયઅવિજ્જાપહાનસુત્તં

૮૦. અથ ખો અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ…પે… એતદવોચ – ‘‘અત્થિ નુ ખો, ભન્તે, એકો ધમ્મો યસ્સ પહાના ભિક્ખુનો અવિજ્જા પહીયતિ, વિજ્જા ઉપ્પજ્જતી’’તિ?

‘‘અત્થિ ખો, ભિક્ખુ, એકો ધમ્મો યસ્સ પહાના ભિક્ખુનો અવિજ્જા પહીયતિ, વિજ્જા ઉપ્પજ્જતી’’તિ.

‘‘કતમો પન, ભન્તે, એકો ધમ્મો યસ્સ પહાના ભિક્ખુનો અવિજ્જા પહીયતિ, વિજ્જા ઉપ્પજ્જતી’’તિ?

‘‘અવિજ્જા ખો, ભિક્ખુ, એકો ધમ્મો યસ્સ પહાના ભિક્ખુનો અવિજ્જા પહીયતિ, વિજ્જા ઉપ્પજ્જતી’’તિ.

‘‘કથં પન, ભન્તે, જાનતો, કથં પસ્સતો અવિજ્જા પહીયતિ, વિજ્જા ઉપ્પજ્જતી’’તિ?

‘‘ઇધ, ભિક્ખુ, ભિક્ખુનો સુતં હોતિ – ‘સબ્બે ધમ્મા નાલં અભિનિવેસાયા’તિ. એવઞ્ચેતં, ભિક્ખુ, ભિક્ખુનો સુતં હોતિ – ‘સબ્બે ધમ્મા નાલં અભિનિવેસાયા’તિ. સો સબ્બં ધમ્મં અભિજાનાતિ, સબ્બં ધમ્મં અભિઞ્ઞાય સબ્બં ધમ્મં પરિજાનાતિ, સબ્બં ધમ્મં પરિઞ્ઞાય સબ્બનિમિત્તાનિ અઞ્ઞતો પસ્સતિ, ચક્ખું અઞ્ઞતો પસ્સતિ, રૂપે… ચક્ખુવિઞ્ઞાણં… ચક્ખુસમ્ફસ્સં… યમ્પિદં ચક્ખુસમ્ફસ્સપચ્ચયા ઉપ્પજ્જતિ વેદયિતં સુખં વા દુક્ખં વા અદુક્ખમસુખં વા તમ્પિ અઞ્ઞતો પસ્સતિ…પે… મનં અઞ્ઞતો પસ્સતિ, ધમ્મે… મનોવિઞ્ઞાણં… મનોસમ્ફસ્સં… યમ્પિદં મનોસમ્ફસ્સપચ્ચયા ઉપ્પજ્જતિ વેદયિતં સુખં વા દુક્ખં વા અદુક્ખમસુખં વા તમ્પિ અઞ્ઞતો પસ્સતિ. એવં ખો, ભિક્ખુ, જાનતો એવં પસ્સતો ભિક્ખુનો અવિજ્જા પહીયતિ, વિજ્જા ઉપ્પજ્જતી’’તિ. સત્તમં.

૮. સમ્બહુલભિક્ખુસુત્તં

૮૧. અથ ખો સમ્બહુલા ભિક્ખૂ યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિંસુ…પે… એકમન્તં નિસિન્ના ખો તે ભિક્ખૂ ભગવન્તં એતદવોચું – ‘‘ઇધ નો, ભન્તે, અઞ્ઞતિત્થિયા પરિબ્બાજકા અમ્હે એવં પુચ્છન્તિ – ‘કિમત્થિયં, આવુસો, સમણે ગોતમે બ્રહ્મચરિયં વુસ્સતી’તિ? એવં પુટ્ઠા મયં, ભન્તે, તેસં અઞ્ઞતિત્થિયાનં પરિબ્બાજકાનં એવં બ્યાકરોમ – ‘દુક્ખસ્સ ખો, આવુસો, પરિઞ્ઞત્થં ભગવતિ બ્રહ્મચરિયં વુસ્સતી’તિ. કચ્ચિ મયં, ભન્તે, એવં પુટ્ઠા એવં બ્યાકરમાના વુત્તવાદિનો ચેવ ભગવતો હોમ, ન ચ ભગવન્તં અભૂતેન અબ્ભાચિક્ખામ, ધમ્મસ્સ ચાનુધમ્મં બ્યાકરોમ, ન ચ કોચિ સહધમ્મિકો વાદાનુવાદો ગારય્હં ઠાનં આગચ્છતી’’તિ?

‘‘તગ્ઘ તુમ્હે, ભિક્ખવે, એવં પુટ્ઠા એવં બ્યાકરમાના વુત્તવાદિનો ચેવ મે હોથ, ન ચ મં અભૂતેન અબ્ભાચિક્ખથ, ધમ્મસ્સ ચાનુધમ્મં બ્યાકરોથ, ન ચ કોચિ સહધમ્મિકો વાદાનુવાદો ગારય્હં ઠાનં આગચ્છતિ. દુક્ખસ્સ હિ, ભિક્ખવે, પરિઞ્ઞત્થં મયિ બ્રહ્મચરિયં વુસ્સતિ. સચે પન વો, ભિક્ખવે, અઞ્ઞતિત્થિયા પરિબ્બાજકા એવં પુચ્છેય્યું – ‘કતમં પન તં, આવુસો, દુક્ખં, યસ્સ પરિઞ્ઞાય સમણે ગોતમે બ્રહ્મચરિયં વુસ્સતી’તિ? એવં પુટ્ઠા તુમ્હે, ભિક્ખવે, તેસં અઞ્ઞતિત્થિયાનં પરિબ્બાજકાનં એવં બ્યાકરેય્યાથ – ‘ચક્ખુ ખો, આવુસો, દુક્ખં, તસ્સ પરિઞ્ઞાય ભગવતિ બ્રહ્મચરિયં વુસ્સતિ. રૂપા…પે… યમ્પિદં ચક્ખુસમ્ફસ્સપચ્ચયા ઉપ્પજ્જતિ વેદયિતં સુખં વા દુક્ખં વા અદુક્ખમસુખં વા તમ્પિ દુક્ખં. તસ્સ પરિઞ્ઞાય ભગવતિ બ્રહ્મચરિયં વુસ્સતિ…પે… મનો દુક્ખો…પે… યમ્પિદં મનોસમ્ફસ્સપચ્ચયા ઉપ્પજ્જતિ વેદયિતં સુખં વા દુક્ખં વા અદુક્ખમસુખં વા તમ્પિ દુક્ખં. તસ્સ પરિઞ્ઞાય ભગવતિ બ્રહ્મચરિયં વુસ્સતિ. ઇદં ખો તં, આવુસો, દુક્ખં, તસ્સ પરિઞ્ઞાય ભગવતિ બ્રહ્મચરિયં વુસ્સતી’તિ. એવં પુટ્ઠા તુમ્હે, ભિક્ખવે, તેસં અઞ્ઞતિત્થિયાનં પરિબ્બાજકાનં એવં બ્યાકરેય્યાથા’’તિ. અટ્ઠમં.

૯. લોકપઞ્હાસુત્તં

૮૨. અથ ખો અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ યેન ભગવા…પે… એકમન્તં નિસિન્નો ખો સો ભિક્ખુ ભગવન્તં એતદવોચ –

‘‘‘લોકો, લોકો’તિ, ભન્તે, વુચ્ચતિ. કિત્તાવતા નુ ખો, ભન્તે, લોકોતિ વુચ્ચતી’’તિ? ‘‘‘લુજ્જતી’તિ ખો, ભિક્ખુ, તસ્મા લોકોતિ વુચ્ચતિ. કિઞ્ચ લુજ્જતિ? ચક્ખુ ખો, ભિક્ખુ, લુજ્જતિ. રૂપા લુજ્જન્તિ, ચક્ખુવિઞ્ઞાણં લુજ્જતિ, ચક્ખુસમ્ફસ્સો લુજ્જતિ, યમ્પિદં ચક્ખુસમ્ફસ્સપચ્ચયા ઉપ્પજ્જતિ વેદયિતં સુખં વા દુક્ખં વા અદુક્ખમસુખં વા તમ્પિ લુજ્જતિ…પે… જિવ્હા લુજ્જતિ…પે… મનો લુજ્જતિ, ધમ્મા લુજ્જન્તિ, મનોવિઞ્ઞાણં લુજ્જતિ, મનોસમ્ફસ્સો લુજ્જતિ, યમ્પિદં મનોસમ્ફસ્સપચ્ચયા ઉપ્પજ્જતિ વેદયિતં સુખં વા દુક્ખં વા અદુક્ખમસુખં વા તમ્પિ લુજ્જતિ. લુજ્જતીતિ ખો, ભિક્ખુ, તસ્મા લોકોતિ વુચ્ચતી’’તિ. નવમં.

૧૦. ફગ્ગુનપઞ્હાસુત્તં

૮૩. અથ ખો આયસ્મા ફગ્ગુનો…પે… એકમન્તં નિસિન્નો ખો આયસ્મા ફગ્ગુનો ભગવન્તં એતદવોચ –

‘‘અત્થિ નુ ખો, ભન્તે, તં ચક્ખુ, યેન ચક્ખુના અતીતે બુદ્ધે પરિનિબ્બુતે છિન્નપપઞ્ચે છિન્નવટુમે પરિયાદિન્નવટ્ટે સબ્બદુક્ખવીતિવટ્ટે પઞ્ઞાપયમાનો પઞ્ઞાપેય્ય…પે… અત્થિ નુ ખો, ભન્તે, સા જિવ્હા, યાય જિવ્હાય અતીતે બુદ્ધે પરિનિબ્બુતે છિન્નપપઞ્ચે છિન્નવટુમે પરિયાદિન્નવટ્ટે સબ્બદુક્ખવીતિવટ્ટે પઞ્ઞાપયમાનો પઞ્ઞાપેય્ય…પે… અત્થિ નુ ખો સો, ભન્તે, મનો, યેન મનેન અતીતે બુદ્ધે પરિનિબ્બુતે છિન્નપપઞ્ચે છિન્નવટુમે પરિયાદિન્નવટ્ટે સબ્બદુક્ખવીતિવટ્ટે પઞ્ઞાપયમાનો પઞ્ઞાપેય્યા’’તિ?

‘‘નત્થિ ખો તં, ફગ્ગુન, ચક્ખુ, યેન ચક્ખુના અતીતે બુદ્ધે પરિનિબ્બુતે છિન્નપપઞ્ચે છિન્નવટુમે પરિયાદિન્નવટ્ટે સબ્બદુક્ખવીતિવટ્ટે પઞ્ઞાપયમાનો પઞ્ઞાપેય્ય …પે… નત્થિ ખો સા, ફગ્ગુન, જિવ્હા, યાય જિવ્હાય અતીતે બુદ્ધે પરિનિબ્બુતે છિન્નપપઞ્ચે છિન્નવટુમે પરિયાદિન્નવટ્ટે સબ્બદુક્ખવીતિવટ્ટે પઞ્ઞાપયમાનો પઞ્ઞાપેય્ય…પે… નત્થિ ખો સો, ફગ્ગુન, મનો, યેન મનેન અતીતે બુદ્ધે પરિનિબ્બુતે છિન્નપપઞ્ચે છિન્નવટુમે પરિયાદિન્નવટ્ટે સબ્બદુક્ખવીતિવટ્ટે પઞ્ઞાપયમાનો પઞ્ઞાપેય્યા’’તિ. દસમં.

ગિલાનવગ્ગો અટ્ઠમો.

તસ્સુદ્દાનં –

ગિલાનેન દુવે વુત્તા, રાધેન અપરે તયો;

અવિજ્જાય ચ દ્વે વુત્તા, ભિક્ખુ લોકો ચ ફગ્ગુનોતિ.