૭. મિગજાલવગ્ગો

૧. પઠમમિગજાલસુત્તં

૬૩. સાવત્થિનિદાનં. અથ ખો આયસ્મા મિગજાલો યેન ભગવા…પે… એકમન્તં નિસિન્નો ખો આયસ્મા મિગજાલો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘‘એકવિહારી, એકવિહારી’તિ, ભન્તે, વુચ્ચતિ. કિત્તાવતા નુ ખો, ભન્તે, એકવિહારી હોતિ, કિત્તાવતા ચ પન સદુતિયવિહારી હોતી’’તિ?

‘‘સન્તિ ખો, મિગજાલ, ચક્ખુવિઞ્ઞેય્યા રૂપા ઇટ્ઠા કન્તા મનાપા પિયરૂપા કામૂપસંહિતા રજનીયા. તઞ્ચે ભિક્ખુ અભિનન્દતિ અભિવદતિ અજ્ઝોસાય તિટ્ઠતિ. તસ્સ તં અભિનન્દતો અભિવદતો અજ્ઝોસાય તિટ્ઠતો ઉપ્પજ્જતિ નન્દી [નન્દિ (સી. સ્યા. કં. પી.)]. નન્દિયા સતિ સારાગો હોતિ; સારાગે સતિ સંયોગો હોતિ. નન્દિસંયોજનસંયુત્તો ખો, મિગજાલ, ભિક્ખુ સદુતિયવિહારીતિ વુચ્ચતિ. સન્તિ…પે… સન્તિ ખો, મિગજાલ, જિવ્હાવિઞ્ઞેય્યા રસા ઇટ્ઠા કન્તા મનાપા પિયરૂપા કામૂપસંહિતા રજનીયા. તઞ્ચે ભિક્ખુ અભિનન્દતિ અભિવદતિ અજ્ઝોસાય તિટ્ઠતિ. તસ્સ તં અભિનન્દતો અભિવદતો અજ્ઝોસાય તિટ્ઠતો ઉપ્પજ્જતિ નન્દી. નન્દિયા સતિ સારાગો હોતિ; સારાગે સતિ સંયોગો હોતિ. નન્દિસંયોજનસંયુત્તો ખો, મિગજાલ, ભિક્ખુ સદુતિયવિહારીતિ વુચ્ચતિ. એવંવિહારી ચ, મિગજાલ, ભિક્ખુ કિઞ્ચાપિ અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવતિ અપ્પસદ્દાનિ અપ્પનિગ્ઘોસાનિ વિજનવાતાનિ મનુસ્સરાહસ્સેય્યકાનિ [મનુસ્સરાહસેય્યકાનિ (સી. સ્યા. કં. પી.)] પટિસલ્લાનસારુપ્પાનિ; અથ ખો સદુતિયવિહારીતિ વુચ્ચતિ. તં કિસ્સ હેતુ? તણ્હા હિસ્સ દુતિયા, સાસ્સ અપ્પહીના. તસ્મા સદુતિયવિહારી’’તિ વુચ્ચતિ.

‘‘સન્તિ ચ ખો, મિગજાલ, ચક્ખુવિઞ્ઞેય્યા રૂપા ઇટ્ઠા કન્તા મનાપા પિયરૂપા કામૂપસંહિતા રજનીયા. તઞ્ચે ભિક્ખુ નાભિનન્દતિ નાભિવદતિ નાજ્ઝોસાય તિટ્ઠતિ. તસ્સ તં અનભિનન્દતો અનભિવદતો અનજ્ઝોસાય તિટ્ઠતો નન્દી નિરુજ્ઝતિ. નન્દિયા અસતિ સારાગો ન હોતિ; સારાગે અસતિ સંયોગો ન હોતિ. નન્દિસંયોજનવિસંયુત્તો ખો, મિગજાલ, ભિક્ખુ એકવિહારીતિ વુચ્ચતિ…પે… સન્તિ ચ ખો, મિગજાલ, જિવ્હાવિઞ્ઞેય્યા રસા…પે… સન્તિ ચ ખો, મિગજાલ, મનોવિઞ્ઞેય્યા ધમ્મા ઇટ્ઠા કન્તા મનાપા પિયરૂપા કામૂપસંહિતા રજનીયા. તઞ્ચે ભિક્ખુ નાભિનન્દતિ નાભિવદતિ નાજ્ઝોસાય તિટ્ઠતિ. તસ્સ તં અનભિનન્દતો અનભિવદતો અનજ્ઝોસાય તિટ્ઠતો નન્દી નિરુજ્ઝતિ. નન્દિયા અસતિ સારાગો ન હોતિ; સારાગે અસતિ સંયોગો ન હોતિ. નન્દિસંયોજનવિપ્પયુત્તો ખો, મિગજાલ, ભિક્ખુ એકવિહારીતિ વુચ્ચતિ. એવંવિહારી ચ, મિગજાલ, ભિક્ખુ કિઞ્ચાપિ ગામન્તે વિહરતિ આકિણ્ણો ભિક્ખૂહિ ભિક્ખુનીહિ ઉપાસકેહિ ઉપાસિકાહિ રાજૂહિ રાજમહામત્તેહિ તિત્થિયેહિ તિત્થિયસાવકેહિ. અથ ખો એકવિહારીતિ વુચ્ચતિ. તં કિસ્સ હેતુ? તણ્હા હિસ્સ દુતિયા, સાસ્સ પહીના. તસ્મા એકવિહારીતિ વુચ્ચતી’’તિ. પઠમં.

૨. દુતિયમિગજાલસુત્તં

૬૪. અથ ખો આયસ્મા મિગજાલો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ…પે… એકમન્તં નિસિન્નો ખો આયસ્મા મિગજાલો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘સાધુ મે, ભન્તે, ભગવા સંખિત્તેન ધમ્મં દેસેતુ, યમહં ભગવતો ધમ્મં સુત્વા એકો વૂપકટ્ઠો અપ્પમત્તો આતાપી પહિતત્તો વિહરેય્ય’’ન્તિ.

‘‘સન્તિ ખો, મિગજાલ, ચક્ખુવિઞ્ઞેય્યા રૂપા ઇટ્ઠા કન્તા મનાપા પિયરૂપા કામૂપસંહિતા રજનીયા. તઞ્ચે ભિક્ખુ અભિનન્દતિ અભિવદતિ અજ્ઝોસાય તિટ્ઠતિ. તસ્સ તં અભિનન્દતો અભિવદતો અજ્ઝોસાય તિટ્ઠતો ઉપ્પજ્જતિ નન્દી. નન્દિસમુદયા દુક્ખસમુદયો, મિગજાલાતિ વદામિ…પે… સન્તિ ચ ખો, મિગજાલ, જિવ્હાવિઞ્ઞેય્યા રસા…પે… સન્તિ ચ ખો, મિગજાલ, મનોવિઞ્ઞેય્યા ધમ્મા ઇટ્ઠા કન્તા મનાપા પિયરૂપા કામૂપસંહિતા રજનીયા. તઞ્ચે ભિક્ખુ અભિનન્દતિ અભિવદતિ અજ્ઝોસાય તિટ્ઠતિ. તસ્સ તં અભિનન્દતો અભિવદતો અજ્ઝોસાય તિટ્ઠતો ઉપ્પજ્જતિ નન્દી. નન્દિસમુદયા દુક્ખસમુદયો, મિગજાલાતિ વદામિ.

‘‘સન્તિ ચ ખો, મિગજાલ, ચક્ખુવિઞ્ઞેય્યા રૂપા ઇટ્ઠા કન્તા મનાપા પિયરૂપા કામૂપસંહિતા રજનીયા. તઞ્ચે ભિક્ખુ નાભિનન્દતિ નાભિવદતિ નાજ્ઝોસાય તિટ્ઠતિ. તસ્સ તં અનભિનન્દતો અનભિવદતો અનજ્ઝોસાય તિટ્ઠતો નન્દી નિરુજ્ઝતિ. નન્દિનિરોધા દુક્ખનિરોધો, મિગજાલાતિ વદામિ…પે… સન્તિ ચ ખો, મિગજાલ, જિવ્હાવિઞ્ઞેય્યા રસા ઇટ્ઠા કન્તા…પે… સન્તિ ચ ખો, મિગજાલ, મનોવિઞ્ઞેય્યા ધમ્મા ઇટ્ઠા કન્તા મનાપા પિયરૂપા કામૂપસંહિતા રજનીયા. તઞ્ચે ભિક્ખુ નાભિનન્દતિ નાભિવદતિ નાજ્ઝોસાય તિટ્ઠતિ. તસ્સ તં અનભિનન્દતો અનભિવદતો અનજ્ઝોસાય તિટ્ઠતો નન્દી નિરુજ્ઝતિ. નન્દિનિરોધા દુક્ખનિરોધો, મિગજાલાતિ વદામી’’તિ.

અથ ખો આયસ્મા મિગજાલો ભગવતો ભાસિતં અભિનન્દિત્વા અનુમોદિત્વા ઉટ્ઠાયાસના ભગવન્તં અભિવાદેત્વા પદક્ખિણં કત્વા પક્કામિ. અથ ખો આયસ્મા મિગજાલો એકો વૂપકટ્ઠો અપ્પમત્તો આતાપી પહિતત્તો વિહરતો નચિરસ્સેવ – યસ્સત્થાય કુલપુત્તા સમ્મદેવ અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજન્તિ તદનુત્તરં – બ્રહ્મચરિયપરિયોસાનં દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહાસિ. ‘ખીણા જાતિ, વુસિતં બ્રહ્મચરિયં, કતં કરણીયં, નાપરં ઇત્થત્તાયા’તિ અબ્ભઞ્ઞાસિ. અઞ્ઞતરો ચ પનાયસ્મા મિગજાલો અરહતં અહોસીતિ. દુતિયં.

૩. પઠમસમિદ્ધિમારપઞ્હાસુત્તં

૬૫. એકં સમયં ભગવા રાજગહે વિહરતિ વેળુવને કલન્દકનિવાપે. અથ ખો આયસ્મા સમિદ્ધિ યેન ભગવા…પે… ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘‘મારો, મારો’તિ, ભન્તે, વુચ્ચતિ. કિત્તાવતા નુ ખો, ભન્તે, મારો વા અસ્સ મારપઞ્ઞત્તિ વા’’તિ?

‘‘યત્થ ખો, સમિદ્ધિ, અત્થિ ચક્ખુ, અત્થિ રૂપા, અત્થિ ચક્ખુવિઞ્ઞાણં, અત્થિ ચક્ખુવિઞ્ઞાણવિઞ્ઞાતબ્બા ધમ્મા, અત્થિ તત્થ મારો વા મારપઞ્ઞત્તિ વા. અત્થિ સોતં, અત્થિ સદ્દા, અત્થિ સોતવિઞ્ઞાણં, અત્થિ સોતવિઞ્ઞાણવિઞ્ઞાતબ્બા ધમ્મા, અત્થિ તત્થ મારો વા મારપઞ્ઞત્તિ વા. અત્થિ ઘાનં, અત્થિ ગન્ધા, અત્થિ ઘાનવિઞ્ઞાણં, અત્થિ ઘાનવિઞ્ઞાણવિઞ્ઞાતબ્બા ધમ્મા, અત્થિ તત્થ મારો વા મારપઞ્ઞત્તિ વા. અત્થિ જિવ્હા, અત્થિ રસા, અત્થિ જિવ્હાવિઞ્ઞાણં, અત્થિ જિવ્હાવિઞ્ઞાણવિઞ્ઞાતબ્બા ધમ્મા, અત્થિ તત્થ મારો વા મારપઞ્ઞત્તિ વા. અત્થિ કાયો, અત્થિ ફોટ્ઠબ્બા, અત્થિ કાયવિઞ્ઞાણં, અત્થિ કાયવિઞ્ઞાણવિઞ્ઞાતબ્બા ધમ્મા, અત્થિ તત્થ મારો વા મારપઞ્ઞત્તિ વા. અત્થિ મનો, અત્થિ ધમ્મા, અત્થિ મનોવિઞ્ઞાણં, અત્થિ મનોવિઞ્ઞાણવિઞ્ઞાતબ્બા ધમ્મા, અત્થિ તત્થ મારો વા મારપઞ્ઞત્તિ વા.

‘‘યત્થ ચ ખો, સમિદ્ધિ, નત્થિ ચક્ખુ, નત્થિ રૂપા, નત્થિ ચક્ખુવિઞ્ઞાણં, નત્થિ ચક્ખુવિઞ્ઞાણવિઞ્ઞાતબ્બા ધમ્મા, નત્થિ તત્થ મારો વા મારપઞ્ઞત્તિ વા. નત્થિ સોતં…પે… નત્થિ ઘાનં…પે… નત્થિ જિવ્હા, નત્થિ રસા, નત્થિ જિવ્હાવિઞ્ઞાણં, નત્થિ જિવ્હાવિઞ્ઞાણવિઞ્ઞાતબ્બા ધમ્મા, નત્થિ તત્થ મારો વા મારપઞ્ઞત્તિ વા. નત્થિ કાયો…પે…. નત્થિ મનો, નત્થિ ધમ્મા, નત્થિ મનોવિઞ્ઞાણં, નત્થિ મનોવિઞ્ઞાણવિઞ્ઞાતબ્બા ધમ્મા, નત્થિ તત્થ મારો વા મારપઞ્ઞત્તિ વા’’તિ. તતિયં.

૪. સમિદ્ધિસત્તપઞ્હાસુત્તં

૬૬. ‘‘‘સત્તો, સત્તો’તિ, ભન્તે, વુચ્ચતિ. કિત્તાવતા નુ ખો, ભન્તે, સત્તો વા અસ્સ સત્તપઞ્ઞત્તિ વા’’તિ…પે…. ચતુત્થં.

૫. સમિદ્ધિદુક્ખપઞ્હાસુત્તં

૬૭. ‘‘‘દુક્ખં, દુક્ખ’ન્તિ, ભન્તે, વુચ્ચતિ. કિત્તાવતા નુ ખો, ભન્તે, દુક્ખં વા અસ્સ દુક્ખપઞ્ઞત્તિ વા’’તિ…પે…. પઞ્ચમં.

૬. સમિદ્ધિલોકપઞ્હાસુત્તં

૬૮. ‘‘‘લોકો, લોકો’તિ, ભન્તે, વુચ્ચતિ. કિત્તાવતા નુ ખો, ભન્તે, લોકો વા અસ્સ લોકપઞ્ઞત્તિ વા’’તિ? યત્થ ખો, સમિદ્ધિ, અત્થિ ચક્ખુ, અત્થિ રૂપા, અત્થિ ચક્ખુવિઞ્ઞાણં, અત્થિ ચક્ખુવિઞ્ઞાણવિઞ્ઞાતબ્બા ધમ્મા, અત્થિ તત્થ લોકો વા લોકપઞ્ઞત્તિ વાતિ…પે… અત્થિ જિવ્હા…પે… અત્થિ મનો, અત્થિ ધમ્મા, અત્થિ મનોવિઞ્ઞાણં, અત્થિ મનોવિઞ્ઞાણવિઞ્ઞાતબ્બા ધમ્મા, અત્થિ તત્થ લોકો વા લોકપઞ્ઞત્તિ વા.

‘‘યત્થ ચ ખો, સમિદ્ધિ, નત્થિ ચક્ખુ, નત્થિ રૂપા, નત્થિ ચક્ખુવિઞ્ઞાણં, નત્થિ ચક્ખુવિઞ્ઞાણવિઞ્ઞાતબ્બા ધમ્મા, નત્થિ તત્થ લોકો વા લોકપઞ્ઞત્તિ વા…પે… નત્થિ જિવ્હા…પે… નત્થિ મનો, નત્થિ ધમ્મા, નત્થિ મનોવિઞ્ઞાણં, નત્થિ મનોવિઞ્ઞાણવિઞ્ઞાતબ્બા ધમ્મા, નત્થિ તત્થ લોકો વા લોકપઞ્ઞત્તિ વા’’તિ. છટ્ઠં.

૭. ઉપસેનઆસીવિસસુત્તં

૬૯. એકં સમયં આયસ્મા ચ સારિપુત્તો આયસ્મા ચ ઉપસેનો રાજગહે વિહરન્તિ સીતવને સપ્પસોણ્ડિકપબ્ભારે. તેન ખો પન સમયેન આયસ્મતો ઉપસેનસ્સ કાયે આસીવિસો પતિતો હોતિ. અથ ખો આયસ્મા ઉપસેનો ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘એથ મે, આવુસો, ઇમં કાયં મઞ્ચકં આરોપેત્વા બહિદ્ધા નીહરથ. પુરાયં કાયો ઇધેવ વિકિરતિ; સેય્યથાપિ ભુસમુટ્ઠી’’તિ.

એવં વુત્તે, આયસ્મા સારિપુત્તો આયસ્મન્તં ઉપસેનં એતદવોચ – ‘‘ન ખો પન મયં પસ્સામ આયસ્મતો ઉપસેનસ્સ કાયસ્સ વા અઞ્ઞથત્તં ઇન્દ્રિયાનં વા વિપરિણામં. અથ ચ પનાયસ્મા ઉપસેનો એવમાહ – ‘એથ મે, આવુસો, ઇમં કાયં મઞ્ચકં આરોપેત્વા બહિદ્ધા નીહરથ. પુરાયં કાયો ઇધેવ વિકિરતિ; સેય્યથાપિ ભુસમુટ્ઠી’’’તિ. ‘‘યસ્સ નૂન, આવુસો સારિપુત્ત, એવમસ્સ – ‘અહં ચક્ખૂતિ વા મમ ચક્ખૂતિ વા…પે… અહં જિવ્હાતિ વા મમ જિવ્હાતિ વા… અહં મનોતિ વા મમ મનોતિ વા’. તસ્સ, આવુસો સારિપુત્ત, સિયા કાયસ્સ વા અઞ્ઞથત્તં ઇન્દ્રિયાનં વા વિપરિણામો. મય્હઞ્ચ ખો, આવુસો સારિપુત્ત, ન એવં હોતિ – ‘અહં ચક્ખૂતિ વા મમ ચક્ખૂતિ વા…પે… અહં જિવ્હાતિ વા મમ જિવ્હાતિ વા…પે… અહં મનોતિ વા મમ મનોતિ વા’. તસ્સ મય્હઞ્ચ ખો, આવુસો સારિપુત્ત, કિં કાયસ્સ વા અઞ્ઞથત્તં ભવિસ્સતિ, ઇન્દ્રિયાનં વા વિપરિણામો’’તિ!

‘‘તથા હિ પનાયસ્મતો ઉપસેનસ્સ દીઘરત્તં અહઙ્કારમમઙ્કારમાનાનુસયો સુસમૂહતો. તસ્મા આયસ્મતો ઉપસેનસ્સ ન એવં હોતિ – ‘અહં ચક્ખૂતિ વા મમ ચક્ખૂતિ વા…પે… અહં જિવ્હાતિ વા મમ જિવ્હાતિ વા…પે… અહં મનોતિ વા મમ મનોતિ વા’’’તિ. અથ ખો તે ભિક્ખૂ આયસ્મતો ઉપસેનસ્સ કાયં મઞ્ચકં આરોપેત્વા બહિદ્ધા નીહરિંસુ. અથ ખો આયસ્મતો ઉપસેનસ્સ કાયો તત્થેવ વિકિરિ; સેય્યથાપિ ભુસમુટ્ઠીતિ. સત્તમં.

૮. ઉપવાણસન્દિટ્ઠિકસુત્તં

૭૦. અથ ખો આયસ્મા ઉપવાણો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ…પે… એકમન્તં નિસિન્નો ખો આયસ્મા ઉપવાણો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘‘સન્દિટ્ઠિકો ધમ્મો, સન્દિટ્ઠિકો ધમ્મો’તિ, ભન્તે, વુચ્ચતિ. કિત્તાવતા નુ ખો, ભન્તે, સન્દિટ્ઠિકો ધમ્મો હોતિ, અકાલિકો એહિપસ્સિકો ઓપનેય્યિકો પચ્ચત્તં વેદિતબ્બો વિઞ્ઞૂહી’’તિ?

‘‘ઇધ પન, ઉપવાણ, ભિક્ખુ ચક્ખુના રૂપં દિસ્વા રૂપપ્પટિસંવેદી ચ હોતિ રૂપરાગપ્પટિસંવેદી ચ. સન્તઞ્ચ અજ્ઝત્તં રૂપેસુ રાગં ‘અત્થિ મે અજ્ઝત્તં રૂપેસુ રાગો’તિ પજાનાતિ. યં તં, ઉપવાણ, ભિક્ખુ ચક્ખુના રૂપં દિસ્વા રૂપપ્પટિસંવેદી ચ હોતિ રૂપરાગપ્પટિસંવેદી ચ. સન્તઞ્ચ અજ્ઝત્તં રૂપેસુ રાગં ‘અત્થિ મે અજ્ઝત્તં રૂપેસુ રાગો’તિ પજાનાતિ. એવમ્પિ ખો, ઉપવાણ, સન્દિટ્ઠિકો ધમ્મો હોતિ અકાલિકો એહિપસ્સિકો ઓપનેય્યિકો પચ્ચત્તં વેદિતબ્બો વિઞ્ઞૂહી’’તિ…પે….

‘‘પુન ચપરં, ઉપવાણ, ભિક્ખુ જિવ્હાય રસં સાયિત્વા રસપ્પટિસંવેદી ચ હોતિ રસરાગપ્પટિસંવેદી ચ. સન્તઞ્ચ અજ્ઝત્તં રસેસુ રાગં ‘અત્થિ મે અજ્ઝત્તં રસેસુ રાગો’તિ પજાનાતિ. યં તં, ઉપવાણ, ભિક્ખુ જિવ્હાય રસં સાયિત્વા રસપ્પટિસંવેદી ચ હોતિ રસરાગપ્પટિસંવેદી ચ. સન્તઞ્ચ અજ્ઝત્તં રસેસુ રાગં ‘અત્થિ મે અજ્ઝત્તં રસેસુ રાગો’તિ પજાનાતિ. એવમ્પિ ખો, ઉપવાણ, સન્દિટ્ઠિકો ધમ્મો હોતિ અકાલિકો એહિપસ્સિકો ઓપનેય્યિકો પચ્ચત્તં વેદિતબ્બો વિઞ્ઞૂહી’’તિ…પે….

‘‘પુન ચપરં, ઉપવાણ, ભિક્ખુ મનસા ધમ્મં વિઞ્ઞાય ધમ્મપ્પટિસંવેદી ચ હોતિ ધમ્મરાગપ્પટિસંવેદી ચ. સન્તઞ્ચ અજ્ઝત્તં ધમ્મેસુ રાગં ‘અત્થિ મે અજ્ઝત્તં ધમ્મેસુ રાગો’તિ પજાનાતિ. યં તં, ઉપવાણ, ભિક્ખુ મનસા ધમ્મં વિઞ્ઞાય ધમ્મપ્પટિસંવેદી ચ હોતિ ધમ્મરાગપ્પટિસંવેદી ચ. સન્તઞ્ચ અજ્ઝત્તં ધમ્મેસુ રાગં ‘અત્થિ મે અજ્ઝત્તં ધમ્મેસુ રાગો’તિ પજાનાતિ. એવમ્પિ ખો, ઉપવાણ, સન્દિટ્ઠિકો ધમ્મો હોતિ…પે… પચ્ચત્તં વેદિતબ્બો વિઞ્ઞૂહી’’તિ…પે….

‘‘ઇધ પન, ઉપવાણ, ભિક્ખુ ચક્ખુના રૂપં દિસ્વા રૂપપ્પટિસંવેદી ચ હોતિ, નો ચ રૂપરાગપ્પટિસંવેદી. અસન્તઞ્ચ અજ્ઝત્તં રૂપેસુ રાગં ‘નત્થિ મે અજ્ઝત્તં રૂપેસુ રાગો’તિ પજાનાતિ. યં તં, ઉપવાણ, ભિક્ખુ ચક્ખુના રૂપં દિસ્વા રૂપપ્પટિસંવેદીહિ ખો હોતિ, નો ચ રૂપરાગપ્પટિસંવેદી. અસન્તઞ્ચ અજ્ઝત્તં રૂપેસુ રાગં ‘નત્થિ મે અજ્ઝત્તં રૂપેસુ રાગો’તિ પજાનાતિ. એવમ્પિ ખો, ઉપવાણ, સન્દિટ્ઠિકો ધમ્મો હોતિ, અકાલિકો એહિપસ્સિકો ઓપનેય્યિકો પચ્ચત્તં વેદિતબ્બો વિઞ્ઞૂહી’’તિ…પે….

‘‘પુન ચપરં, ઉપવાણ, ભિક્ખુ જિવ્હાય રસં સાયિત્વા રસપ્પટિસંવેદીહિ ખો હોતિ, નો ચ રસરાગપ્પટિસંવેદી. અસન્તઞ્ચ અજ્ઝત્તં રસેસુ રાગં ‘નત્થિ મે અજ્ઝત્તં રસેસુ રાગો’તિ પજાનાતિ…પે….

‘‘પુન ચપરં, ઉપવાણ, ભિક્ખુ મનસા ધમ્મં વિઞ્ઞાય ધમ્મપ્પટિસંવેદીહિ ખો હોતિ, નો ચ ધમ્મરાગપ્પટિસંવેદી. અસન્તઞ્ચ અજ્ઝત્તં ધમ્મેસુ રાગં ‘નત્થિ મે અજ્ઝત્તં ધમ્મેસુ રાગો’તિ પજાનાતિ. યં તં, ઉપવાણ, ભિક્ખુ મનસા ધમ્મં વિઞ્ઞાય ધમ્મપ્પટિસંવેદીહિ ખો હોતિ, નો ચ ધમ્મરાગપ્પટિસંવેદી. અસન્તઞ્ચ અજ્ઝત્તં ધમ્મેસુ રાગં ‘નત્થિ મે અજ્ઝત્તં ધમ્મેસુ રાગો’તિ પજાનાતિ. એવમ્પિ ખો, ઉપવાણ, સન્દિટ્ઠિકો ધમ્મો હોતિ, અકાલિકો એહિપસ્સિકો ઓપનેય્યિકો પચ્ચત્તં વેદિતબ્બો વિઞ્ઞૂહી’’તિ. અટ્ઠમં.

૯. પઠમછફસ્સાયતનસુત્તં

૭૧. ‘‘યો હિ કોચિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ છન્નં ફસ્સાયતનાનં સમુદયઞ્ચ અત્થઙ્ગમઞ્ચ અસ્સાદઞ્ચ આદીનવઞ્ચ નિસ્સરણઞ્ચ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ. અવુસિતં તેન બ્રહ્મચરિયં, આરકા સો ઇમસ્મા ધમ્મવિનયા’’તિ.

એવં વુત્તે, અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘એત્થાહં, ભન્તે, અનસ્સસં [અનસ્સસિં (સી.), અનસ્સાસં (સ્યા. કં.), અનસ્સાસિં (પી.)]. અહઞ્હિ, ભન્તે, છન્નં ફસ્સાયતનાનં સમુદયઞ્ચ અત્થઙ્ગમઞ્ચ અસ્સાદઞ્ચ આદીનવઞ્ચ નિસ્સરણઞ્ચ યથાભૂતં નપ્પજાનામી’’તિ.

‘‘તં કિં મઞ્ઞસિ, ભિક્ખુ, ચક્ખું ‘એતં મમ, એસોહમસ્મિ, એસો મે અત્તા’તિ સમનુપસ્સસી’’તિ?

‘‘નો હેતં, ભન્તે’’.

‘‘સાધુ, ભિક્ખુ, એત્થ ચ તે, ભિક્ખુ, ચક્ખુ ‘નેતં મમ, નેસોહમસ્મિ, ન મેસો અત્તા’તિ એવમેતં યથાભૂતં સમ્મપ્પઞ્ઞાય સુદિટ્ઠં ભવિસ્સતિ. એસેવન્તો દુક્ખસ્સ…પે… જિવ્હં ‘એતં મમ, એસોહમસ્મિ, એસો મે અત્તા’તિ સમનુપસ્સસી’’તિ?

‘‘નો હેતં, ભન્તે’’.

‘‘સાધુ, ભિક્ખુ, એત્થ ચ તે, ભિક્ખુ, જિવ્હા ‘નેતં મમ, નેસોહમસ્મિ, ન મેસો અત્તા’તિ એવમેતં યથાભૂતં સમ્મપ્પઞ્ઞાય સુદિટ્ઠં ભવિસ્સતિ. એસેવન્તો દુક્ખસ્સ…પે… મનં ‘એતં મમ, એસોહમસ્મિ, એસો મે અત્તા’તિ સમનુપસ્સસી’’તિ?

‘‘નો હેતં, ભન્તે’’.

‘‘સાધુ, ભિક્ખુ, એત્થ ચ તે, ભિક્ખુ, મનો ‘નેતં મમ, નેસોહમસ્મિ, ન મેસો અત્તા’તિ એવમેતં યથાભૂતં સમ્મપ્પઞ્ઞાય સુદિટ્ઠં ભવિસ્સતિ. એસેવન્તો દુક્ખસ્સા’’તિ. નવમં.

૧૦. દુતિયછફસ્સાયતનસુત્તં

૭૨. ‘‘યો હિ કોચિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ છન્નં ફસ્સાયતનાનં સમુદયઞ્ચ અત્થઙ્ગમઞ્ચ અસ્સાદઞ્ચ આદીનવઞ્ચ નિસ્સરણઞ્ચ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ. અવુસિતં તેન બ્રહ્મચરિયં, આરકા સો ઇમસ્મા ધમ્મવિનયા’’તિ.

એવં વુત્તે, અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘એત્થાહં, ભન્તે, અનસ્સસં પનસ્સસં. અહઞ્હિ, ભન્તે, છન્નં ફસ્સાયતનાનં સમુદયઞ્ચ અત્થઙ્ગમઞ્ચ અસ્સાદઞ્ચ આદીનવઞ્ચ નિસ્સરણઞ્ચ યથાભૂતં નપ્પજાનામી’’તિ.

‘‘તં કિં મઞ્ઞસિ, ભિક્ખુ, ચક્ખું ‘નેતં મમ, નેસોહમસ્મિ, ન મેસો અત્તા’તિ સમનુપસ્સસી’’તિ?

‘‘એવં, ભન્તે’’.

‘‘સાધુ, ભિક્ખુ, એત્થ ચ તે, ભિક્ખુ, ચક્ખુ ‘નેતં મમ, નેસોહમસ્મિ ન મેસો અત્તા’તિ એવમેતં યથાભૂતં સમ્મપ્પઞ્ઞાય સુદિટ્ઠં ભવિસ્સતિ. એવં તે એતં પઠમં ફસ્સાયતનં પહીનં ભવિસ્સતિ આયતિં અપુનબ્ભવાય…પે….

‘‘જિવ્હં ‘નેતં મમ, નેસોહમસ્મિ, ન મેસો અત્તા’તિ સમનુપસ્સસી’’તિ?

‘‘એવં, ભન્તે’’.

‘‘સાધુ, ભિક્ખુ, એત્થ ચ તે, ભિક્ખુ, જિવ્હા ‘નેતં મમ, નેસોહમસ્મિ ન મેસો અત્તા’તિ એવમેતં યથાભૂતં સમ્મપ્પઞ્ઞાય સુદિટ્ઠં ભવિસ્સતિ. એવં તે એતં ચતુત્થં ફસ્સાયતનં પહીનં ભવિસ્સતિ આયતિં અપુનબ્ભવાય…પે….

‘‘મનં ‘નેતં મમ, નેસોહમસ્મિ, ન મેસો અત્તા’તિ સમનુપસ્સસી’’તિ?

‘‘એવં, ભન્તે’’.

‘‘સાધુ, ભિક્ખુ, એત્થ ચ તે, ભિક્ખુ, મનો ‘નેતં મમ, નેસોહમસ્મિ, ન મેસો અત્તા’તિ એવમેતં યથાભૂતં સમ્મપ્પઞ્ઞાય સુદિટ્ઠં ભવિસ્સતિ. એવં તે એતં છટ્ઠં ફસ્સાયતનં પહીનં ભવિસ્સતિ આયતિં અપુનબ્ભવાયા’’તિ. દસમં.

૧૧. તતિયછફસ્સાયતનસુત્તં

૭૩. ‘‘યો હિ કોચિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ છન્નં ફસ્સાયતનાનં સમુદયઞ્ચ અત્થઙ્ગમઞ્ચ અસ્સાદઞ્ચ આદીનવઞ્ચ નિસ્સરણઞ્ચ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ. અવુસિતં તેન બ્રહ્મચરિયં, આરકા સો ઇમસ્મા ધમ્મવિનયા’’તિ.

એવં વુત્તે, અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘એત્થાહં, ભન્તે, અનસ્સસં પનસ્સસં. અહઞ્હિ, ભન્તે, છન્નં ફસ્સાયતનાનં સમુદયઞ્ચ અત્થઙ્ગમઞ્ચ અસ્સાદઞ્ચ આદીનવઞ્ચ નિસ્સરણઞ્ચ યથાભૂતં નપ્પજાનામી’’તિ.

‘‘તં કિં મઞ્ઞસિ, ભિક્ખુ, ચક્ખુ નિચ્ચં વા અનિચ્ચં વા’’તિ?

‘‘અનિચ્ચં, ભન્તે’’.

‘‘યં પનાનિચ્ચં દુક્ખં વા તં સુખં વા’’તિ?

‘‘દુક્ખં, ભન્તે’’.

‘‘યં પનાનિચ્ચં દુક્ખં વિપરિણામધમ્મં, કલ્લં નુ તં સમનુપસ્સિતું – ‘એતં મમ, એસોહમસ્મિ, એસો મે અત્તા’’’તિ?

‘‘નો હેતં, ભન્તે’’.

‘‘સોતં… ઘાનં… જિવ્હા… કાયો… મનો નિચ્ચો વા અનિચ્ચો વા’’તિ?

‘‘અનિચ્ચો, ભન્તે’’.

‘‘યં પનાનિચ્ચં દુક્ખં વા તં સુખં વા’’તિ?

‘‘દુક્ખં, ભન્તે’’.

‘‘યં પનાનિચ્ચં દુક્ખં વિપરિણામધમ્મં, કલ્લં નુ તં સમનુપસ્સિતું – ‘એતં મમ, એસોહમસ્મિ, એસો મે અત્તા’’’તિ?

‘‘નો હેતં, ભન્તે’’.

‘‘એવં પસ્સં, ભિક્ખુ, સુતવા અરિયસાવકો ચક્ખુસ્મિમ્પિ નિબ્બિન્દતિ, સોતસ્મિમ્પિ નિબ્બિન્દતિ, ઘાનસ્મિમ્પિ નિબ્બિન્દતિ, જિવ્હાયપિ નિબ્બિન્દતિ, કાયસ્મિમ્પિ નિબ્બિન્દતિ, મનસ્મિમ્પિ નિબ્બિન્દતિ. નિબ્બિન્દં વિરજ્જતિ; વિરાગા વિમુચ્ચતિ; વિમુત્તસ્મિં વિમુત્તમિતિ ઞાણં હોતિ. ‘ખીણા જાતિ, વુસિતં બ્રહ્મચરિયં, કતં કરણીયં, નાપરં ઇત્થત્તાયા’તિ પજાનાતી’’તિ. એકાદસમં.

મિગજાલવગ્ગો સત્તમો.

તસ્સુદ્દાનં –

મિગજાલેન દ્વે વુત્તા, ચત્તારો ચ સમિદ્ધિના;

ઉપસેનો ઉપવાણો, છફસ્સાયતનિકા તયોતિ.