૭. ઉદાયીસુત્તં

૨૩૪. એકં સમયં આયસ્મા ચ આનન્દો આયસ્મા ચ ઉદાયી કોસમ્બિયં વિહરન્તિ ઘોસિતારામે. અથ ખો આયસ્મા ઉદાયી સાયન્હસમયં પટિસલ્લાના વુટ્ઠિતો યેનાયસ્મા આનન્દો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મતા આનન્દેન સદ્ધિં સમ્મોદિ. સમ્મોદનીયં કથં સારણીયં વીતિસારેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો આયસ્મા ઉદાયી આયસ્મન્તં આનન્દં એતદવોચ –

‘‘યથેવ નુ ખો, આવુસો આનન્દ, અયં કાયો ભગવતા અનેકપરિયાયેન અક્ખાતો વિવટો પકાસિતો – ‘ઇતિપાયં કાયો અનત્તા’તિ, સક્કા એવમેવ વિઞ્ઞાણં પિદં આચિક્ખિતું દેસેતું પઞ્ઞપેતું પટ્ઠપેતું વિવરિતું વિભજિતું ઉત્તાનીકાતું – ‘ઇતિપિદં વિઞ્ઞાણં અનત્તા’’’તિ?

‘‘યથેવ ખો, આવુસો ઉદાયી, અયં કાયો ભગવતા અનેકપરિયાયેન અક્ખાતો વિવટો પકાસિતો – ‘ઇતિપાયં કાયો અનત્તા’તિ, સક્કા એવમેવ વિઞ્ઞાણં પિદં આચિક્ખિતું દેસેતું પઞ્ઞપેતું પટ્ઠપેતું વિવરિતું વિભજિતું ઉત્તાનીકાતું – ‘ઇતિપિદં વિઞ્ઞાણં અનત્તા’’’તિ.

‘‘ચક્ખુઞ્ચ, આવુસો, પટિચ્ચ રૂપે ચ ઉપ્પજ્જતિ ચક્ખુવિઞ્ઞાણ’’ન્તિ? ‘‘એવમાવુસો’’તિ. ‘‘યો ચાવુસો, હેતુ, યો ચ પચ્ચયો ચક્ખુવિઞ્ઞાણસ્સ ઉપ્પાદાય, સો ચ હેતુ, સો ચ પચ્ચયો સબ્બેન સબ્બં સબ્બથા સબ્બં અપરિસેસં નિરુજ્ઝેય્ય. અપિ નુ ખો ચક્ખુવિઞ્ઞાણં પઞ્ઞાયેથા’’તિ? ‘‘નો હેતં, આવુસો’’. ‘‘ઇમિનાપિ ખો એતં, આવુસો, પરિયાયેન ભગવતા અક્ખાતં વિવટં પકાસિતં – ‘ઇતિપિદં વિઞ્ઞાણં અનત્તા’’’તિ…પે….

‘‘જિવ્હઞ્ચાવુસો, પટિચ્ચ રસે ચ ઉપ્પજ્જતિ જિવ્હાવિઞ્ઞાણ’’ન્તિ? ‘‘એવમાવુસો’’તિ. ‘‘યો ચાવુસો, હેતુ યો ચ પચ્ચયો જિવ્હાવિઞ્ઞાણસ્સ ઉપ્પાદાય, સો ચ હેતુ, સો ચ પચ્ચયો સબ્બેન સબ્બં સબ્બથા સબ્બં અપરિસેસં નિરુજ્ઝેય્ય, અપિ નુ ખો જિવ્હાવિઞ્ઞાણં પઞ્ઞાયેથા’’તિ? ‘‘નો હેતં, આવુસો’’. ‘‘ઇમિનાપિ ખો એતં, આવુસો, પરિયાયેન ભગવતા અક્ખાતં વિવટં પકાસિતં – ‘ઇતિપિદં વિઞ્ઞાણં અનત્તા’’’તિ…પે….

‘‘મનઞ્ચાવુસો, પટિચ્ચ ધમ્મે ચ ઉપ્પજ્જતિ મનોવિઞ્ઞાણ’’ન્તિ? ‘‘એવમાવુસો’’તિ. ‘‘યો ચાવુસો, હેતુ, યો ચ પચ્ચયો મનોવિઞ્ઞાણસ્સ ઉપ્પાદાય, સો ચ હેતુ, સો ચ પચ્ચયો સબ્બેન સબ્બં સબ્બથા સબ્બં અપરિસેસં નિરુજ્ઝેય્ય, અપિ નુ ખો મનોવિઞ્ઞાણં પઞ્ઞાયેથા’’તિ? ‘‘નો હેતં, આવુસો’’. ‘‘ઇમિનાપિ ખો એતં, આવુસો, પરિયાયેન ભગવતા અક્ખાતં વિવટં પકાસિતં – ‘ઇતિપિદં વિઞ્ઞાણં અનત્તા’’’તિ.

‘‘સેય્યથાપિ, આવુસો, પુરિસો સારત્થિકો સારગવેસી સારપરિયેસનં ચરમાનો તિણ્હં કુઠારિં આદાય વનં પવિસેય્ય. સો તત્થ પસ્સેય્ય મહન્તં કદલિક્ખન્ધં ઉજું નવં અકુક્કુકજાતં [અકુક્કુટકજાતં (સ્યા. કં.), અકુક્કજટજાતં (ક.)]. તમેનં મૂલે છિન્દેય્ય; મૂલે છેત્વા અગ્ગે છિન્દેય્ય; અગ્ગે છેત્વા પત્તવટ્ટિં વિનિબ્ભુજેય્ય [વિનિબ્ભુજ્જેય્ય (પી.), વિનિબ્ભજ્જેય્ય (સ્યા. કં.)]. સો તત્થ ફેગ્ગુમ્પિ નાધિગચ્છેય્ય, કુતો સારં! એવમેવ ખો, આવુસો, ભિક્ખુ છસુ ફસ્સાયતનેસુ નેવત્તાનં ન અત્તનિયં સમનુપસ્સતિ. સો એવં અસમનુપસ્સન્તો [એવં સમનુપસ્સન્તો (સ્યા. કં. ક.)] ન કિઞ્ચિ લોકે ઉપાદિયતિ. અનુપાદિયં ન પરિતસ્સતિ. અપરિતસ્સં પચ્ચત્તઞ્ઞેવ પરિનિબ્બાયતિ. ‘ખીણા જાતિ, વુસિતં બ્રહ્મચરિયં, કતં કરણીયં, નાપરં ઇત્થત્તાયા’તિ પજાનાતી’’તિ. સત્તમં.