૭. હાલિદ્દિકાનિસુત્તં

૧૩૦. એકં સમયં આયસ્મા મહાકચ્ચાનો અવન્તીસુ વિહરતિ કુરરઘરે [કુલઘરે (સ્યા. ક.)] પપાતે [પવત્તે (સી. પી.), સમ્પવત્તે (સ્યા. કં. ક.) એત્થેવ અટ્ઠમપિટ્ઠેપિ] પબ્બતે. અથ ખો હાલિદ્દિકાનિ [હાલિદ્દકાનિ (સી. સ્યા. કં.)] ગહપતિ યેનાયસ્મા મહાકચ્ચાનો તેનુપસઙ્કમિ…પે… એકમન્તં નિસિન્નો ખો હાલિદ્દિકાનિ ગહપતિ આયસ્મન્તં મહાકચ્ચાનં એતદવોચ – ‘‘વુત્તમિદં, ભન્તે, ભગવતા – ‘ધાતુનાનત્તં પટિચ્ચ ઉપ્પજ્જતિ ફસ્સનાનત્તં; ફસ્સનાનત્તં પટિચ્ચ ઉપ્પજ્જતિ વેદનાનાનત્ત’ન્તિ. કથં નુ ખો, ભન્તે, ધાતુનાનત્તં પટિચ્ચ ઉપ્પજ્જતિ ફસ્સનાનત્તં; ફસ્સનાનત્તં પટિચ્ચ ઉપ્પજ્જતિ વેદનાનાનત્ત’’ન્તિ? ‘‘ઇધ, ગહપતિ, ભિક્ખુ ચક્ખુના રૂપં દિસ્વા ‘મનાપં ઇત્થેત’ન્તિ પજાનાતિ ચક્ખુવિઞ્ઞાણં સુખવેદનિયઞ્ચ [સુખવેદનિયં, સુખવેદનિયં (સી. પી.), સુખવેદનિયઞ્ચ, સુખવેદનિયં (સ્યા. કં. ક.) એવં ‘‘દુક્ખવેદનિયઞ્ચ અદુક્ખમસુખવેદનિયઞ્ચા’’તિ પદેસુપિ. અટ્ઠકથાટીકા ઓલોકેતબ્બા]. ફસ્સં પટિચ્ચ ઉપ્પજ્જતિ સુખા વેદના. ચક્ખુના ખો પનેવ [પનેવં (સ્યા. કં. ક.)] રૂપં દિસ્વા ‘અમનાપં ઇત્થેત’ન્તિ પજાનાતિ ચક્ખુવિઞ્ઞાણં દુક્ખવેદનિયઞ્ચ. ફસ્સં પટિચ્ચ ઉપ્પજ્જતિ દુક્ખા વેદના. ચક્ખુના ખો પનેવ રૂપં દિસ્વા ‘ઉપેક્ખાટ્ઠાનિયં [ઉપેક્ખાવેદનિયં (ક.)] ઇત્થેત’ન્તિ પજાનાતિ ચક્ખુવિઞ્ઞાણં અદુક્ખમસુખવેદનિયઞ્ચ. ફસ્સં પટિચ્ચ ઉપ્પજ્જતિ અદુક્ખમસુખા વેદના.

‘‘પુન ચપરં, ગહપતિ, ભિક્ખુ સોતેન સદ્દં સુત્વા…પે… ઘાનેન ગન્ધં ઘાયિત્વા…પે… જિવ્હાય રસં સાયિત્વા…પે… કાયેન ફોટ્ઠબ્બં ફુસિત્વા…પે… મનસા ધમ્મં વિઞ્ઞાય ‘મનાપં ઇત્થેત’ન્તિ પજાનાતિ મનોવિઞ્ઞાણં સુખવેદનિયઞ્ચ. ફસ્સં પટિચ્ચ ઉપ્પજ્જતિ સુખા વેદના. મનસા ખો પનેવ ધમ્મં વિઞ્ઞાય ‘અમનાપં ઇત્થેત’ન્તિ પજાનાતિ મનોવિઞ્ઞાણં દુક્ખવેદનિયઞ્ચ. ફસ્સં પટિચ્ચ ઉપ્પજ્જતિ દુક્ખા વેદના. મનસા ખો પનેવ ધમ્મં વિઞ્ઞાય ‘ઉપેક્ખાટ્ઠાનિયં ઇત્થેત’ન્તિ પજાનાતિ મનોવિઞ્ઞાણં અદુક્ખમસુખવેદનિયઞ્ચ. ફસ્સં પટિચ્ચ ઉપ્પજ્જતિ અદુક્ખમસુખા વેદના. એવં ખો, ગહપતિ, ધાતુનાનત્તં પટિચ્ચ ઉપ્પજ્જતિ ફસ્સનાનત્તં; ફસ્સનાનત્તં પટિચ્ચ ઉપ્પજ્જતિ વેદનાનાનત્ત’’ન્તિ. સત્તમં.