૧. અનિચ્ચવગ્ગો

૧. અજ્ઝત્તાનિચ્ચસુત્તં

૧. એવં મે સુતં. એકં સમયં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તત્ર ખો ભગવા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘ભિક્ખવો’’તિ. ‘‘ભદન્તે’’તિ તે ભિક્ખૂ ભગવતો પચ્ચસ્સોસું. ભગવા એતદવોચ –

‘‘ચક્ખું, ભિક્ખવે, અનિચ્ચં. યદનિચ્ચં તં દુક્ખં; યં દુક્ખં તદનત્તા. યદનત્તા તં ‘નેતં મમ, નેસોહમસ્મિ, ન મેસો અત્તા’તિ એવમેતં યથાભૂતં સમ્મપ્પઞ્ઞાય દટ્ઠબ્બં. સોતં અનિચ્ચં. યદનિચ્ચં…પે… ઘાનં અનિચ્ચં. યદનિચ્ચં…પે… જિવ્હા અનિચ્ચા. યદનિચ્ચં તં દુક્ખં; યં દુક્ખં તદનત્તા. યદનત્તા તં ‘નેતં મમ, નેસોહમસ્મિ, ન મેસો અત્તા’તિ એવમેતં યથાભૂતં સમ્મપ્પઞ્ઞાય દટ્ઠબ્બં. કાયો અનિચ્ચો. યદનિચ્ચં…પે… મનો અનિચ્ચો. યદનિચ્ચં તં દુક્ખં; યં દુક્ખં તદનત્તા. યદનત્તા તં ‘નેતં મમ, નેસોહમસ્મિ, ન મેસો અત્તા’તિ એવમેતં યથાભૂતં સમ્મપ્પઞ્ઞાય દટ્ઠબ્બં. એવં પસ્સં, ભિક્ખવે, સુતવા અરિયસાવકો ચક્ખુસ્મિમ્પિ નિબ્બિન્દતિ, સોતસ્મિમ્પિ નિબ્બિન્દતિ, ઘાનસ્મિમ્પિ નિબ્બિન્દતિ, જિવ્હાયપિ નિબ્બિન્દતિ, કાયસ્મિમ્પિ નિબ્બિન્દતિ, મનસ્મિમ્પિ નિબ્બિન્દતિ. નિબ્બિન્દં વિરજ્જતિ; વિરાગા વિમુચ્ચતિ; વિમુત્તસ્મિં વિમુત્તમિતિ ઞાણં હોતિ. ‘ખીણા જાતિ, વુસિતં બ્રહ્મચરિયં, કતં કરણીયં, નાપરં ઇત્થત્તાયા’તિ પજાનાતી’’તિ. પઠમં.

૨. અજ્ઝત્તદુક્ખસુત્તં

૨. ‘‘ચક્ખું, ભિક્ખવે, દુક્ખં. યં દુક્ખં તદનત્તા; યદનત્તા તં ‘નેતં મમ, નેસોહમસ્મિ, ન મેસો અત્તા’તિ એવમેતં યથાભૂતં સમ્મપ્પઞ્ઞાય દટ્ઠબ્બં. સોતં દુક્ખં…પે… ઘાનં દુક્ખં… જિવ્હા દુક્ખા… કાયો દુક્ખો… મનો દુક્ખો. યં દુક્ખં તદનત્તા; યદનત્તા તં ‘નેતં મમ, નેસોહમસ્મિ, ન મેસો અત્તા’તિ એવમેતં યથાભૂતં સમ્મપ્પઞ્ઞાય દટ્ઠબ્બં. એવં પસ્સં…પે… નાપરં ઇત્થત્તાયાતિ પજાનાતી’’તિ. દુતિયં.

૩. અજ્ઝત્તાનત્તસુત્તં

૩. ‘‘ચક્ખું, ભિક્ખવે, અનત્તા. યદનત્તા તં ‘નેતં મમ, નેસોહમસ્મિ, ન મેસો અત્તા’તિ એવમેતં યથાભૂતં સમ્મપ્પઞ્ઞાય દટ્ઠબ્બં. સોતં અનત્તા…પે… ઘાનં અનત્તા… જિવ્હા અનત્તા… કાયો અનત્તા… મનો અનત્તા. યદનત્તા તં ‘નેતં મમ, નેસોહમસ્મિ, ન મેસો અત્તા’તિ એવમેતં યથાભૂતં સમ્મપ્પઞ્ઞાય દટ્ઠબ્બં. એવં પસ્સં…પે… નાપરં ઇત્થત્તાયાતિ પજાનાતી’’તિ. તતિયં.

૪. બાહિરાનિચ્ચસુત્તં

૪. ‘‘રૂપા, ભિક્ખવે, અનિચ્ચા. યદનિચ્ચં તં દુક્ખં; યં દુક્ખં તદનત્તા. યદનત્તા તં ‘નેતં મમ, નેસોહમસ્મિ, ન મેસો અત્તા’તિ એવમેતં યથાભૂતં સમ્મપ્પઞ્ઞાય દટ્ઠબ્બં. સદ્દા… ગન્ધા… રસા… ફોટ્ઠબ્બા… ધમ્મા અનિચ્ચા. યદનિચ્ચં તં દુક્ખં; યં દુક્ખં તદનત્તા. યદનત્તા તં ‘નેતં મમ, નેસોહમસ્મિ, ન મેસો અત્તા’તિ એવમેતં યથાભૂતં સમ્મપ્પઞ્ઞાય દટ્ઠબ્બં. એવં પસ્સં, ભિક્ખવે, સુતવા અરિયસાવકો રૂપેસુપિ નિબ્બિન્દતિ, સદ્દેસુપિ નિબ્બિન્દતિ, ગન્ધેસુપિ નિબ્બિન્દતિ, રસેસુપિ નિબ્બિન્દતિ, ફોટ્ઠબ્બેસુપિ નિબ્બિન્દતિ, ધમ્મેસુપિ નિબ્બિન્દતિ. નિબ્બિન્દં વિરજ્જતિ; વિરાગા વિમુચ્ચતિ; વિમુત્તસ્મિં વિમુત્તમિતિ ઞાણં હોતિ. ‘ખીણા જાતિ, વુસિતં બ્રહ્મચરિયં, કતં કરણીયં, નાપરં ઇત્થત્તાયા’તિ પજાનાતી’’તિ. ચતુત્થં.

૫. બાહિરદુક્ખસુત્તં

૫. ‘‘રૂપા, ભિક્ખવે, દુક્ખા. યં દુક્ખં તદનત્તા; યદનત્તા તં ‘નેતં મમ, નેસોહમસ્મિ, ન મેસો અત્તા’તિ એવમેતં યથાભૂતં સમ્મપ્પઞ્ઞાય દટ્ઠબ્બં. સદ્દા… ગન્ધા… રસા… ફોટ્ઠબ્બા… ધમ્મા દુક્ખા. યં દુક્ખં તદનત્તા. યદનત્તા તં ‘નેતં મમ, નેસોહમસ્મિ, ન મેસો અત્તા’તિ એવમેતં યથાભૂતં સમ્મપ્પઞ્ઞાય દટ્ઠબ્બં. એવં પસ્સં…પે… નાપરં ઇત્થત્તાયાતિ પજાનાતી’’તિ. પઞ્ચમં.

૬. બાહિરાનત્તસુત્તં

૬. ‘‘રૂપા, ભિક્ખવે, અનત્તા. યદનત્તા તં ‘નેતં મમ, નેસોહમસ્મિ, ન મેસો અત્તા’તિ એવમેતં યથાભૂતં સમ્મપ્પઞ્ઞાય દટ્ઠબ્બં. સદ્દા… ગન્ધા… રસા… ફોટ્ઠબ્બા… ધમ્મા અનત્તા. યદનત્તા તં ‘નેતં મમ, નેસોહમસ્મિ, ન મેસો અત્તા’તિ એવમેતં યથાભૂતં સમ્મપ્પઞ્ઞાય દટ્ઠબ્બં. એવં પસ્સં…પે… નાપરં ઇત્થત્તાયાતિ પજાનાતી’’તિ. છટ્ઠં.

૭. અજ્ઝત્તાનિચ્ચાતીતાનાગતસુત્તં

૭. ‘‘ચક્ખું, ભિક્ખવે, અનિચ્ચં અતીતાનાગતં; કો પન વાદો પચ્ચુપ્પન્નસ્સ! એવં પસ્સં, ભિક્ખવે, સુતવા અરિયસાવકો અતીતસ્મિં ચક્ખુસ્મિં અનપેક્ખો હોતિ; અનાગતં ચક્ખું નાભિનન્દતિ; પચ્ચુપ્પન્નસ્સ ચક્ખુસ્સ નિબ્બિદાય વિરાગાય નિરોધાય પટિપન્નો હોતિ. સોતં અનિચ્ચં… ઘાનં અનિચ્ચં… જિવ્હા અનિચ્ચા અતીતાનાગતા; કો પન વાદો પચ્ચુપ્પન્નાય! એવં પસ્સં, ભિક્ખવે, સુતવા અરિયસાવકો અતીતાય જિવ્હાય અનપેક્ખો હોતિ; અનાગતં જિવ્હં નાભિનન્દતિ; પચ્ચુપ્પન્નાય જિવ્હાય નિબ્બિદાય વિરાગાય નિરોધાય પટિપન્નો હોતિ. કાયો અનિચ્ચો…પે… મનો અનિચ્ચો અતીતાનાગતો; કો પન વાદો પચ્ચુપ્પન્નસ્સ! એવં પસ્સં, ભિક્ખવે, સુતવા અરિયસાવકો અતીતસ્મિં મનસ્મિં અનપેક્ખો હોતિ; અનાગતં મનં નાભિનન્દતિ; પચ્ચુપ્પન્નસ્સ મનસ્સ નિબ્બિદાય વિરાગાય નિરોધાય પટિપન્નો હોતી’’તિ. સત્તમં.

૮. અજ્ઝત્તદુક્ખાતીતાનાગતસુત્તં

૮. ‘‘ચક્ખું, ભિક્ખવે, દુક્ખં અતીતાનાગતં; કો પન વાદો પચ્ચુપ્પન્નસ્સ! એવં પસ્સં, ભિક્ખવે, સુતવા અરિયસાવકો અતીતસ્મિં ચક્ખુસ્મિં અનપેક્ખો હોતિ; અનાગતં ચક્ખું નાભિનન્દતિ; પચ્ચુપ્પન્નસ્સ ચક્ખુસ્સ નિબ્બિદાય વિરાગાય નિરોધાય પટિપન્નો હોતિ. સોતં દુક્ખં…પે… ઘાનં દુક્ખં…પે… જિવ્હા દુક્ખા અતીતાનાગતા; કો પન વાદો પચ્ચુપ્પન્નાય! એવં પસ્સં, ભિક્ખવે, સુતવા અરિયસાવકો અતીતાય જિવ્હાય અનપેક્ખો હોતિ; અનાગતં જિવ્હં નાભિનન્દતિ; પચ્ચુપ્પન્નાય જિવ્હાય નિબ્બિદાય વિરાગાય નિરોધાય પટિપન્નો હોતિ. કાયો દુક્ખો…પે… મનો દુક્ખો અતીતાનાગતો; કો પન વાદો પચ્ચુપ્પન્નસ્સ! એવં પસ્સં, ભિક્ખવે, સુતવા અરિયસાવકો અતીતસ્મિં મનસ્મિં અનપેક્ખો હોતિ; અનાગતં મનં નાભિનન્દતિ; પચ્ચુપ્પન્નસ્સ મનસ્સ નિબ્બિદાય વિરાગાય નિરોધાય પટિપન્નો હોતી’’તિ. અટ્ઠમં.

૯. અજ્ઝત્તાનત્તાતીતાનાગતસુત્તં

૯. ‘‘ચક્ખું, ભિક્ખવે, અનત્તા અતીતાનાગતં; કો પન વાદો પચ્ચુપ્પન્નસ્સ! એવં પસ્સં, ભિક્ખવે, સુતવા અરિયસાવકો અતીતસ્મિં ચક્ખુસ્મિં અનપેક્ખો હોતિ; અનાગતં ચક્ખું નાભિનન્દતિ; પચ્ચુપ્પન્નસ્સ ચક્ખુસ્સ નિબ્બિદાય વિરાગાય નિરોધાય પટિપન્નો હોતિ. સોતં અનત્તા…પે… ઘાનં અનત્તા…પે… જિવ્હા અનત્તા અતીતાનાગતા; કો પન વાદો પચ્ચુપ્પન્નાય! એવં પસ્સં, ભિક્ખવે, સુતવા અરિયસાવકો અતીતાય જિવ્હાય અનપેક્ખો હોતિ; અનાગતં જિવ્હં નાભિનન્દતિ; પચ્ચુપ્પન્નાય જિવ્હાય નિબ્બિદાય વિરાગાય નિરોધાય પટિપન્નો હોતિ. કાયો અનત્તા…પે… મનો અનત્તા અતીતાનાગતો; કો પન વાદો પચ્ચુપ્પન્નસ્સ! એવં પસ્સં, ભિક્ખવે, સુતવા અરિયસાવકો અતીતસ્મિં મનસ્મિં અનપેક્ખો હોતિ; અનાગતં મનં નાભિનન્દતિ; પચ્ચુપ્પન્નસ્સ મનસ્સ નિબ્બિદાય વિરાગાય નિરોધાય પટિપન્નો હોતી’’તિ. નવમં.

૧૦. બાહિરાનિચ્ચાતીતાનાગતસુત્તં

૧૦. ‘‘રૂપા, ભિક્ખવે, અનિચ્ચા અતીતાનાગતા; કો પન વાદો પચ્ચુપ્પન્નાનં! એવં પસ્સં, ભિક્ખવે, સુતવા અરિયસાવકો અતીતેસુ રૂપેસુ અનપેક્ખો હોતિ; અનાગતે રૂપે નાભિનન્દતિ; પચ્ચુપ્પન્નાનં રૂપાનં નિબ્બિદાય વિરાગાય નિરોધાય પટિપન્નો હોતિ. સદ્દા… ગન્ધા… રસા… ફોટ્ઠબ્બા… ધમ્મા અનિચ્ચા અતીતાનાગતા; કો પન વાદો પચ્ચુપ્પન્નાનં! એવં પસ્સં, ભિક્ખવે, સુતવા અરિયસાવકો અતીતેસુ ધમ્મેસુ અનપેક્ખો હોતિ; અનાગતે ધમ્મે નાભિનન્દતિ; પચ્ચુપ્પન્નાનં ધમ્માનં નિબ્બિદાય વિરાગાય નિરોધાય પટિપન્નો હોતી’’તિ. દસમં.

૧૧. બાહિરદુક્ખાતીતાનાગતસુત્તં

૧૧. ‘‘રૂપા, ભિક્ખવે, દુક્ખા અતીતાનાગતા; કો પન વાદો પચ્ચુપ્પન્નાનં! એવં પસ્સં, ભિક્ખવે, સુતવા અરિયસાવકો અતીતેસુ રૂપેસુ અનપેક્ખો હોતિ; અનાગતે રૂપે નાભિનન્દતિ; પચ્ચુપ્પન્નાનં રૂપાનં નિબ્બિદાય વિરાગાય નિરોધાય પટિપન્નો હોતી’’તિ…પે. …. એકાદસમં.

૧૨. બાહિરાનત્તાતીતાનાગતસુત્તં

૧૨. ‘‘રૂપા, ભિક્ખવે, અનત્તા અતીતાનાગતા; કો પન વાદો પચ્ચુપ્પન્નાનં! એવં પસ્સં, ભિક્ખવે, સુતવા અરિયસાવકો અતીતેસુ રૂપેસુ અનપેક્ખો હોતિ; અનાગતે રૂપે નાભિનન્દતિ; પચ્ચુપ્પન્નાનં રૂપાનં નિબ્બિદાય વિરાગાય નિરોધાય પટિપન્નો હોતિ. સદ્દા… ગન્ધા… રસા… ફોટ્ઠબ્બા… ધમ્મા અનત્તા અતીતાનાગતા; કો પન વાદો પચ્ચુપ્પન્નાનં! એવં પસ્સં, ભિક્ખવે, સુતવા અરિયસાવકો અતીતેસુ ધમ્મેસુ અનપેક્ખો હોતિ; અનાગતે ધમ્મે નાભિનન્દતિ; પચ્ચુપ્પન્નાનં ધમ્માનં નિબ્બિદાય વિરાગાય નિરોધાય પટિપન્નો હોતી’’તિ. દ્વાદસમં.

અનિચ્ચવગ્ગો પઠમો.

તસ્સુદ્દાનં –

અનિચ્ચં દુક્ખં અનત્તા ચ, તયો અજ્ઝત્તબાહિરા;

યદનિચ્ચેન તયો વુત્તા, તે તે અજ્ઝત્તબાહિરાતિ.