૧. ઉપયસુત્તં

૫૩. સાવત્થિનિદાનં. ‘‘ઉપયો [ઉપાયો (બહૂસુ)], ભિક્ખવે, અવિમુત્તો, અનુપયો વિમુત્તો. રૂપુપયં [રૂપૂપાયં (સી. સ્યા. કં.), રૂપુપાયં (પી. ક.)] વા, ભિક્ખવે, વિઞ્ઞાણં તિટ્ઠમાનં તિટ્ઠેય્ય, રૂપારમ્મણં રૂપપ્પતિટ્ઠં નન્દૂપસેચનં વુદ્ધિં વિરૂળ્હિં વેપુલ્લં આપજ્જેય્ય. વેદનુપયં વા…પે… સઞ્ઞુપયં વા…પે… સઙ્ખારુપયં વા, ભિક્ખવે, વિઞ્ઞાણં તિટ્ઠમાનં તિટ્ઠેય્ય, સઙ્ખારારમ્મણં સઙ્ખારપ્પતિટ્ઠં નન્દૂપસેચનં વુદ્ધિં વિરૂળ્હિં વેપુલ્લં આપજ્જેય્ય’’.

‘‘યો, ભિક્ખવે, એવં વદેય્ય – ‘અહમઞ્ઞત્ર રૂપા અઞ્ઞત્ર વેદનાય અઞ્ઞત્ર સઞ્ઞાય અઞ્ઞત્ર સઙ્ખારેહિ વિઞ્ઞાણસ્સ આગતિં વા ગતિં વા ચુતિં વા ઉપપત્તિં વા વુદ્ધિં વા વિરૂળ્હિં વા વેપુલ્લં વા પઞ્ઞાપેસ્સામી’તિ, નેતં ઠાનં વિજ્જતિ.

‘‘રૂપધાતુયા ચે, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો રાગો પહીનો હોતિ. રાગસ્સ પહાના વોચ્છિજ્જતારમ્મણં પતિટ્ઠા વિઞ્ઞાણસ્સ ન હોતિ. વેદનાધાતુયા ચે, ભિક્ખવે… સઞ્ઞાધાતુયા ચે ભિક્ખવે… સઙ્ખારધાતુયા ચે ભિક્ખવે… વિઞ્ઞાણધાતુયા ચે, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો રાગો પહીનો હોતિ. રાગસ્સ પહાના વોચ્છિજ્જતારમ્મણં પતિટ્ઠા વિઞ્ઞાણસ્સ ન હોતિ. તદપ્પતિટ્ઠિતં વિઞ્ઞાણં અવિરૂળ્હં અનભિસઙ્ખચ્ચવિમુત્તં. વિમુત્તત્તા ઠિતં. ઠિતત્તા સન્તુસિતં. સન્તુસિતત્તા ન પરિતસ્સતિ. અપરિતસ્સં પચ્ચત્તઞ્ઞેવ પરિનિબ્બાયતિ. ‘ખીણા જાતિ, વુસિતં બ્રહ્મચરિયં, કતં કરણીયં, નાપરં ઇત્થત્તાયા’તિ પજાનાતી’’તિ. પઠમં.