૨. બીજસુત્તં

૫૪. સાવત્થિનિદાનં. ‘‘પઞ્ચિમાનિ, ભિક્ખવે, બીજજાતાનિ. કતમાનિ પઞ્ચ? મૂલબીજં, ખન્ધબીજં, અગ્ગબીજં, ફલુબીજં, બીજબીજઞ્ઞેવ પઞ્ચમં. ઇમાનિ ચસ્સુ, ભિક્ખવે, પઞ્ચ બીજજાતાનિ અખણ્ડાનિ અપૂતિકાનિ અવાતાતપહતાનિ સારાદાનિ [સારાદાયીનિ (કત્થચિ)] સુખસયિતાનિ, પથવી [પઠવી (સી. સ્યા. કં. પી.)] ચ નાસ્સ, આપો ચ નાસ્સ; અપિ નુમાનિ [અપિ નુ ઇમાનિ (સી. પી.)], ભિક્ખવે, પઞ્ચ બીજજાતાનિ વુદ્ધિં વિરૂળ્હિં વેપુલ્લં આપજ્જેય્યુ’’ન્તિ? ‘‘નો હેતં, ભન્તે’’. ‘‘ઇમાનિ ચસ્સુ, ભિક્ખવે, પઞ્ચ બીજજાતાનિ અખણ્ડાનિ…પે… સુખસયિતાનિ, પથવી ચ અસ્સ, આપો ચ અસ્સ; અપિ નુમાનિ, ભિક્ખવે, પઞ્ચ બીજજાતાનિ વુદ્ધિં વિરૂળ્હિં વેપુલ્લં આપજ્જેય્યુ’’ન્તિ? ‘‘એવં, ભન્તે’’. ‘‘સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, પથવીધાતુ, એવં ચતસ્સો વિઞ્ઞાણટ્ઠિતિયો દટ્ઠબ્બા. સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, આપોધાતુ, એવં નન્દિરાગો દટ્ઠબ્બો. સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, પઞ્ચ બીજજાતાનિ, એવં વિઞ્ઞાણં સાહારં દટ્ઠબ્બં’’.

‘‘રૂપુપયં, ભિક્ખવે, વિઞ્ઞાણં તિટ્ઠમાનં તિટ્ઠેય્ય, રૂપારમ્મણં રૂપપ્પતિટ્ઠં નન્દૂપસેચનં વુદ્ધિં વિરૂળ્હિં વેપુલ્લં આપજ્જેય્ય. વેદનુપયં વા, ભિક્ખવે, વિઞ્ઞાણં તિટ્ઠમાનં તિટ્ઠેય્ય…પે… સઞ્ઞુપયં વા, ભિક્ખવે, વિઞ્ઞાણં તિટ્ઠમાનં તિટ્ઠેય્ય…પે… સઙ્ખારુપયં વા, ભિક્ખવે, વિઞ્ઞાણં તિટ્ઠમાનં તિટ્ઠેય્ય, સઙ્ખારારમ્મણં સઙ્ખારપ્પતિટ્ઠં નન્દૂપસેચનં વુદ્ધિં વિરૂળ્હિં વેપુલ્લં આપજ્જેય્ય.

‘‘યો, ભિક્ખવે, એવં વદેય્ય – ‘અહમઞ્ઞત્ર રૂપા અઞ્ઞત્ર વેદનાય અઞ્ઞત્ર સઞ્ઞાય અઞ્ઞત્ર સઙ્ખારેહિ વિઞ્ઞાણસ્સ આગતિં વા ગતિં વા ચુતિં વા ઉપપત્તિં વા વુદ્ધિં વા વિરૂળ્હિં વા વેપુલ્લં વા પઞ્ઞાપેસ્સામી’તિ, નેતં ઠાનં વિજ્જતિ.

‘‘રૂપધાતુયા ચેવ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો રાગો પહીનો હોતિ. રાગસ્સ પહાના વોચ્છિજ્જતારમ્મણં પતિટ્ઠા વિઞ્ઞાણસ્સ ન હોતિ. વેદનાધાતુયા ચે… સઞ્ઞાધાતુયા ચે… સઙ્ખારધાતુયા ચે… વિઞ્ઞાણધાતુયા ચે, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો રાગો પહીનો હોતિ. રાગસ્સ પહાના વોચ્છિજ્જતારમ્મણં પતિટ્ઠા વિઞ્ઞાણસ્સ ન હોતિ. તદપ્પતિટ્ઠિતં વિઞ્ઞાણં અવિરૂળ્હં અનભિસઙ્ખચ્ચવિમુત્તં. વિમુત્તત્તા ઠિતં. ઠિતત્તા સન્તુસિતં. સન્તુસિતત્તા ન પરિતસ્સતિ. અપરિતસ્સં પચ્ચત્તઞ્ઞેવ પરિનિબ્બાયતિ. ‘ખીણા જાતિ, વુસિતં બ્રહ્મચરિયં, કતં કરણીયં, નાપરં ઇત્થત્તાયા’તિ પજાનાતી’’તિ. દુતિયં.