૧. અત્તદીપસુત્તં

૪૩. સાવત્થિનિદાનં. ‘‘અત્તદીપા, ભિક્ખવે, વિહરથ અત્તસરણા અનઞ્ઞસરણા, ધમ્મદીપા ધમ્મસરણા અનઞ્ઞસરણા. અત્તદીપાનં, ભિક્ખવે, વિહરતં અત્તસરણાનં અનઞ્ઞસરણાનં, ધમ્મદીપાનં ધમ્મસરણાનં અનઞ્ઞસરણાનં યોનિ ઉપપરિક્ખિતબ્બા. કિંજાતિકા સોકપરિદેવદુક્ખદોમનસ્સુપાયાસા, કિંપહોતિકા’’તિ?

‘‘કિંજાતિકા ચ, ભિક્ખવે, સોકપરિદેવદુક્ખદોમનસ્સુપાયાસા, કિંપહોતિકા? ઇધ, ભિક્ખવે, અસ્સુતવા પુથુજ્જનો અરિયાનં અદસ્સાવી અરિયધમ્મસ્સ અકોવિદો અરિયધમ્મે અવિનીતો, સપ્પુરિસાનં અદસ્સાવી સપ્પુરિસધમ્મસ્સ અકોવિદો સપ્પુરિસધમ્મે અવિનીતો, રૂપં અત્તતો સમનુપસ્સતિ, રૂપવન્તં વા અત્તાનં; અત્તનિ વા રૂપં, રૂપસ્મિં વા અત્તાનં. તસ્સ તં રૂપં વિપરિણમતિ, અઞ્ઞથા ચ હોતિ. તસ્સ રૂપવિપરિણામઞ્ઞથાભાવા ઉપ્પજ્જન્તિ સોકપરિદેવદુક્ખદોમનસ્સુપાયાસા. વેદનં અત્તતો સમનુપસ્સતિ, વેદનાવન્તં વા અત્તાનં; અત્તનિ વા વેદનં, વેદનાય વા અત્તાનં. તસ્સ સા વેદના વિપરિણમતિ, અઞ્ઞથા ચ હોતિ. તસ્સ વેદનાવિપરિણામઞ્ઞથાભાવા ઉપ્પજ્જન્તિ સોકપરિદેવદુક્ખદોમનસ્સુપાયાસા. સઞ્ઞં અત્તતો સમનુપસ્સતિ… સઙ્ખારે અત્તતો સમનુપસ્સતિ… વિઞ્ઞાણં અત્તતો સમનુપસ્સતિ, વિઞ્ઞાણવન્તં વા અત્તાનં; અત્તનિ વા વિઞ્ઞાણં, વિઞ્ઞાણસ્મિં વા અત્તાનં. તસ્સ તં વિઞ્ઞાણં વિપરિણમતિ, અઞ્ઞથા ચ હોતિ. તસ્સ વિઞ્ઞાણવિપરિણામઞ્ઞથાભાવા ઉપ્પજ્જન્તિ સોકપરિદેવદુક્ખદોમનસ્સુપાયાસા.

‘‘રૂપસ્સ ત્વેવ, ભિક્ખવે, અનિચ્ચતં વિદિત્વા વિપરિણામં વિરાગં નિરોધં [વિપરિણામ વિરાગ નિરોધં (સી.)], પુબ્બે ચેવ રૂપં એતરહિ ચ સબ્બં રૂપં અનિચ્ચં દુક્ખં વિપરિણામધમ્મન્તિ, એવમેતં યથાભૂતં સમ્મપ્પઞ્ઞાય પસ્સતો યે સોકપરિદેવદુક્ખદોમનસ્સુપાયાસા તે પહીયન્તિ. તેસં પહાના ન પરિતસ્સતિ, અપરિતસ્સં સુખં વિહરતિ, સુખવિહારી ભિક્ખુ ‘તદઙ્ગનિબ્બુતો’તિ વુચ્ચતિ. વેદનાય ત્વેવ, ભિક્ખવે, અનિચ્ચતં વિદિત્વા વિપરિણામં વિરાગં નિરોધં, પુબ્બે ચેવ વેદના એતરહિ ચ સબ્બા વેદના અનિચ્ચા દુક્ખા વિપરિણામધમ્માતિ, એવમેતં યથાભૂતં સમ્મપ્પઞ્ઞાય પસ્સતો યે સોકપરિદેવદુક્ખદોમનસ્સુપાયાસા તે પહીયન્તિ. તેસં પહાના ન પરિતસ્સતિ, અપરિતસ્સં સુખં વિહરતિ, સુખવિહારી ભિક્ખુ ‘તદઙ્ગનિબ્બુતો’તિ વુચ્ચતિ. સઞ્ઞાય… સઙ્ખારાનં ત્વેવ, ભિક્ખવે, અનિચ્ચતં વિદિત્વા વિપરિણામં વિરાગં નિરોધં, પુબ્બે ચેવ સઙ્ખારા એતરહિ ચ સબ્બે સઙ્ખારા અનિચ્ચા દુક્ખા વિપરિણામધમ્માતિ, એવમેતં યથાભૂતં સમ્મપ્પઞ્ઞાય પસ્સતો યે સોકપરિદેવદુક્ખદોમનસ્સુપાયાસા તે પહીયન્તિ. તેસં પહાના ન પરિતસ્સતિ, અપરિતસ્સં સુખં વિહરતિ, સુખવિહારી ભિક્ખુ ‘તદઙ્ગનિબ્બુતો’તિ વુચ્ચતિ. વિઞ્ઞાણસ્સ ત્વેવ, ભિક્ખવે, અનિચ્ચતં વિદિત્વા વિપરિણામં વિરાગં નિરોધં, પુબ્બે ચેવ વિઞ્ઞાણં એતરહિ ચ સબ્બં વિઞ્ઞાણં અનિચ્ચં દુક્ખં વિપરિણામધમ્મન્તિ, એવમેતં યથાભૂતં સમ્મપ્પઞ્ઞાય પસ્સતો યે સોકપરિદેવદુક્ખદોમનસ્સુપાયાસા તે પહીયન્તિ. તેસં પહાના ન પરિતસ્સતિ, અપરિતસ્સં સુખં વિહરતિ, સુખવિહારી ભિક્ખુ ‘તદઙ્ગનિબ્બુતો’તિ વુચ્ચતી’’તિ. પઠમં.