૩. ફેણપિણ્ડૂપમસુત્તં

૯૫. એકં સમયં ભગવા અયુજ્ઝાયં [અયોજ્ઝાયં (સી. પી.)] વિહરતિ ગઙ્ગાય નદિયા તીરે. તત્ર ખો ભગવા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ –

‘‘સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, અયં ગઙ્ગા નદી મહન્તં ફેણપિણ્ડં આવહેય્ય. તમેનં ચક્ખુમા પુરિસો પસ્સેય્ય નિજ્ઝાયેય્ય યોનિસો ઉપપરિક્ખેય્ય. તસ્સ તં પસ્સતો નિજ્ઝાયતો યોનિસો ઉપપરિક્ખતો રિત્તકઞ્ઞેવ ખાયેય્ય, તુચ્છકઞ્ઞેવ ખાયેય્ય, અસારકઞ્ઞેવ ખાયેય્ય. કિઞ્હિ સિયા, ભિક્ખવે, ફેણપિણ્ડે સારો? એવમેવ ખો, ભિક્ખવે, યં કિઞ્ચિ રૂપં અતીતાનાગતપચ્ચુપ્પન્નં…પે… યં દૂરે સન્તિકે વા તં ભિક્ખુ પસ્સતિ નિજ્ઝાયતિ યોનિસો ઉપપરિક્ખતિ. તસ્સ તં પસ્સતો નિજ્ઝાયતો યોનિસો ઉપપરિક્ખતો રિત્તકઞ્ઞેવ ખાયતિ, તુચ્છકઞ્ઞેવ ખાયતિ, અસારકઞ્ઞેવ ખાયતિ. કિઞ્હિ સિયા, ભિક્ખવે, રૂપે સારો?

‘‘સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, સરદસમયે થુલ્લફુસિતકે દેવે વસ્સન્તે ઉદકે ઉદકપુબ્બુળં [ઉદકબુબ્બુળં (સી. પી.)] ઉપ્પજ્જતિ ચેવ નિરુજ્ઝતિ ચ. તમેનં ચક્ખુમા પુરિસો પસ્સેય્ય નિજ્ઝાયેય્ય યોનિસો ઉપપરિક્ખેય્ય. તસ્સ તં પસ્સતો નિજ્ઝાયતો યોનિસો ઉપપરિક્ખતો રિત્તકઞ્ઞેવ ખાયેય્ય, તુચ્છકઞ્ઞેવ ખાયેય્ય, અસારકઞ્ઞેવ ખાયેય્ય. કિઞ્હિ સિયા, ભિક્ખવે, ઉદકપુબ્બુળે સારો? એવમેવ ખો, ભિક્ખવે, યા કાચિ વેદના અતીતાનાગતપચ્ચુપ્પન્ના…પે… યા દૂરે સન્તિકે વા તં ભિક્ખુ પસ્સતિ નિજ્ઝાયતિ યોનિસો ઉપપરિક્ખતિ. તસ્સ તં પસ્સતો નિજ્ઝાયતો યોનિસો ઉપપરિક્ખતો રિત્તકઞ્ઞેવ ખાયતિ, તુચ્છકઞ્ઞેવ ખાયતિ, અસારકઞ્ઞેવ ખાયતિ. કિઞ્હિ સિયા, ભિક્ખવે, વેદનાય સારો?

‘‘સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, ગિમ્હાનં પચ્છિમે માસે ઠિતે મજ્ઝન્હિકે કાલે મરીચિકા ફન્દતિ. તમેનં ચક્ખુમા પુરિસો પસ્સેય્ય નિજ્ઝાયેય્ય યોનિસો ઉપપરિક્ખેય્ય. તસ્સ તં પસ્સતો નિજ્ઝાયતો યોનિસો ઉપપરિક્ખતો રિત્તકઞ્ઞેવ ખાયેય્ય, તુચ્છકઞ્ઞેવ ખાયેય્ય…પે… કિઞ્હિ સિયા, ભિક્ખવે, મરીચિકાય સારો? એવમેવ ખો, ભિક્ખવે, યા કાચિ સઞ્ઞા…પે….

‘‘સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, પુરિસો સારત્થિકો સારગવેસી સારપરિયેસનં ચરમાનો તિણ્હં કુઠારિં [કુધારિં (સ્યા. કં. ક.)] આદાય વનં પવિસેય્ય. સો તત્થ પસ્સેય્ય મહન્તં કદલિક્ખન્ધં ઉજું નવં અકુક્કુકજાતં [અકુક્કજાતં (ક. સી. પી.), અકુસજાતં (ક. સી.), અકુક્કુજકજાતં (ક.)]. તમેનં મૂલે છિન્દેય્ય; મૂલે છેત્વા અગ્ગે છિન્દેય્ય, અગ્ગે છેત્વા પત્તવટ્ટિં વિનિબ્ભુજેય્ય. સો તસ્સ પત્તવટ્ટિં વિનિબ્ભુજન્તો ફેગ્ગુમ્પિ નાધિગચ્છેય્ય, કુતો સારં! તમેનં ચક્ખુમા પુરિસો પસ્સેય્ય નિજ્ઝાયેય્ય યોનિસો ઉપપરિક્ખેય્ય. તસ્સ તં પસ્સતો નિજ્ઝાયતો યોનિસો ઉપપરિક્ખતો રિત્તકઞ્ઞેવ ખાયેય્ય, તુચ્છકઞ્ઞેવ ખાયેય્ય, અસારકઞ્ઞેવ ખાયેય્ય. કિઞ્હિ સિયા, ભિક્ખવે, કદલિક્ખન્ધે સારો? એવમેવ ખો, ભિક્ખવે, યે કેચિ સઙ્ખારા અતીતાનાગતપચ્ચુપ્પન્ના…પે… યે દૂરે સન્તિકે વા તં ભિક્ખુ પસ્સતિ નિજ્ઝાયતિ યોનિસો ઉપપરિક્ખતિ. તસ્સ તં પસ્સતો નિજ્ઝાયતો યોનિસો ઉપપરિક્ખતો રિત્તકઞ્ઞેવ ખાયતિ, તુચ્છકઞ્ઞેવ ખાયતિ, અસારકઞ્ઞેવ ખાયતિ. કિઞ્હિ સિયા, ભિક્ખવે, સઙ્ખારેસુ સારો?

‘‘સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, માયાકારો વા માયાકારન્તેવાસી વા ચતુમહાપથે [ચાતુમ્મહાપથે (સી. સ્યા. કં. પી.)] માયં વિદંસેય્ય. તમેનં ચક્ખુમા પુરિસો પસ્સેય્ય નિજ્ઝાયેય્ય યોનિસો ઉપપરિક્ખેય્ય. તસ્સ તં પસ્સતો નિજ્ઝાયતો યોનિસો ઉપપરિક્ખતો રિત્તકઞ્ઞેવ ખાયેય્ય, તુચ્છકઞ્ઞેવ ખાયેય્ય, અસારકઞ્ઞેવ ખાયેય્ય. કિઞ્હિ સિયા, ભિક્ખવે, માયાય સારો? એવમેવ ખો, ભિક્ખવે, યં કિઞ્ચિ વિઞ્ઞાણં અતીતાનાગતપચ્ચુપ્પન્નં…પે… યં દૂરે સન્તિકે વા, તં ભિક્ખુ પસ્સતિ નિજ્ઝાયતિ યોનિસો ઉપપરિક્ખતિ. તસ્સ તં પસ્સતો નિજ્ઝાયતો યોનિસો ઉપપરિક્ખતો રિત્તકઞ્ઞેવ ખાયતિ, તુચ્છકઞ્ઞેવ ખાયતિ, અસારકઞ્ઞેવ ખાયતિ. કિઞ્હિ સિયા, ભિક્ખવે, વિઞ્ઞાણે સારો?

‘‘એવં પસ્સં, ભિક્ખવે, સુતવા અરિયસાવકો રૂપસ્મિમ્પિ નિબ્બિન્દતિ, વેદનાયપિ… સઞ્ઞાયપિ… સઙ્ખારેસુપિ … વિઞ્ઞાણસ્મિમ્પિ નિબ્બિન્દતિ. નિબ્બિન્દં વિરજ્જતિ; વિરાગા વિમુચ્ચતિ. વિમુત્તસ્મિં વિમુત્તમિતિ ઞાણં હોતિ…પે… નાપરં ઇત્થત્તાયાતિ પજાનાતિ’’.

ઇદમવોચ ભગવા. ઇદં વત્વાન સુગતો અથાપરં એતદવોચ સત્થા –

‘‘ફેણપિણ્ડૂપમં રૂપં, વેદના બુબ્બુળૂપમા [બુબ્બુલૂપમા (સી.), પુબ્બુળોપમા (ક.)];

મરીચિકૂપમા સઞ્ઞા, સઙ્ખારા કદલૂપમા;

માયૂપમઞ્ચ વિઞ્ઞાણં, દેસિતાદિચ્ચબન્ધુના.

‘‘યથા યથા નિજ્ઝાયતિ, યોનિસો ઉપપરિક્ખતિ;

રિત્તકં તુચ્છકં હોતિ, યો નં પસ્સતિ યોનિસો.

‘‘ઇમઞ્ચ કાયં આરબ્ભ, ભૂરિપઞ્ઞેન દેસિતં;

પહાનં તિણ્ણં ધમ્માનં, રૂપં પસ્સથ [પસ્સેથ (સી.)] છડ્ડિતં.

‘‘આયુ ઉસ્મા ચ વિઞ્ઞાણં, યદા કાયં જહન્તિમં;

અપવિદ્ધો [અપવિટ્ઠો (સ્યા. કં.)] તદા સેતિ, પરભત્તં અચેતનં.

‘‘એતાદિસાયં સન્તાનો, માયાયં બાલલાપિની;

વધકો એસ અક્ખાતો, સારો એત્થ ન વિજ્જતિ.

‘‘એવં ખન્ધે અવેક્ખેય્ય, ભિક્ખુ આરદ્ધવીરિયો;

દિવા વા યદિ વા રત્તિં, સમ્પજાનો પટિસ્સતો.

‘‘જહેય્ય સબ્બસંયોગં, કરેય્ય સરણત્તનો;

ચરેય્યાદિત્તસીસોવ, પત્થયં અચ્ચુતં પદ’’ન્તિ. તતિયં;