૩. ચન્દૂપમસુત્તં

૧૪૬. સાવત્થિયં વિહરતિ…પે… ‘‘ચન્દૂપમા, ભિક્ખવે, કુલાનિ ઉપસઙ્કમથ – અપકસ્સેવ કાયં, અપકસ્સ ચિત્તં, નિચ્ચનવકા કુલેસુ અપ્પગબ્ભા [અપ્પગબ્બા (ક.)]. સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, પુરિસો જરુદપાનં વા ઓલોકેય્ય પબ્બતવિસમં વા નદીવિદુગ્ગં વા – અપકસ્સેવ કાયં, અપકસ્સ ચિત્તં; એવમેવ ખો, ભિક્ખવે, ચન્દૂપમા કુલાનિ ઉપસઙ્કમથ – અપકસ્સેવ કાયં, અપકસ્સ ચિત્તં, નિચ્ચનવકા કુલેસુ અપ્પગબ્ભા’’.

‘‘કસ્સપો, ભિક્ખવે, ચન્દૂપમો કુલાનિ ઉપસઙ્કમતિ – અપકસ્સેવ કાયં, અપકસ્સ ચિત્તં, નિચ્ચનવકો કુલેસુ અપ્પગબ્ભો. તં કિં મઞ્ઞથ, ભિક્ખવે, કથંરૂપો ભિક્ખુ અરહતિ કુલાનિ ઉપસઙ્કમિતુ’’ન્તિ? ‘‘ભગવંમૂલકા નો, ભન્તે, ધમ્મા ભગવંનેત્તિકા ભગવંપટિસરણા. સાધુ વત, ભન્તે, ભગવન્તંયેવ પટિભાતુ એતસ્સ ભાસિતસ્સ અત્થો. ભગવતો સુત્વા ભિક્ખૂ ધારેસ્સન્તી’’તિ.

અથ ખો ભગવા આકાસે પાણિં ચાલેસિ. ‘‘સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, અયં આકાસે પાણિ ન સજ્જતિ ન ગય્હતિ ન બજ્ઝતિ; એવમેવ ખો, ભિક્ખવે, યસ્સ કસ્સચિ ભિક્ખુનો કુલાનિ ઉપસઙ્કમતો કુલેસુ ચિત્તં ન સજ્જતિ ન ગય્હતિ ન બજ્ઝતિ – ‘લભન્તુ લાભકામા, પુઞ્ઞકામા કરોન્તુ પુઞ્ઞાની’તિ; યથાસકેન લાભેન અત્તમનો હોતિ સુમનો, એવં પરેસં લાભેન અત્તમનો હોતિ સુમનો; એવરૂપો ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ અરહતિ કુલાનિ ઉપસઙ્કમિતું.

‘‘કસ્સપસ્સ, ભિક્ખવે, કુલાનિ ઉપસઙ્કમતો કુલેસુ ચિત્તં ન સજ્જતિ ન ગય્હતિ ન બજ્ઝતિ – ‘લભન્તુ લાભકામા, પુઞ્ઞકામા કરોન્તુ પુઞ્ઞાની’તિ; યથાસકેન લાભેન અત્તમનો હોતિ સુમનો; એવં પરેસં લાભેન અત્તમનો હોતિ સુમનો.

‘‘તં કિં મઞ્ઞથ, ભિક્ખવે, કથંરૂપસ્સ ભિક્ખુનો અપરિસુદ્ધા ધમ્મદેસના હોતિ, કથંરૂપસ્સ ભિક્ખુનો પરિસુદ્ધા ધમ્મદેસના હોતી’’તિ? ‘‘ભગવંમૂલકા નો, ભન્તે, ધમ્મા ભગવંનેત્તિકા ભગવંપટિસરણા. સાધુ વત, ભન્તે, ભગવન્તંયેવ પટિભાતુ એતસ્સ ભાસિતસ્સ અત્થો. ભગવતો સુત્વા ભિક્ખૂ ધારેસ્સન્તી’’તિ. ‘‘તેન હિ, ભિક્ખવે, સુણાથ, સાધુકં મનસિ કરોથ; ભાસિસ્સામી’’તિ. ‘‘એવં, ભન્તે’’તિ ખો તે ભિક્ખૂ ભગવતો પચ્ચસ્સોસું. ભગવા એતદવોચ –

‘‘યો હિ કોચિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ એવંચિત્તો પરેસં ધમ્મં દેસેતિ – ‘અહો વત મે ધમ્મં સુણેય્યું, સુત્વા ચ પન ધમ્મં પસીદેય્યું, પસન્ના ચ મે પસન્નાકારં કરેય્યુ’ન્તિ; એવરૂપસ્સ ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો અપરિસુદ્ધા ધમ્મદેસના હોતિ.

‘‘યો ચ ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ એવંચિત્તો પરેસં ધમ્મં દેસેતિ – ‘સ્વાક્ખાતો ભગવતા ધમ્મો સન્દિટ્ઠિકો અકાલિકો એહિપસ્સિકો ઓપનેય્યિકો પચ્ચત્તં વેદિતબ્બો વિઞ્ઞૂહીતિ [વિઞ્ઞૂહિ (?)]. અહો, વત મે ધમ્મં સુણેય્યું, સુત્વા ચ પન ધમ્મં આજાનેય્યું, આજાનિત્વા ચ પન તથત્તાય પટિપજ્જેય્યુ’ન્તિ. ઇતિ ધમ્મસુધમ્મતં પટિચ્ચ પરેસં ધમ્મં દેસેતિ, કારુઞ્ઞં પટિચ્ચ અનુદ્દયં [અનુદયં (બહૂસુ) દ્વિત્તકારણં પન ગવેસિતબ્બં] પટિચ્ચ અનુકમ્પં ઉપાદાય પરેસં ધમ્મં દેસેતિ. એવરૂપસ્સ ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો પરિસુદ્ધા ધમ્મદેસના હોતિ.

‘‘કસ્સપો, ભિક્ખવે, એવંચિત્તો પરેસં ધમ્મં દેસેતિ – ‘સ્વાક્ખાતો ભગવતા ધમ્મો સન્દિટ્ઠિકો અકાલિકો એહિપસ્સિકો ઓપનેય્યિકો પચ્ચત્તં વેદિતબ્બો વિઞ્ઞૂહીતિ. અહો, વત મે ધમ્મં સુણેય્યું, સુત્વા ચ પન ધમ્મં આજાનેય્યું, આજાનિત્વા ચ પન તથત્તાય પટિપજ્જેય્યુ’ન્તિ. ઇતિ ધમ્મસુધમ્મતં પટિચ્ચ પરેસં ધમ્મં દેસેતિ, કારુઞ્ઞં પટિચ્ચ અનુદ્દયં પટિચ્ચ અનુકમ્પં ઉપાદાય પરેસં ધમ્મં દેસેતિ. કસ્સપેન વા હિ વો, ભિક્ખવે, ઓવદિસ્સામિ યો વા પનસ્સ કસ્સપસદિસો, ઓવદિતેહિ ચ પન વો તથત્તાય પટિપજ્જિતબ્બ’’ન્તિ. તતિયં.