૫. કસ્સપસંયુત્તં

૧. સન્તુટ્ઠસુત્તં

૧૪૪. સાવત્થિયં વિહરતિ…પે… ‘‘સન્તુટ્ઠાયં [સન્તુટ્ઠોયં (સી.)], ભિક્ખવે, કસ્સપો ઇતરીતરેન ચીવરેન, ઇતરીતરચીવરસન્તુટ્ઠિયા ચ વણ્ણવાદી; ન ચ ચીવરહેતુ અનેસનં અપ્પતિરૂપં આપજ્જતિ; અલદ્ધા ચ ચીવરં ન પરિતસ્સતિ; લદ્ધા ચ ચીવરં અગધિતો [અગથિતો (સી.)] અમુચ્છિતો અનજ્ઝાપન્નો આદીનવદસ્સાવી નિસ્સરણપઞ્ઞો પરિભુઞ્જતિ’’.

‘‘સન્તુટ્ઠાયં, ભિક્ખવે, કસ્સપો ઇતરીતરેન પિણ્ડપાતેન, ઇતરીતરપિણ્ડપાતસન્તુટ્ઠિયા ચ વણ્ણવાદી; ન ચ પિણ્ડપાતહેતુ અનેસનં અપ્પતિરૂપં આપજ્જતિ; અલદ્ધા ચ પિણ્ડપાતં ન પરિતસ્સતિ; લદ્ધા ચ પિણ્ડપાતં અગધિતો અમુચ્છિતો અનજ્ઝાપન્નો આદીનવદસ્સાવી નિસ્સરણપઞ્ઞો પરિભુઞ્જતિ.

‘‘સન્તુટ્ઠાયં, ભિક્ખવે, કસ્સપો ઇતરીતરેન સેનાસનેન, ઇતરીતરસેનાસનસન્તુટ્ઠિયા ચ વણ્ણવાદી; ન ચ સેનાસનહેતુ અનેસનં અપ્પતિરૂપં આપજ્જતિ; અલદ્ધા ચ સેનાસનં ન પરિતસ્સતિ; લદ્ધા ચ સેનાસનં અગધિતો અમુચ્છિતો અનજ્ઝાપન્નો આદીનવદસ્સાવી નિસ્સરણપઞ્ઞો પરિભુઞ્જતિ.

‘‘સન્તુટ્ઠાયં, ભિક્ખવે, કસ્સપો ઇતરીતરેન ગિલાનપ્પચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખારેન, ઇતરીતરગિલાનપ્પચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખારસન્તુટ્ઠિયા ચ વણ્ણવાદી; ન ચ ગિલાનપ્પચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખારહેતુ અનેસનં અપ્પતિરૂપં આપજ્જતિ; અલદ્ધા ચ ગિલાનપ્પચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખારં ન પરિતસ્સતિ; લદ્ધા ચ ગિલાનપ્પચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખારં અગધિતો અમુચ્છિતો અનજ્ઝાપન્નો આદીનવદસ્સાવી નિસ્સરણપઞ્ઞો પરિભુઞ્જતિ.

‘‘તસ્માતિહ, ભિક્ખવે, એવં સિક્ખિતબ્બં – ‘સન્તુટ્ઠા ભવિસ્સામ ઇતરીતરેન ચીવરેન, ઇતરીતરચીવરસન્તુટ્ઠિયા ચ વણ્ણવાદિનો; ન ચ ચીવરહેતુ અનેસનં અપ્પતિરૂપં આપજ્જિસ્સામ; અલદ્ધા ચ ચીવરં ન ચ પરિતસ્સિસ્સામ; લદ્ધા ચ ચીવરં અગધિતા અમુચ્છિતા અનજ્ઝાપન્ના આદીનવદસ્સાવિનો નિસ્સરણપઞ્ઞા પરિભુઞ્જિસ્સામ’’’. (એવં સબ્બં કાતબ્બં).

‘‘‘સન્તુટ્ઠા ભવિસ્સામ ઇતરીતરેન પિણ્ડપાતેન…પે… સન્તુટ્ઠા ભવિસ્સામ ઇતરીતરેન સેનાસનેન…પે… સન્તુટ્ઠા ભવિસ્સામ ઇતરીતરેન ગિલાનપ્પચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખારેન, ઇતરીતરગિલાનપ્પચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખારસન્તુટ્ઠિયા ચ વણ્ણવાદિનો; ન ચ ગિલાનપ્પચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખારહેતુ અનેસનં અપ્પતિરૂપં આપજ્જિસ્સામ અલદ્ધા ચ ગિલાનપ્પચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખારં ન પરિતસ્સિસ્સામ; લદ્ધા ચ ગિલાનપ્પચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખારં અગધિતા અમુચ્છિતા અનજ્ઝાપન્ના આદીનવદસ્સાવિનો નિસ્સરણપઞ્ઞા પરિભુઞ્જિસ્સામા’તિ. એવઞ્હિ વો, ભિક્ખવે, સિક્ખિતબ્બં. કસ્સપેન વા હિ વો, ભિક્ખવે, ઓવદિસ્સામિ યો વા પનસ્સ [યો વા પન (સી.), યો વા (પી.)] કસ્સપસદિસો, ઓવદિતેહિ ચ પન વો તથત્તાય પટિપજ્જિતબ્બ’’ન્તિ. પઠમં.

૨. અનોત્તપ્પીસુત્તં

૧૪૫. એવં મે સુતં – એકં સમયં આયસ્મા ચ મહાકસ્સપો આયસ્મા ચ સારિપુત્તો બારાણસિયં વિહરન્તિ ઇસિપતને મિગદાયે. અથ ખો આયસ્મા સારિપુત્તો સાયન્હસમયં પટિસલ્લાના વુટ્ઠિતો યેનાયસ્મા મહાકસ્સપો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મતા મહાકસ્સપેન સદ્ધિં સમ્મોદિ. સમ્મોદનીયં કથં સારણીયં વીતિસારેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો આયસ્મા સારિપુત્તો આયસ્મન્તં મહાકસ્સપં એતદવોચ – ‘‘વુચ્ચતિ હિદં, આવુસો કસ્સપ, અનાતાપી અનોત્તપ્પી અભબ્બો સમ્બોધાય અભબ્બો નિબ્બાનાય અભબ્બો અનુત્તરસ્સ યોગક્ખેમસ્સ અધિગમાય; આતાપી ચ ખો ઓત્તપ્પી ભબ્બો સમ્બોધાય ભબ્બો નિબ્બાનાય ભબ્બો અનુત્તરસ્સ યોગક્ખેમસ્સ અધિગમાયા’’તિ.

‘‘કિત્તાવતા નુ ખો, આવુસો, અનાતાપી હોતિ અનોત્તપ્પી અભબ્બો સમ્બોધાય અભબ્બો નિબ્બાનાય અભબ્બો અનુત્તરસ્સ યોગક્ખેમસ્સ અધિગમાય; કિત્તાવતા ચ પનાવુસો, આતાપી હોતિ ઓત્તપ્પી ભબ્બો સમ્બોધાય ભબ્બો નિબ્બાનાય ભબ્બો અનુત્તરસ્સ યોગક્ખેમસ્સ અધિગમાયા’’તિ? ‘‘ઇધાવુસો, ભિક્ખુ ‘અનુપ્પન્ના મે પાપકા અકુસલા ધમ્મા ઉપ્પજ્જમાના અનત્થાય સંવત્તેય્યુ’ન્તિ ન આતપ્પં કરોતિ, ‘ઉપ્પન્ના મે પાપકા અકુસલા ધમ્મા અપ્પહીયમાના અનત્થાય સંવત્તેય્યુ’ન્તિ ન આતપ્પં કરોતિ, ‘અનુપ્પન્ના મે કુસલા ધમ્માનુપ્પજ્જમાના અનત્થાય સંવત્તેય્યુ’ન્તિ ન આતપ્પં કરોતિ, ‘ઉપ્પન્ના મે કુસલા ધમ્મા નિરુજ્ઝમાના અનત્થાય સંવત્તેય્યુ’ન્તિ ન આતપ્પં કરોતિ. એવં ખો, આવુસો, અનાતાપી હોતિ’’.

‘‘કથઞ્ચાવુસો, અનોત્તપ્પી હોતિ? ઇધાવુસો, ભિક્ખુ ‘અનુપ્પન્ના મે પાપકા અકુસલા ધમ્મા ઉપ્પજ્જમાના અનત્થાય સંવત્તેય્યુ’ન્તિ ન ઓત્તપ્પતિ, ‘ઉપ્પન્ના મે પાપકા અકુસલા ધમ્મા અપ્પહીયમાના અનત્થાય સંવત્તેય્યુ’ન્તિ ન ઓત્તપ્પતિ, ‘અનુપ્પન્ના મે કુસલા ધમ્માનુપ્પજ્જમાના અનત્થાય સંવત્તેય્યુ’ન્તિ ન ઓત્તપ્પતિ, ‘ઉપ્પન્ના મે કુસલા ધમ્મા નિરુજ્ઝમાના અનત્થાય સંવત્તેય્યુ’ન્તિ ન ઓત્તપ્પતિ. એવં ખો, આવુસો, અનોત્તપ્પી હોતિ. એવં ખો, આવુસો, અનાતાપી અનોત્તપ્પી અભબ્બો સમ્બોધાય અભબ્બો નિબ્બાનાય અભબ્બો અનુત્તરસ્સ યોગક્ખેમસ્સ અધિગમાય.

‘‘કથઞ્ચાવુસો, આતાપી હોતિ? ઇધાવુસો, ભિક્ખુ ‘અનુપ્પન્ના મે પાપકા અકુસલા ધમ્મા ઉપ્પજ્જમાના અનત્થાય સંવત્તેય્યુ’ન્તિ આતપ્પં કરોતિ, ‘ઉપ્પન્ના મે પાપકા અકુસલા ધમ્મા અપ્પહીયમાના અનત્થાય સંવત્તેય્યુ’ન્તિ આતપ્પં કરોતિ, અનુપ્પન્ના મે કુસલા ધમ્મા…પે… આતપ્પં કરોતિ. એવં ખો, આવુસો, આતાપી હોતિ.

‘‘કથઞ્ચાવુસો, ઓત્તપ્પી હોતિ? ઇધાવુસો, ભિક્ખુ ‘અનુપ્પન્ના મે પાપકા અકુસલા ધમ્મા ઉપ્પજ્જમાના અનત્થાય સંવત્તેય્યુ’ન્તિ ઓત્તપ્પતિ, ‘ઉપ્પન્ના મે પાપકા અકુસલા ધમ્મા અપ્પહીયમાના અનત્થાય સંવત્તેય્યુ’ન્તિ ઓત્તપ્પતિ, ‘અનુપ્પન્ના મે કુસલા ધમ્મા અનુપ્પજ્જમાના અનત્થાય સંવત્તેય્યુ’ન્તિ ઓત્તપ્પતિ, ‘ઉપ્પન્ના મે કુસલા ધમ્મા નિરુજ્ઝમાના અનત્થાય સંવત્તેય્યુ’ન્તિ ઓત્તપ્પતિ. એવં ખો, આવુસો, ઓત્તપ્પી હોતિ. એવં ખો, આવુસો, આતાપી ઓત્તપ્પી ભબ્બો સમ્બોધાય ભબ્બો નિબ્બાનાય ભબ્બો અનુત્તરસ્સ યોગક્ખેમસ્સ અધિગમાયા’’તિ. દુતિયં.

૩. ચન્દૂપમસુત્તં

૧૪૬. સાવત્થિયં વિહરતિ…પે… ‘‘ચન્દૂપમા, ભિક્ખવે, કુલાનિ ઉપસઙ્કમથ – અપકસ્સેવ કાયં, અપકસ્સ ચિત્તં, નિચ્ચનવકા કુલેસુ અપ્પગબ્ભા [અપ્પગબ્બા (ક.)]. સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, પુરિસો જરુદપાનં વા ઓલોકેય્ય પબ્બતવિસમં વા નદીવિદુગ્ગં વા – અપકસ્સેવ કાયં, અપકસ્સ ચિત્તં; એવમેવ ખો, ભિક્ખવે, ચન્દૂપમા કુલાનિ ઉપસઙ્કમથ – અપકસ્સેવ કાયં, અપકસ્સ ચિત્તં, નિચ્ચનવકા કુલેસુ અપ્પગબ્ભા’’.

‘‘કસ્સપો, ભિક્ખવે, ચન્દૂપમો કુલાનિ ઉપસઙ્કમતિ – અપકસ્સેવ કાયં, અપકસ્સ ચિત્તં, નિચ્ચનવકો કુલેસુ અપ્પગબ્ભો. તં કિં મઞ્ઞથ, ભિક્ખવે, કથંરૂપો ભિક્ખુ અરહતિ કુલાનિ ઉપસઙ્કમિતુ’’ન્તિ? ‘‘ભગવંમૂલકા નો, ભન્તે, ધમ્મા ભગવંનેત્તિકા ભગવંપટિસરણા. સાધુ વત, ભન્તે, ભગવન્તંયેવ પટિભાતુ એતસ્સ ભાસિતસ્સ અત્થો. ભગવતો સુત્વા ભિક્ખૂ ધારેસ્સન્તી’’તિ.

અથ ખો ભગવા આકાસે પાણિં ચાલેસિ. ‘‘સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, અયં આકાસે પાણિ ન સજ્જતિ ન ગય્હતિ ન બજ્ઝતિ; એવમેવ ખો, ભિક્ખવે, યસ્સ કસ્સચિ ભિક્ખુનો કુલાનિ ઉપસઙ્કમતો કુલેસુ ચિત્તં ન સજ્જતિ ન ગય્હતિ ન બજ્ઝતિ – ‘લભન્તુ લાભકામા, પુઞ્ઞકામા કરોન્તુ પુઞ્ઞાની’તિ; યથાસકેન લાભેન અત્તમનો હોતિ સુમનો, એવં પરેસં લાભેન અત્તમનો હોતિ સુમનો; એવરૂપો ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ અરહતિ કુલાનિ ઉપસઙ્કમિતું.

‘‘કસ્સપસ્સ, ભિક્ખવે, કુલાનિ ઉપસઙ્કમતો કુલેસુ ચિત્તં ન સજ્જતિ ન ગય્હતિ ન બજ્ઝતિ – ‘લભન્તુ લાભકામા, પુઞ્ઞકામા કરોન્તુ પુઞ્ઞાની’તિ; યથાસકેન લાભેન અત્તમનો હોતિ સુમનો; એવં પરેસં લાભેન અત્તમનો હોતિ સુમનો.

‘‘તં કિં મઞ્ઞથ, ભિક્ખવે, કથંરૂપસ્સ ભિક્ખુનો અપરિસુદ્ધા ધમ્મદેસના હોતિ, કથંરૂપસ્સ ભિક્ખુનો પરિસુદ્ધા ધમ્મદેસના હોતી’’તિ? ‘‘ભગવંમૂલકા નો, ભન્તે, ધમ્મા ભગવંનેત્તિકા ભગવંપટિસરણા. સાધુ વત, ભન્તે, ભગવન્તંયેવ પટિભાતુ એતસ્સ ભાસિતસ્સ અત્થો. ભગવતો સુત્વા ભિક્ખૂ ધારેસ્સન્તી’’તિ. ‘‘તેન હિ, ભિક્ખવે, સુણાથ, સાધુકં મનસિ કરોથ; ભાસિસ્સામી’’તિ. ‘‘એવં, ભન્તે’’તિ ખો તે ભિક્ખૂ ભગવતો પચ્ચસ્સોસું. ભગવા એતદવોચ –

‘‘યો હિ કોચિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ એવંચિત્તો પરેસં ધમ્મં દેસેતિ – ‘અહો વત મે ધમ્મં સુણેય્યું, સુત્વા ચ પન ધમ્મં પસીદેય્યું, પસન્ના ચ મે પસન્નાકારં કરેય્યુ’ન્તિ; એવરૂપસ્સ ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો અપરિસુદ્ધા ધમ્મદેસના હોતિ.

‘‘યો ચ ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ એવંચિત્તો પરેસં ધમ્મં દેસેતિ – ‘સ્વાક્ખાતો ભગવતા ધમ્મો સન્દિટ્ઠિકો અકાલિકો એહિપસ્સિકો ઓપનેય્યિકો પચ્ચત્તં વેદિતબ્બો વિઞ્ઞૂહીતિ [વિઞ્ઞૂહિ (?)]. અહો, વત મે ધમ્મં સુણેય્યું, સુત્વા ચ પન ધમ્મં આજાનેય્યું, આજાનિત્વા ચ પન તથત્તાય પટિપજ્જેય્યુ’ન્તિ. ઇતિ ધમ્મસુધમ્મતં પટિચ્ચ પરેસં ધમ્મં દેસેતિ, કારુઞ્ઞં પટિચ્ચ અનુદ્દયં [અનુદયં (બહૂસુ) દ્વિત્તકારણં પન ગવેસિતબ્બં] પટિચ્ચ અનુકમ્પં ઉપાદાય પરેસં ધમ્મં દેસેતિ. એવરૂપસ્સ ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો પરિસુદ્ધા ધમ્મદેસના હોતિ.

‘‘કસ્સપો, ભિક્ખવે, એવંચિત્તો પરેસં ધમ્મં દેસેતિ – ‘સ્વાક્ખાતો ભગવતા ધમ્મો સન્દિટ્ઠિકો અકાલિકો એહિપસ્સિકો ઓપનેય્યિકો પચ્ચત્તં વેદિતબ્બો વિઞ્ઞૂહીતિ. અહો, વત મે ધમ્મં સુણેય્યું, સુત્વા ચ પન ધમ્મં આજાનેય્યું, આજાનિત્વા ચ પન તથત્તાય પટિપજ્જેય્યુ’ન્તિ. ઇતિ ધમ્મસુધમ્મતં પટિચ્ચ પરેસં ધમ્મં દેસેતિ, કારુઞ્ઞં પટિચ્ચ અનુદ્દયં પટિચ્ચ અનુકમ્પં ઉપાદાય પરેસં ધમ્મં દેસેતિ. કસ્સપેન વા હિ વો, ભિક્ખવે, ઓવદિસ્સામિ યો વા પનસ્સ કસ્સપસદિસો, ઓવદિતેહિ ચ પન વો તથત્તાય પટિપજ્જિતબ્બ’’ન્તિ. તતિયં.

૪. કુલૂપકસુત્તં

૧૪૭. સાવત્થિયં વિહરતિ…પે… ‘‘તં કિં મઞ્ઞથ, ભિક્ખવે, કથંરૂપો ભિક્ખુ અરહતિ કુલૂપકો હોતું, કથંરૂપો ભિક્ખુ ન અરહતિ કુલૂપકો હોતુ’’ન્તિ? ભગવંમૂલકા નો, ભન્તે, ધમ્મા…પે… ભગવા એતદવોચ –

‘‘યો હિ કોચિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ એવંચિત્તો કુલાનિ ઉપસઙ્કમતિ – ‘દેન્તુયેવ મે, મા નાદંસુ; બહુકઞ્ઞેવ મે દેન્તુ, મા થોકં; પણીતઞ્ઞેવ મે દેન્તુ, મા લૂખં; સીઘઞ્ઞેવ મે દેન્તુ, મા દન્ધં; સક્કચ્ચઞ્ઞેવ મે દેન્તુ, મા અસક્કચ્ચ’ન્તિ. તસ્સ ચે, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો એવંચિત્તસ્સ કુલાનિ ઉપસઙ્કમતો ન દેન્તિ, તેન ભિક્ખુ સન્દીયતિ; સો તતોનિદાનં દુક્ખં દોમનસ્સં પટિસંવેદયતિ. થોકં દેન્તિ, નો બહુકં…પે… લૂખં દેન્તિ, નો પણીતં… દન્ધં દેન્તિ, નો સીઘં, તેન ભિક્ખુ સન્દીયતિ; સો તતોનિદાનં દુક્ખં દોમનસ્સં પટિસંવેદયતિ. અસક્કચ્ચં દેન્તિ, નો સક્કચ્ચં; તેન ભિક્ખુ સન્દીયતિ; સો તતોનિદાનં દુક્ખં દોમનસ્સં પટિસંવેદયતિ. એવરૂપો ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ન અરહતિ કૂલૂપકો હોતું.

‘‘યો ચ ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ એવંચિત્તો કુલાનિ ઉપસઙ્કમતિ – ‘તં કુતેત્થ લબ્ભા પરકુલેસુ – દેન્તુયેવ મે, મા નાદંસુ; બહુકઞ્ઞેવ મે દેન્તુ, મા થોકં; પણીતઞ્ઞેવ મે દેન્તુ, મા લૂખં; દીઘઞ્ઞેવ મે દેન્તુ, મા દન્ધં; સક્કચ્ચઞ્ઞેવ મે દેન્તુ, મા અસક્કચ્ચ’ન્તિ. તસ્સ ચે, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો એવંચિત્તસ્સ કુલાનિ ઉપસઙ્કમતો ન દેન્તિ; તેન ભિક્ખુ ન સન્દીયતિ; સો ન તતોનિદાનં દુક્ખં દોમનસ્સં પટિસંવેદયતિ. થોકં દેન્તિ, નો બહુકં; તેન ભિક્ખુ ન સન્દીયતિ; સો ન તતોનિદાનં દુક્ખં દોમનસ્સં પટિસંવેદયતિ. લૂખં દેન્તિ, નો પણીતં; તેન ભિક્ખુ ન સન્દીયતિ; સો ન તતોનિદાનં દુક્ખં દોમનસ્સં પટિસંવેદયતિ. દન્ધં દેન્તિ, નો સીઘં; તેન ભિક્ખુ ન સન્દીયતિ; સો ન તતોનિદાનં દુક્ખં દોમનસ્સં પટિસંવેદયતિ. અસક્કચ્ચં દેન્તિ, નો સક્કચ્ચં; તેન ભિક્ખુ ન સન્દીયતિ; સો ન તતોનિદાનં દુક્ખં દોમનસ્સં પટિસંવેદયતિ. એવરૂપો ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ અરહતિ કુલૂપકો હોતું.

‘‘કસ્સપો, ભિક્ખવે, એવંચિત્તો કુલાનિ ઉપસઙ્કમતિ – ‘તં કુતેત્થ લબ્ભા પરકુલેસુ – દેન્તુયેવ મે, મા નાદંસુ; બહુકઞ્ઞેવ મે દેન્તુ, મા થોકં; પણીતઞ્ઞેવ મે દેન્તુ, મા લૂખં; સીઘઞ્ઞેવ મે દેન્તુ, મા દન્ધં; સક્કચ્ચઞ્ઞેવ મે દેન્તુ, મા અસક્કચ્ચ’ન્તિ. તસ્સ ચે, ભિક્ખવે, કસ્સપસ્સ એવંચિત્તસ્સ કુલાનિ ઉપસઙ્કમતો ન દેન્તિ; તેન કસ્સપો ન સન્દીયતિ; સો ન તતોનિદાનં દુક્ખં દોમનસ્સં પટિસંવેદયતિ. થોકં દેન્તિ, નો બહુકં; તેન કસ્સપો ન સન્દીયતિ; સો ન તતોનિદાનં દુક્ખં દોમનસ્સં પટિસંવેદયતિ. લૂખં દેન્તિ, નો પણીતં; તેન કસ્સપો ન સન્દીયતિ; સો ન તતોનિદાનં દુક્ખં દોમનસ્સં પટિસંવેદયતિ. દન્ધં દેન્તિ, નો સીઘં; તેન કસ્સપો ન સન્દીયતિ; સો ન તતોનિદાનં દુક્ખં દોમનસ્સં પટિસંવેદયતિ. અસક્કચ્ચં દેન્તિ, નો સક્કચ્ચં; તેન કસ્સપો ન સન્દીયતિ; સો ન તતોનિદાનં દુક્ખં દોમનસ્સં પટિસંવેદયતિ. કસ્સપેન વા હિ વો, ભિક્ખવે, ઓવદિસ્સામિ યો વા પનસ્સ કસ્સપસદિસો. ઓવદિતેહિ ચ પન વો તથત્તાય પટિપજ્જિતબ્બ’’ન્તિ. ચતુત્થં.

૫. જિણ્ણસુત્તં

૧૪૮. એવં મે સુતં…પે… રાજગહે વેળુવને. અથ ખો આયસ્મા મહાકસ્સપો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નં ખો આયસ્મન્તં મહાકસ્સપં ભગવા એતદવોચ – ‘‘જિણ્ણોસિ દાનિ ત્વં, કસ્સપ, ગરુકાનિ ચ તે ઇમાનિ સાણાનિ પંસુકૂલાનિ નિબ્બસનાનિ. તસ્માતિહ ત્વં, કસ્સપ, ગહપતાનિ [ગહપતિકાનિ (સી.)] ચેવ ચીવરાનિ ધારેહિ, નિમન્તનાનિ ચ ભુઞ્જાહિ, મમ ચ સન્તિકે વિહરાહી’’તિ.

‘‘અહં ખો, ભન્તે, દીઘરત્તં આરઞ્ઞિકો ચેવ આરઞ્ઞિકત્તસ્સ ચ વણ્ણવાદી, પિણ્ડપાતિકો ચેવ પિણ્ડપાતિકત્તસ્સ ચ વણ્ણવાદી, પંસુકૂલિકો ચેવ પંસુકૂલિકત્તસ્સ ચ વણ્ણવાદી, તેચીવરિકો ચેવ તેચીવરિકત્તસ્સ ચ વણ્ણવાદી, અપ્પિચ્છો ચેવ અપ્પિચ્છતાય ચ વણ્ણવાદી, સન્તુટ્ઠો ચેવ સન્તુટ્ઠિયા ચ વણ્ણવાદી, પવિવિત્તો ચેવ પવિવેકસ્સ ચ વણ્ણવાદી, અસંસટ્ઠો ચેવ અસંસગ્ગસ્સ ચ વણ્ણવાદી, આરદ્ધવીરિયો ચેવ વીરિયારમ્ભસ્સ [વીરિયારબ્ભસ્સ (ક.)] ચ વણ્ણવાદી’’તિ.

‘‘કિં [કં (ક.)] પન ત્વં, કસ્સપ, અત્થવસં સમ્પસ્સમાનો દીઘરત્તં આરઞ્ઞિકો ચેવ આરઞ્ઞિકત્તસ્સ ચ વણ્ણવાદી, પિણ્ડપાતિકો ચેવ…પે… પંસુકૂલિકો ચેવ… તેચીવરિકો ચેવ… અપ્પિચ્છો ચેવ… સન્તુટ્ઠો ચેવ… પવિવિત્તો ચેવ… અસંસટ્ઠો ચેવ… આરદ્ધવીરિયો ચેવ વીરિયારમ્ભસ્સ ચ વણ્ણવાદી’’તિ?

‘‘દ્વે ખ્વાહં, ભન્તે, અત્થવસે સમ્પસ્સમાનો દીઘરત્તં આરઞ્ઞિકો ચેવ આરઞ્ઞિકત્તસ્સ ચ વણ્ણવાદી, પિણ્ડપાતિકો ચેવ…પે… પંસુકૂલિકો ચેવ… તેચીવરિકો ચેવ… અપ્પિચ્છો ચેવ… સન્તુટ્ઠો ચેવ… પવિવિત્તો ચેવ… અસંસટ્ઠો ચેવ… આરદ્ધવીરિયો ચેવ વીરિયારમ્ભસ્સ ચ વણ્ણવાદી. અત્તનો ચ દિટ્ઠધમ્મસુખવિહારં સમ્પસ્સમાનો, પચ્છિમઞ્ચ જનતં અનુકમ્પમાનો – ‘અપ્પેવ નામ પચ્છિમા જનતા દિટ્ઠાનુગતિં આપજ્જેય્યું’ [આપજ્જેય્ય (સી. સ્યા. કં.)]. ‘યે કિર તે અહેસું બુદ્ધાનુબુદ્ધસાવકા તે દીઘરત્તં આરઞ્ઞિકા ચેવ અહેસું આરઞ્ઞિકત્તસ્સ ચ વણ્ણવાદિનો…પે… પિણ્ડપાતિકા ચેવ અહેસું …પે… પંસુકૂલિકા ચેવ અહેસું… તેચીવરિકા ચેવ અહેસું… અપ્પિચ્છા ચેવ અહેસું… સન્તુટ્ઠા ચેવ અહેસું… પવિવિત્તા ચેવ અહેસું… અસંસટ્ઠા ચેવ અહેસું… આરદ્ધવીરિયા ચેવ અહેસું વીરિયારમ્ભસ્સ ચ વણ્ણવાદિનો’તિ. તે તથત્તાય પટિપજ્જિસ્સન્તિ, તેસં તં ભવિસ્સતિ દીઘરત્તં હિતાય સુખાય.

‘‘ઇમે ખ્વાહં, ભન્તે, દ્વે અત્થવસે સમ્પસ્સમાનો દીઘરત્તં આરઞ્ઞિકો ચેવ આરઞ્ઞિકત્તસ્સ ચ વણ્ણવાદી, પિણ્ડપાતિકો ચેવ…પે… પંસુકૂલિકો ચેવ… તેચીવરિકો ચેવ… અપ્પિચ્છો ચેવ… સન્તુટ્ઠો ચેવ… પવિવિત્તો ચેવ… અસંસટ્ઠો ચેવ… આરદ્ધવીરિયો ચેવ વીરિયારમ્ભસ્સ ચ વણ્ણવાદી’’તિ.

‘‘સાધુ સાધુ, કસ્સપ. બહુજનહિતાય કિર ત્વં, કસ્સપ, પટિપન્નો બહુજનસુખાય લોકાનુકમ્પાય અત્થાય હિતાય સુખાય દેવમનુસ્સાનં. તસ્માતિહ ત્વં, કસ્સપ, સાણાનિ ચેવ પંસુકૂલાનિ ધારેહિ નિબ્બસનાનિ, પિણ્ડાય ચ ચરાહિ, અરઞ્ઞે ચ વિહરાહી’’તિ. પઞ્ચમં.

૬. ઓવાદસુત્તં

૧૪૯. રાજગહે વેળુવને. અથ ખો આયસ્મા મહાકસ્સપો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નં ખો આયસ્મન્તં મહાકસ્સપં ભગવા એતદવોચ – ‘‘ઓવદ, કસ્સપ, ભિક્ખૂ; કરોહિ, કસ્સપ, ભિક્ખૂનં ધમ્મિં કથં. અહં વા, કસ્સપ, ભિક્ખૂ ઓવદેય્યં ત્વં વા; અહં વા ભિક્ખૂનં ધમ્મિં કથં કરેય્યં ત્વં વા’’તિ.

‘‘દુબ્બચા ખો, ભન્તે, એતરહિ ભિક્ખૂ, દોવચસ્સકરણેહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતા, અક્ખમા, અપ્પદક્ખિણગ્ગાહિનો અનુસાસનિં. ઇધાહં, ભન્તે, અદ્દસં ભણ્ડઞ્ચ [ભણ્ડુઞ્ચ (સી.)] નામ ભિક્ખું આનન્દસ્સ સદ્ધિવિહારિં અભિજિકઞ્ચ [આભિઞ્જિકઞ્ચ (સી. ક.), આભિજ્જિકઞ્ચ (સ્યા. કં.)] નામ ભિક્ખું અનુરુદ્ધસ્સ સદ્ધિવિહારિં અઞ્ઞમઞ્ઞં સુતેન અચ્ચાવદન્તે – ‘એહિ, ભિક્ખુ, કો બહુતરં ભાસિસ્સતિ, કો સુન્દરતરં ભાસિસ્સતિ, કો ચિરતરં ભાસિસ્સતી’’’તિ.

અથ ખો ભગવા અઞ્ઞતરં ભિક્ખું આમન્તેસિ – ‘‘એહિ ત્વં, ભિક્ખુ, મમ વચનેન ભણ્ડઞ્ચ ભિક્ખું આનન્દસ્સ સદ્ધિવિહારિં અભિજિકઞ્ચ ભિક્ખું અનુરુદ્ધસ્સ સદ્ધિવિહારિં આમન્તેહિ – ‘સત્થા આયસ્મન્તે આમન્તેતી’’’તિ. ‘‘એવં, ભન્તે’’તિ ખો સો ભિક્ખુ ભગવતો પટિસ્સુત્વા યેન તે ભિક્ખૂ તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા તે ભિક્ખૂ એતદવોચ – ‘‘સત્થા આયસ્મન્તે આમન્તેતી’’તિ.

‘‘એવમાવુસો’’તિ ખો તે ભિક્ખૂ તસ્સ ભિક્ખુનો પટિસ્સુત્વા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિંસુ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિંસુ. એકમન્તં નિસિન્ને ખો તે ભિક્ખૂ ભગવા એતદવોચ – ‘‘સચ્ચં કિર તુમ્હે, ભિક્ખવે, અઞ્ઞમઞ્ઞં સુતેન અચ્ચાવદથ – ‘એહિ, ભિક્ખુ, કો બહુતરં ભાસિસ્સતિ, કો સુન્દરતરં ભાસિસ્સતિ, કો ચિરતરં ભાસિસ્સતી’’’તિ? ‘‘એવં, ભન્તે’’. ‘‘કિં નુ ખો મે તુમ્હે, ભિક્ખવે, એવં ધમ્મં દેસિતં આજાનાથ – ‘એથ તુમ્હે, ભિક્ખવે, અઞ્ઞમઞ્ઞં સુતેન અચ્ચાવદથ – એહિ, ભિક્ખુ, કો બહુતરં ભાસિસ્સતિ, કો સુન્દરતરં ભાસિસ્સતિ, કો ચિરતરં ભાસિસ્સતી’’’તિ? ‘‘નો હેતં, ભન્તે’’. ‘‘નો ચે કિર મે તુમ્હે, ભિક્ખવે, એવં ધમ્મં દેસિતં આજાનાથ, અથ કિં ચરહિ તુમ્હે, મોઘપુરિસા, કિં જાનન્તા કિં પસ્સન્તા એવં સ્વાક્ખાતે ધમ્મવિનયે પબ્બજિતા સમાના અઞ્ઞમઞ્ઞં સુતેન અચ્ચાવદથ – ‘એહિ, ભિક્ખુ, કો બહુતરં ભાસિસ્સતિ, કો સુન્દરતરં ભાસિસ્સતિ, કો ચિરતરં ભાસિસ્સતી’’’તિ.

અથ ખો તે ભિક્ખૂ ભગવતો પાદેસુ સિરસા નિપતિત્વા ભગવન્તં એતદવોચું – ‘‘અચ્ચયો નો, ભન્તે, અચ્ચગમા, યથાબાલે યથામૂળ્હે યથાઅકુસલે [યથા બાલે યથા મૂળ્હે યથા અકુસલે (પી.), યથાબાલં યથામૂળ્હં યથાઅકુસલં (?)], યે મયં એવં સ્વાક્ખાતે ધમ્મવિનયે પબ્બજિતા સમાના અઞ્ઞમઞ્ઞં સુતેન અચ્ચાવદિમ્હ – ‘એહિ, ભિક્ખુ, કો બહુતરં ભાસિસ્સતિ, કો સુન્દરતરં ભાસિસ્સતિ, કો ચિરતરં ભાસિસ્સતી’તિ. તેસં નો, ભન્તે, ભગવા અચ્ચયં અચ્ચયતો પટિગ્ગણ્હાતુ આયતિં સંવરાયા’’તિ.

‘‘તગ્ઘ તુમ્હે, ભિક્ખવે, અચ્ચયો અચ્ચગમા યથાબાલે યથામૂળ્હે યથાઅકુસલે, યે તુમ્હે એવં સ્વાક્ખાતે ધમ્મવિનયે પબ્બજિતા સમાના અઞ્ઞમઞ્ઞં સુતેન અચ્ચાવદિત્થ – ‘એહિ, ભિક્ખુ, કો બહુતરં ભાસિસ્સતિ, કો સુન્દરતરં ભાસિસ્સતિ, કો ચિરતરં ભાસિસ્સતી’તિ. યતો ચ ખો તુમ્હે, ભિક્ખવે, અચ્ચયં અચ્ચયતો દિસ્વા યથાધમ્મં પટિકરોથ, તં વો મયં [મયં અચ્ચયં (સી.)] પટિગ્ગણ્હામ. વુદ્ધિ હેસા, ભિક્ખવે, અરિયસ્સ વિનયે યો અચ્ચયં અચ્ચયતો દિસ્વા યથાધમ્મં પટિકરોતિ આયતિઞ્ચ સંવરં આપજ્જતી’’તિ. છટ્ઠં.

૭. દુતિયઓવાદસુત્તં

૧૫૦. રાજગહે વિહરતિ વેળુવને [સાવત્થિ, તત્ર-એતદવોચ (સી.)]. અથ ખો આયસ્મા મહાકસ્સપો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ…પે… એકમન્તં નિસિન્નં ખો આયસ્મન્તં મહાકસ્સપં ભગવા એતદવોચ – ‘‘ઓવદ, કસ્સપ, ભિક્ખૂ; કરોહિ, કસ્સપ, ભિક્ખૂનં ધમ્મિં કથં. અહં વા, કસ્સપ, ભિક્ખૂ ઓવદેય્યં ત્વં વા; અહં વા ભિક્ખૂનં ધમ્મિં કથં કરેય્યં ત્વં વા’’તિ.

‘‘દુબ્બચા ખો, ભન્તે, એતરહિ ભિક્ખૂ, દોવચસ્સકરણેહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતા અક્ખમા અપ્પદક્ખિણગ્ગાહિનો અનુસાસનિં. યસ્સ કસ્સચિ, ભન્તે, સદ્ધા નત્થિ કુસલેસુ ધમ્મેસુ, હિરી [હિરિ (સબ્બત્થ)] નત્થિ કુસલેસુ ધમ્મેસુ, ઓત્તપ્પં નત્થિ કુસલેસુ ધમ્મેસુ, વીરિયં નત્થિ કુસલેસુ ધમ્મેસુ, પઞ્ઞા નત્થિ કુસલેસુ ધમ્મેસુ, તસ્સ યા રત્તિ વા દિવસો વા આગચ્છતિ [આગચ્છન્તિ (સી.)], હાનિયેવ પાટિકઙ્ખા કુસલેસુ ધમ્મેસુ, નો વુદ્ધિ.

‘‘સેય્યથાપિ, ભન્તે, કાળપક્ખે ચન્દસ્સ યા રત્તિ વા દિવસો વા આગચ્છતિ, હાયતેવ વણ્ણેન, હાયતિ મણ્ડલેન, હાયતિ આભાય, હાયતિ આરોહપરિણાહેન. એવમેવ ખો, ભન્તે, યસ્સ કસ્સચિ સદ્ધા નત્થિ કુસલેસુ ધમ્મેસુ…પે… હિરી નત્થિ… ઓત્તપ્પં નત્થિ … વીરિયં નત્થિ… પઞ્ઞા નત્થિ… કુસલેસુ ધમ્મેસુ તસ્સ યા રત્તિ વા દિવસો વા આગચ્છતિ, હાનિયેવ પાટિકઙ્ખા કુસલેસુ ધમ્મેસુ, નો વુદ્ધિ.

‘‘‘અસ્સદ્ધો પુરિસપુગ્ગલો’તિ, ભન્તે, પરિહાનમેતં; ‘અહિરિકો પુરિસપુગ્ગલો’તિ, ભન્તે, પરિહાનમેતં; ‘અનોત્તપ્પી પુરિસપુગ્ગલો’તિ, ભન્તે, પરિહાનમેતં; ‘કુસીતો પુરિસપુગ્ગલો’તિ, ભન્તે, પરિહાનમેતં; ‘દુપ્પઞ્ઞો પુરિસપુગ્ગલો’તિ, ભન્તે, પરિહાનમેતં; ‘કોધનો પુરિસપુગ્ગલો’તિ, ભન્તે, પરિહાનમેતં; ‘ઉપનાહી પુરિસપુગ્ગલો’તિ, ભન્તે, પરિહાનમેતં; ‘ન સન્તિ ભિક્ખૂ ઓવાદકા’તિ, ભન્તે, પરિહાનમેતં.

‘‘યસ્સ કસ્સચિ, ભન્તે, સદ્ધા અત્થિ કુસલેસુ ધમ્મેસુ, હિરી અત્થિ કુસલેસુ ધમ્મેસુ, ઓત્તપ્પં અત્થિ કુસલેસુ ધમ્મેસુ, વીરિયં અત્થિ કુસલેસુ ધમ્મેસુ, પઞ્ઞા અત્થિ કુસલેસુ ધમ્મેસુ, તસ્સ યા રત્તિ વા દિવસો વા આગચ્છતિ, વુદ્ધિયેવ પાટિકઙ્ખા કુસલેસુ ધમ્મેસુ, નો પરિહાનિ.

‘‘સેય્યથાપિ, ભન્તે, જુણ્હપક્ખે ચન્દસ્સ યા રત્તિ વા દિવસો વા આગચ્છતિ, વડ્ઢતેવ વણ્ણેન, વડ્ઢતિ મણ્ડલેન, વડ્ઢતિ આભાય, વડ્ઢતિ આરોહપરિણાહેન. એવમેવ ખો, ભન્તે, યસ્સ કસ્સચિ સદ્ધા અત્થિ કુસલેસુ ધમ્મેસુ… હિરી અત્થિ…પે… ઓત્તપ્પં અત્થિ… વીરિયં અત્થિ… પઞ્ઞા અત્થિ કુસલેસુ ધમ્મેસુ તસ્સ યા રત્તિ વા દિવસો વા આગચ્છતિ, વુદ્ધિયેવ પાટિકઙ્ખા કુસલેસુ ધમ્મેસુ, નો પરિહાનિ.

‘‘‘સદ્ધો પુરિસપુગ્ગલો’તિ, ભન્તે, અપરિહાનમેતં; ‘હિરિમા પુરિસપુગ્ગલો’તિ, ભન્તે, અપરિહાનમેતં; ‘ઓત્તપ્પી પુરિસપુગ્ગલો’તિ, ભન્તે, અપરિહાનમેતં; ‘આરદ્ધવીરિયો પુરિસપુગ્ગલો’તિ, ભન્તે, અપરિહાનમેતં; ‘પઞ્ઞવા પુરિસપુગ્ગલો’તિ, ભન્તે, અપરિહાનમેતં; ‘અક્કોધનો પુરિસપુગ્ગલો’તિ, ભન્તે, અપરિહાનમેતં; ‘અનુપનાહી પુરિસપુગ્ગલો’તિ, ભન્તે, અપરિહાનમેતં; ‘સન્તિ ભિક્ખૂ ઓવાદકા’તિ, ભન્તે, અપરિહાનમેત’’ન્તિ.

‘‘સાધુ સાધુ, કસ્સપ. યસ્સ કસ્સચિ, કસ્સપ, સદ્ધા નત્થિ કુસલેસુ ધમ્મેસુ…પે… હિરી નત્થિ… ઓત્તપ્પં નત્થિ… વીરિયં નત્થિ… પઞ્ઞા નત્થિ કુસલેસુ ધમ્મેસુ તસ્સ યા રત્તિ વા દિવસો વા આગચ્છતિ, હાનિયેવ પાટિકઙ્ખા કુસલેસુ ધમ્મેસુ, નો વુદ્ધિ.

‘‘સેય્યથાપિ, કસ્સપ, કાળપક્ખે ચન્દસ્સ યા રત્તિ વા દિવસો વા આગચ્છતિ, હાયતેવ વણ્ણેન…પે… હાયતિ આરોહપરિણાહેન. એવમેવ ખો, કસ્સપ, યસ્સ કસ્સચિ સદ્ધા નત્થિ કુસલેસુ ધમ્મેસુ…પે… હિરી નત્થિ… ઓત્તપ્પં નત્થિ… વીરિયં નત્થિ… પઞ્ઞા નત્થિ કુસલેસુ ધમ્મેસુ તસ્સ યા રત્તિ વા દિવસો વા આગચ્છતિ, હાનિયેવ પાટિકઙ્ખા કુસલેસુ ધમ્મેસુ, નો વુદ્ધિ. ‘અસ્સદ્ધો પુરિસપુગ્ગલો’તિ, કસ્સપ, પરિહાનમેતં; અહિરિકો…પે… અનોત્તપ્પી… કુસીતો… દુપ્પઞ્ઞો… કોધનો… ‘ઉપનાહી પુરિસપુગ્ગલો’તિ, કસ્સપ, પરિહાનમેતં; ‘ન સન્તિ ભિક્ખૂ ઓવાદકા’તિ, કસ્સપ, પરિહાનમેતં.

‘‘યસ્સ કસ્સચિ, કસ્સપ, સદ્ધા અત્થિ કુસલેસુ ધમ્મેસુ…પે… હિરી અત્થિ… ઓત્તપ્પં અત્થિ… વીરિયં અત્થિ… પઞ્ઞા અત્થિ કુસલેસુ ધમ્મેસુ તસ્સ યા રત્તિ વા દિવસો વા આગચ્છતિ, વુદ્ધિયેવ પાટિકઙ્ખા કુસલેસુ ધમ્મેસુ, નો પરિહાનિ.

‘‘સેય્યથાપિ, કસ્સપ, જુણ્હપક્ખે ચન્દસ્સ યા રત્તિ વા દિવસો વા આગચ્છતિ, વડ્ઢતેવ વણ્ણેન, વડ્ઢતિ મણ્ડલેન, વડ્ઢતિ આભાય, વડ્ઢતિ આરોહપરિણાહેન. એવમેવ ખો, કસ્સપ, યસ્સ કસ્સચિ સદ્ધા અત્થિ કુસલેસુ ધમ્મેસુ હિરી અત્થિ… ઓત્તપ્પં અત્થિ… વીરિયં અત્થિ… પઞ્ઞા અત્થિ કુસલેસુ ધમ્મેસુ તસ્સ યા રત્તિ વા દિવસો વા આગચ્છતિ, વુદ્ધિયેવ પાટિકઙ્ખા કુસલેસુ ધમ્મેસુ, નો પરિહાનિ.

‘‘‘સદ્ધો પુરિસપુગ્ગલો’તિ, કસ્સપ, અપરિહાનમેતં; હિરિમા…પે… ઓત્તપ્પી… આરદ્ધવીરિયો… પઞ્ઞવા… અક્કોધનો… ‘અનુપનાહી પુરિસપુગ્ગલો’તિ, કસ્સપ, અપરિહાનમેતં; ‘સન્તિ ભિક્ખૂ ઓવાદકા’તિ, કસ્સપ, અપરિહાનમેત’’ન્તિ. સત્તમં.

૮. તતિયઓવાદસુત્તં

૧૫૧. રાજગહે કલન્દકનિવાપે [સાવત્થિ, આરામે (સી.)]. અથ ખો આયસ્મા મહાકસ્સપો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નં ખો આયસ્મન્તં મહાકસ્સપં ભગવા એતદવોચ – ‘‘ઓવદ, કસ્સપ, ભિક્ખૂ; કરોહિ, કસ્સપ, ભિક્ખૂનં ધમ્મિં કથં. અહં વા, કસ્સપ, ભિક્ખૂનં ઓવદેય્યં ત્વં વા; અહં વા ભિક્ખૂનં ધમ્મિં કથં કરેય્યં ત્વં વા’’તિ.

‘‘દુબ્બચા ખો, ભન્તે, એતરહિ ભિક્ખૂ, દોવચસ્સકરણેહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતા, અક્ખમા, અપ્પદક્ખિણગ્ગાહિનો અનુસાસની’’ન્તિ. ‘‘તથા હિ પન, કસ્સપ, પુબ્બે થેરા ભિક્ખૂ આરઞ્ઞિકા ચેવ અહેસું આરઞ્ઞિકત્તસ્સ ચ વણ્ણવાદિનો, પિણ્ડપાતિકા ચેવ અહેસું પિણ્ડપાતિકત્તસ્સ ચ વણ્ણવાદિનો, પંસુકૂલિકા ચેવ અહેસું પંસુકૂલિકત્તસ્સ ચ વણ્ણવાદિનો, તેચીવરિકા ચેવ અહેસું તેચીવરિકત્તસ્સ ચ વણ્ણવાદિનો, અપ્પિચ્છા ચેવ અહેસું અપ્પિચ્છતાય ચ વણ્ણવાદિનો, સન્તુટ્ઠા ચેવ અહેસું સન્તુટ્ઠિયા ચ વણ્ણવાદિનો, પવિવિત્તા ચેવ અહેસું પવિવેકસ્સ ચ વણ્ણવાદિનો, અસંસટ્ઠા ચેવ અહેસું અસંસગ્ગસ્સ ચ વણ્ણવાદિનો, આરદ્ધવીરિયા ચેવ અહેસું વીરિયારમ્ભસ્સ ચ વણ્ણવાદિનો.

‘‘તત્ર યો હોતિ ભિક્ખુ આરઞ્ઞિકો ચેવ આરઞ્ઞિકત્તસ્સ ચ વણ્ણવાદી, પિણ્ડપાતિકો ચેવ પિણ્ડપાતિકત્તસ્સ ચ વણ્ણવાદી, પંસુકૂલિકો ચેવ પંસુકૂલિકત્તસ્સ ચ વણ્ણવાદી, તેચીવરિકો ચેવ તેચીવરિકત્તસ્સ ચ વણ્ણવાદી, અપ્પિચ્છો ચેવ અપ્પિચ્છતાય ચ વણ્ણવાદી, સન્તુટ્ઠો ચેવ સન્તુટ્ઠિયા ચ વણ્ણવાદી, પવિવિત્તો ચેવ પવિવેકસ્સ ચ વણ્ણવાદી, અસંસટ્ઠો ચેવ અસંસગ્ગસ્સ ચ વણ્ણવાદી, આરદ્ધવીરિયો ચેવ વીરિયારમ્ભસ્સ ચ વણ્ણવાદી, તં થેરા ભિક્ખૂ આસનેન નિમન્તેન્તિ – ‘એહિ, ભિક્ખુ, કો નામાયં ભિક્ખુ, ભદ્દકો વતાયં ભિક્ખુ, સિક્ખાકામો વતાયં ભિક્ખુ; એહિ, ભિક્ખુ, ઇદં આસનં નિસીદાહી’’’તિ.

‘‘તત્ર, કસ્સપ, નવાનં ભિક્ખૂનં એવં હોતિ – ‘યો કિર સો હોતિ ભિક્ખુ આરઞ્ઞિકો ચેવ આરઞ્ઞિકત્તસ્સ ચ વણ્ણવાદી, પિણ્ડપાતિકો ચેવ…પે… પંસુકૂલિકો ચેવ… તેચીવરિકો ચેવ… અપ્પિચ્છો ચેવ… સન્તુટ્ઠો ચેવ… પવિવિત્તો ચેવ… અસંસટ્ઠો ચેવ… આરદ્ધવીરિયો ચેવ વીરિયારમ્ભસ્સ ચ વણ્ણવાદી, તં થેરા ભિક્ખૂ આસનેન નિમન્તેન્તિ – એહિ, ભિક્ખુ, કો નામાયં ભિક્ખુ, ભદ્દકો વતાયં ભિક્ખુ, સિક્ખાકામો વતાયં ભિક્ખુ; એહિ, ભિક્ખુ, ઇદં આસનં નિસીદાહી’તિ. તે તથત્તાય પટિપજ્જન્તિ; તેસં તં હોતિ દીઘરત્તં હિતાય સુખાય.

‘‘એતરહિ પન, કસ્સપ, થેરા ભિક્ખૂ ન ચેવ આરઞ્ઞિકા ન ચ આરઞ્ઞિકત્તસ્સ વણ્ણવાદિનો, ન ચેવ પિણ્ડપાતિકા ન ચ પિણ્ડપાતિકત્તસ્સ વણ્ણવાદિનો, ન ચેવ પંસુકૂલિકા ન ચ પંસુકૂલિકત્તસ્સ વણ્ણવાદિનો, ન ચેવ તેચીવરિકા ન ચ તેચીવરિકત્તસ્સ વણ્ણવાદિનો, ન ચેવ અપ્પિચ્છા ન ચ અપ્પિચ્છતાય વણ્ણવાદિનો, ન ચેવ સન્તુટ્ઠા ન ચ સન્તુટ્ઠિયા વણ્ણવાદિનો, ન ચેવ પવિવિત્તા ન ચ પવિવેકસ્સ વણ્ણવાદિનો, ન ચેવ અસંસટ્ઠા ન ચ અસંસગ્ગસ્સ વણ્ણવાદિનો, ન ચેવ આરદ્ધવીરિયા ન ચ વીરિયારમ્ભસ્સ વણ્ણવાદિનો.

‘‘તત્ર યો હોતિ ભિક્ખુ ઞાતો યસસ્સી લાભી ચીવર-પિણ્ડપાત-સેનાસનગિલાનપ્પચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખારાનં તં થેરા ભિક્ખૂ આસનેન નિમન્તેન્તિ – ‘એહિ, ભિક્ખુ, કો નામાયં ભિક્ખુ, ભદ્દકો વતાયં ભિક્ખુ, સબ્રહ્મચારિકામો વતાયં ભિક્ખુ; એહિ, ભિક્ખુ, ઇદં આસનં નિસીદાહી’’’તિ.

‘‘તત્ર, કસ્સપ, નવાનં ભિક્ખૂનં એવં હોતિ – ‘યો કિર સો હોતિ ભિક્ખુ ઞાતો યસસ્સી લાભી ચીવર-પિણ્ડપાત-સેનાસન-ગિલાનપ્પચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખારાનં તં થેરા ભિક્ખૂ આસનેન નિમન્તેન્તિ – એહિ, ભિક્ખુ, કો નામાયં ભિક્ખુ, ભદ્દકો વતાયં ભિક્ખુ, સબ્રહ્મચારિકામો વતાયં ભિક્ખુ; એહિ, ભિક્ખુ, ઇદં આસનં નિસીદાહી’તિ. તે તથત્તાય પટિપજ્જન્તિ. તેસં તં હોતિ દીઘરત્તં અહિતાય દુક્ખાય. યઞ્હિ તં, કસ્સપ, સમ્મા વદમાનો વદેય્ય – ‘ઉપદ્દુતા બ્રહ્મચારી બ્રહ્મચારૂપદ્દવેન અભિપત્થના [અભિભવના (સી.)] બ્રહ્મચારી બ્રહ્મચારિઅભિપત્થનેના’તિ [બ્રહ્મચારિઅભિભવનેનાતિ (સી.)], એતરહિ તં, કસ્સપ, સમ્મા વદમાનો વદેય્ય – ‘ઉપદ્દુતા બ્રહ્મચારી બ્રહ્મચારૂપદ્દવેન અભિપત્થના બ્રહ્મચારી બ્રહ્મચારિઅભિપત્થનેના’’’તિ. અટ્ઠમં.

૯. ઝાનાભિઞ્ઞસુત્તં

૧૫૨. સાવત્થિયં વિહરતિ…પે… ‘‘અહં, ભિક્ખવે, યાવદેવ આકઙ્ખામિ વિવિચ્ચેવ કામેહિ વિવિચ્ચ અકુસલેહિ ધમ્મેહિ સવિતક્કં સવિચારં વિવેકજં પીતિસુખં પઠમં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરામિ. કસ્સપોપિ, ભિક્ખવે, યાવદેવ આકઙ્ખતિ વિવિચ્ચેવ કામેહિ વિવિચ્ચ અકુસલેહિ ધમ્મેહિ સવિતક્કં સવિચારં વિવેકજં પીતિસુખં પઠમં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ’’.

‘‘અહં, ભિક્ખવે, યાવદેવ આકઙ્ખામિ વિતક્કવિચારાનં વૂપસમા અજ્ઝત્તં સમ્પસાદનં ચેતસો એકોદિભાવં અવિતક્કં અવિચારં સમાધિજં પીતિસુખં દુતિયં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરામિ. કસ્સપોપિ, ભિક્ખવે, યાવદેવ આકઙ્ખતિ વિતક્કવિચારાનં વૂપસમા…પે… દુતિયં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ.

‘‘અહં, ભિક્ખવે, યાવદેવ આકઙ્ખામિ પીતિયા ચ વિરાગા ઉપેક્ખકો ચ વિહરામિ સતો ચ સમ્પજાનો સુખઞ્ચ કાયેન પટિસંવેદેમિ, યં તં અરિયા આચિક્ખન્તિ – ‘ઉપેક્ખકો સતિમા સુખવિહારી’તિ તતિયં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરામિ. કસ્સપોપિ, ભિક્ખવે, યાવદેવ આકઙ્ખતિ પીતિયા ચ વિરાગા ઉપેક્ખકો ચ વિહરતિ સતો ચ સમ્પજાનો, સુખઞ્ચ કાયેન પટિસંવેદેતિ, યં તં અરિયા આચિક્ખન્તિ – ‘ઉપેક્ખકો સતિમા સુખવિહારી’તિ તતિયં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ.

‘‘અહં, ભિક્ખવે, યાવદેવ આકઙ્ખામિ સુખસ્સ ચ પહાના દુક્ખસ્સ ચ પહાના પુબ્બેવ સોમનસ્સદોમનસ્સાનં અત્થઙ્ગમા અદુક્ખમસુખં ઉપેક્ખાસતિપારિસુદ્ધિં ચતુત્થં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરામિ. કસ્સપોપિ, ભિક્ખવે, યાવદેવ આકઙ્ખતિ સુખસ્સ ચ પહાના …પે… ચતુત્થં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ.

‘‘અહં, ભિક્ખવે, યાવદેવ આકઙ્ખામિ સબ્બસો રૂપસઞ્ઞાનં સમતિક્કમા પટિઘસઞ્ઞાનં અત્થઙ્ગમા નાનત્તસઞ્ઞાનં અમનસિકારા અનન્તો આકાસોતિ આકાસાનઞ્ચાયતનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરામિ. કસ્સપોપિ, ભિક્ખવે, યાવદેવ આકઙ્ખતિ સબ્બસો રૂપસઞ્ઞાનં સમતિક્કમા…પે… આકાસાનઞ્ચાયતનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ.

‘‘અહં, ભિક્ખવે, યાવદેવ આકઙ્ખામિ સબ્બસો આકાસાનઞ્ચાયતનં સમતિક્કમ્મ અનન્તં વિઞ્ઞાણન્તિ વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરામિ. કસ્સપોપિ, ભિક્ખવે, યાવદેવ આકઙ્ખતિ સબ્બસો આકાસાનઞ્ચાયતનં સમતિક્કમ્મ અનન્તં વિઞ્ઞાણન્તિ વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ.

‘‘અહં, ભિક્ખવે, યાવદેવ આકઙ્ખામિ સબ્બસો વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનં સમતિક્કમ્મ ‘નત્થિ કિઞ્ચી’તિ આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરામિ. કસ્સપોપિ, ભિક્ખવે, યાવદેવ આકઙ્ખતિ…પે… આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ.

‘‘અહં, ભિક્ખવે, યાવદેવ આકઙ્ખામિ સબ્બસો આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનં સમતિક્કમ્મ નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરામિ. કસ્સપોપિ, ભિક્ખવે, યાવદેવ આકઙ્ખતિ…પે… નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ.

‘‘અહં, ભિક્ખવે, યાવદેવ આકઙ્ખામિ સબ્બસો નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનં સમતિક્કમ્મ સઞ્ઞાવેદયિતનિરોધં ઉપસમ્પજ્જ વિહરામિ. કસ્સપોપિ, ભિક્ખવે…પે… સઞ્ઞાવેદયિતનિરોધં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ.

‘‘અહં, ભિક્ખવે, યાવદેવ આકઙ્ખામિ અનેકવિહિતં ઇદ્ધિવિધં પચ્ચનુભોમિ – એકોપિ હુત્વા બહુધા હોમિ, બહુધાપિ હુત્વા એકો હોમિ; આવિભાવં, તિરોભાવં, તિરોકુટ્ટં, તિરોપાકારં, તિરોપબ્બતં, અસજ્જમાનો ગચ્છામિ, સેય્યથાપિ આકાસે; પથવિયાપિ ઉમ્મુજ્જનિમુજ્જં કરોમિ, સેય્યથાપિ ઉદકે; ઉદકેપિ અભિજ્જમાને ગચ્છામિ, સેય્યથાપિ પથવિયં; આકાસેપિ પલ્લઙ્કેન કમામિ, સેય્યથાપિ પક્ખી સકુણો; ઇમેપિ ચન્દિમસૂરિયે એવંમહિદ્ધિકે એવંમહાનુભાવે પાણિના પરિમસામિ પરિમજ્જામિ; યાવ બ્રહ્મલોકાપિ કાયેન વસં વત્તેમિ. કસ્સપોપિ, ભિક્ખવે, યાવદેવ આકઙ્ખતિ અનેકવિહિતં ઇદ્ધિવિધં પચ્ચનુભોતિ…પે… યાવ બ્રહ્મલોકાપિ કાયેન વસં વત્તેતિ.

‘‘અહં, ભિક્ખવે, યાવદેવ આકઙ્ખામિ દિબ્બાય સોતધાતુયા વિસુદ્ધાય અતિક્કન્તમાનુસિકાય ઉભો સદ્દે સુણામિ, દિબ્બે ચ માનુસે ચ, યે દૂરે સન્તિકે ચ. કસ્સપોપિ, ભિક્ખવે, યાવદેવ આકઙ્ખતિ દિબ્બાય સોતધાતુયા…પે… દૂરે સન્તિકે ચ.

‘‘અહં, ભિક્ખવે, યાવદેવ આકઙ્ખામિ પરસત્તાનં પરપુગ્ગલાનં ચેતસા ચેતો પરિચ્ચ પજાનામિ – સરાગં વા ચિત્તં સરાગં ચિત્તન્તિ પજાનામિ, વીતરાગં વા ચિત્તં વીતરાગં ચિત્તન્તિ પજાનામિ, સદોસં વા ચિત્તં…પે… વીતદોસં વા ચિત્તં… સમોહં વા ચિત્તં… વીતમોહં વા ચિત્તં… સંખિત્તં વા ચિત્તં… વિક્ખિત્તં વા ચિત્તં… મહગ્ગતં વા ચિત્તં… અમહગ્ગતં વા ચિત્તં… સઉત્તરં વા ચિત્તં… અનુત્તરં વા ચિત્તં… સમાહિતં વા ચિત્તં… અસમાહિતં વા ચિત્તં… વિમુત્તં વા ચિત્તં… અવિમુત્તં વા ચિત્તં અવિમુત્તં ચિત્તન્તિ પજાનામિ. કસ્સપોપિ, ભિક્ખવે, યાવદેવ આકઙ્ખતિ પરસત્તાનં પરપુગ્ગલાનં ચેતસા ચેતો પરિચ્ચ પજાનાતિ – સરાગં વા ચિત્તં સરાગં ચિત્તન્તિ પજાનાતિ…પે… અવિમુત્તં વા ચિત્તં અવિમુત્તં ચિત્તન્તિ પજાનાતિ.

‘‘અહં, ભિક્ખવે, યાવદેવ આકઙ્ખામિ અનેકવિહિતં પુબ્બેનિવાસં અનુસ્સરામિ, સેય્યથિદં – એકમ્પિ જાતિં દ્વેપિ જાતિયો તિસ્સોપિ જાતિયો ચતસ્સોપિ જાતિયો પઞ્ચપિ જાતિયો દસપિ જાતિયો વીસમ્પિ જાતિયો તિંસમ્પિ જાતિયો ચત્તાલીસમ્પિ જાતિયો પઞ્ઞાસમ્પિ જાતિયો જાતિસતમ્પિ જાતિસહસ્સમ્પિ જાતિસતસહસ્સમ્પિ, અનેકેપિ સંવટ્ટકપ્પે અનેકેપિ વિવટ્ટકપ્પે અનેકેપિ સંવટ્ટવિવટ્ટકપ્પે – ‘અમુત્રાસિં એવંનામો એવંગોત્તો એવંવણ્ણો એવમાહારો એવંસુખદુક્ખપ્પટિસંવેદી એવમાયુપરિયન્તો, સો તતો ચુતો અમુત્ર ઉદપાદિં; તત્રાપાસિં એવંનામો એવંગોત્તો એવંવણ્ણો એવમાહારો એવંસુખદુક્ખપ્પટિસંવેદી એવમાયુપરિયન્તો, સો તતો ચુતો ઇધૂપપન્નો’તિ. ઇતિ સાકારં સઉદ્દેસં અનેકવિહિતં પુબ્બેનિવાસં અનુસ્સરામિ. કસ્સપોપિ, ભિક્ખવે, યાવદેવ આકઙ્ખતિ અનેકવિહિતં પુબ્બેનિવાસં અનુસ્સરતિ, સેય્યથિદં – એકમ્પિ જાતિં…પે… ઇતિ સાકારં સઉદ્દેસં અનેકવિહિતં પુબ્બેનિવાસં અનુસ્સરતિ.

‘‘અહં, ભિક્ખવે, યાવદેવ આકઙ્ખામિ દિબ્બેન ચક્ખુના વિસુદ્ધેન અતિક્કન્તમાનુસકેન સત્તે પસ્સામિ ચવમાને ઉપપજ્જમાને હીને પણીતે સુવણ્ણે દુબ્બણ્ણે, સુગતે દુગ્ગતે યથાકમ્મૂપગે સત્તે પજાનામિ – ‘ઇમે વત, ભોન્તો, સત્તા કાયદુચ્ચરિતેન સમન્નાગતા વચીદુચ્ચરિતેન સમન્નાગતા મનોદુચ્ચરિતેન સમન્નાગતા અરિયાનં ઉપવાદકા મિચ્છાદિટ્ઠિકા મિચ્છાદિટ્ઠિકમ્મસમાદાના; તે કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા અપાયં દુગ્ગતિં વિનિપાતં નિરયં ઉપપન્ના, ઇમે વા પન, ભોન્તો, સત્તા કાયસુચરિતેન સમન્નાગતા વચીસુચરિતેન સમન્નાગતા મનોસુચરિતેન સમન્નાગતા અરિયાનં અનુપવાદકા સમ્માદિટ્ઠિકા સમ્માદિટ્ઠિકમ્મસમાદાના; તે કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા સુગતિં સગ્ગં લોકં ઉપપન્ના’તિ. ઇતિ દિબ્બેન ચક્ખુના વિસુદ્ધેન અતિક્કન્તમાનુસકેન સત્તે પસ્સામિ ચવમાને ઉપપજ્જમાને હીને પણીતે સુવણ્ણે દુબ્બણ્ણે, સુગતે દુગ્ગતે યથાકમ્મૂપગે સત્તે પજાનામિ. કસ્સપોપિ, ભિક્ખવે, યાવદેવ આકઙ્ખતિ દિબ્બેન ચક્ખુના વિસુદ્ધેન અતિક્કન્તમાનુસકેન સત્તે પસ્સતિ ચવમાને…પે… યથાકમ્મૂપગે સત્તે પજાનાતિ.

‘‘અહં, ભિક્ખવે, આસવાનં ખયા અનાસવં ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરામિ. કસ્સપોપિ, ભિક્ખવે, આસવાનં ખયા અનાસવં ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરતી’’તિ. નવમં.

૧૦. ઉપસ્સયસુત્તં

૧૫૩. એવં મે સુતં – એકં સમયં આયસ્મા મહાકસ્સપો સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. અથ ખો આયસ્મા આનન્દો પુબ્બણ્હસમયં નિવાસેત્વા પત્તચીવરમાદાય યેનાયસ્મા મહાકસ્સપો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મન્તં મહાકસ્સપં એતદવોચ – ‘‘આયામ, ભન્તે કસ્સપ, યેન અઞ્ઞતરો ભિક્ખુનુપસ્સયો તેનુપસઙ્કમિસ્સામા’’તિ. ‘‘ગચ્છ ત્વં, આવુસો આનન્દ, બહુકિચ્ચો ત્વં બહુકરણીયો’’તિ. દુતિયમ્પિ ખો આયસ્મા આનન્દો આયસ્મન્તં મહાકસ્સપં એતદવોચ – ‘‘આયામ, ભન્તે કસ્સપ, યેન અઞ્ઞતરો ભિક્ખુનુપસ્સયો તેનુપસઙ્કમિસ્સામા’’તિ. ‘‘ગચ્છ ત્વં, આવુસો આનન્દ, બહુકિચ્ચો ત્વં બહુકરણીયો’’તિ. તતિયમ્પિ ખો આયસ્મા આનન્દો આયસ્મન્તં મહાકસ્સપં એતદવોચ – ‘‘આયામ, ભન્તે કસ્સપ, યેન અઞ્ઞતરો ભિક્ખુનુપસ્સયો તેનુપસઙ્કમિસ્સામા’’તિ.

અથ ખો આયસ્મા મહાકસ્સપો પુબ્બણ્હસમયં નિવાસેત્વા પત્તચીવરમાદાય આયસ્મતા આનન્દેન પચ્છાસમણેન યેન અઞ્ઞતરો ભિક્ખુનુપસ્સયો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા પઞ્ઞત્તે આસને નિસીદિ. અથ ખો સમ્બહુલા ભિક્ખુનિયો યેનાયસ્મા મહાકસ્સપો તેનુપસઙ્કમિંસુ; ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મન્તં મહાકસ્સપં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિંસુ. એકમન્તં નિસિન્ના ખો તા ભિક્ખુનિયો આયસ્મા મહાકસ્સપો ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સેસિ સમાદપેસિ સમુત્તેજેસિ સમ્પહંસેસિ. અથ ખો આયસ્મા મહાકસ્સપો તા ભિક્ખુનિયો ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સેત્વા સમાદપેત્વા સમુત્તેજેત્વા સમ્પહંસેત્વા ઉટ્ઠાયાસના પક્કામિ.

અથ ખો થુલ્લતિસ્સા ભિક્ખુની અનત્તમના અનત્તમનવાચં નિચ્છારેસિ – ‘‘કિં પન અય્યો મહાકસ્સપો, અય્યસ્સ આનન્દસ્સ વેદેહમુનિનો સમ્મુખા ધમ્મં ભાસિતબ્બં મઞ્ઞતિ? સેય્યથાપિ નામ સૂચિવાણિજકો સૂચિકારસ્સ સન્તિકે સૂચિં વિક્કેતબ્બં મઞ્ઞેય્ય; એવમેવ અય્યો મહાકસ્સપો અય્યસ્સ આનન્દસ્સ વેદેહમુનિનો સમ્મુખા ધમ્મં ભાસિતબ્બં મઞ્ઞતી’’તિ.

અસ્સોસિ ખો આયસ્મા મહાકસ્સપો થુલ્લતિસ્સાય ભિક્ખુનિયા ઇમં વાચં ભાસમાનાય. અથ ખો આયસ્મા મહાકસ્સપો આયસ્મન્તં આનન્દં એતદવોચ – ‘‘કિં નુ ખો, આવુસો આનન્દ, અહં સૂચિવાણિજકો, ત્વં સૂચિકારો; ઉદાહુ અહં સૂચિકારો, ત્વં સૂચિવાણિજકો’’તિ? ‘‘ખમ, ભન્તે કસ્સપ, બાલો માતુગામો’’તિ. ‘‘આગમેહિ ત્વં, આવુસો આનન્દ, મા તે સઙ્ઘો ઉત્તરિ ઉપપરિક્ખિ’’.

‘‘તં કિં મઞ્ઞસિ, આવુસો આનન્દ, અપિ નુ ત્વં ભગવતો સમ્મુખા ભિક્ખુસઙ્ઘે ઉપનીતો – ‘અહં, ભિક્ખવે, યાવદેવ આકઙ્ખામિ વિવિચ્ચેવ કામેહિ વિવિચ્ચ અકુસલેહિ ધમ્મેહિ સવિતક્કં સવિચારં વિવેકજં પીતિસુખં પઠમં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરામિ. આનન્દોપિ, ભિક્ખવે, યાવદેવ આકઙ્ખતિ વિવિચ્ચેવ કામેહિ વિવિચ્ચ અકુસલેહિ ધમ્મેહિ સવિતક્કં સવિચારં વિવેકજં પીતિસુખં પઠમં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતી’’’તિ? ‘‘નો હેતં, ભન્તે’’.

‘‘અહં ખો, આવુસો, ભગવતો સમ્મુખા ભિક્ખુસઙ્ઘે ઉપનીતો – ‘અહં, ભિક્ખવે, યાવદેવ આકઙ્ખામિ વિવિચ્ચેવ કામેહિ વિવિચ્ચ અકુસલેહિ ધમ્મેહિ સવિતક્કં સવિચારં વિવેકજં પીતિસુખં પઠમં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરામિ. કસ્સપોપિ, ભિક્ખવે, યાવદેવ આકઙ્ખતિ વિવિચ્ચેવ કામેહિ વિવિચ્ચ અકુસલેહિ ધમ્મેહિ…પે… પઠમં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતી’તિ…પે…. (નવન્નં અનુપુબ્બવિહારસમાપત્તીનં પઞ્ચન્નઞ્ચ અભિઞ્ઞાનં એવં વિત્થારો વેદિતબ્બો.)

‘‘તં કિં મઞ્ઞસિ, આવુસો આનન્દ, અપિ નુ ત્વં ભગવતો સમ્મુખા ભિક્ખુસઙ્ઘે ઉપનીતો – ‘અહં, ભિક્ખવે, આસવાનં ખયા અનાસવં ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરામિ. આનન્દોપિ, ભિક્ખવે, આસવાનં ખયા અનાસવં ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરતી’’’તિ? ‘‘નો હેતં, ભન્તે’’.

‘‘અહં ખો, આવુસો, ભગવતો સમ્મુખા ભિક્ખુસઙ્ઘે ઉપનીતો – ‘અહં, ભિક્ખવે, આસવાનં ખયા અનાસવં ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરામિ. કસ્સપોપિ, ભિક્ખવે, આસવાનં ખયા અનાસવં ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરતી’’’તિ.

‘‘સત્તરતનં વા, આવુસો, નાગં અડ્ઢટ્ઠમરતનં વા તાલપત્તિકાય છાદેતબ્બં મઞ્ઞેય્ય, યો મે છ અભિઞ્ઞા છાદેતબ્બં મઞ્ઞેય્યા’’તિ.

ચવિત્થ ચ પન થુલ્લતિસ્સા ભિક્ખુની બ્રહ્મચરિયમ્હાતિ. દસમં.

૧૧. ચીવરસુત્તં

૧૫૪. એકં સમયં આયસ્મા મહાકસ્સપો રાજગહે વિહરતિ વેળુવને કલન્દકનિવાપે. તેન ખો પન સમયેન આયસ્મા આનન્દો દક્ખિણગિરિસ્મિં ચારિકં ચરતિ મહતા ભિક્ખુસઙ્ઘેન સદ્ધિં.

તેન ખો પન સમયેન આયસ્મતો આનન્દસ્સ તિંસમત્તા સદ્ધિવિહારિનો ભિક્ખૂ સિક્ખં પચ્ચક્ખાય હીનાયાવત્તા ભવન્તિ યેભુય્યેન કુમારભૂતા. અથ ખો આયસ્મા આનન્દો દક્ખિણગિરિસ્મિં યથાભિરન્તં ચારિકં ચરિત્વા યેન રાજગહં વેળુવનં કલન્દકનિવાપો યેનાયસ્મા મહાકસ્સપો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મન્તં મહાકસ્સપં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નં ખો આયસ્મન્તં આનન્દં આયસ્મા મહાકસ્સપો એતદવોચ – ‘‘કતિ નુ ખો, આવુસો આનન્દ, અત્થવસે પટિચ્ચ ભગવતા કુલેસુ તિકભોજનં પઞ્ઞત્ત’’ન્તિ?

‘‘તયો ખો, ભન્તે કસ્સપ, અત્થવસે પટિચ્ચ ભગવતા કુલેસુ તિકભોજનં પઞ્ઞત્તં – દુમ્મઙ્કૂનં પુગ્ગલાનં નિગ્ગહાય પેસલાનં ભિક્ખૂનં ફાસુવિહારાય, મા પાપિચ્છા પક્ખં નિસ્સાય સઙ્ઘં ભિન્દેય્યું [વિનયપિટકે ચૂળવગ્ગે સંઘભેદકક્ખન્ધકે વજિરબુદ્ધિયં અઞ્ઞથા સમ્બન્ધો દસ્સિતો], કુલાનુદ્દયતાય ચ. ઇમે ખો, ભન્તે કસ્સપ, તયો અત્થવસે પટિચ્ચ ભગવતા કુલેસુ તિકભોજનં પઞ્ઞત્ત’’ન્તિ.

‘‘અથ કિઞ્ચરહિ ત્વં, આવુસો આનન્દ, ઇમેહિ નવેહિ ભિક્ખૂહિ ઇન્દ્રિયેસુ અગુત્તદ્વારેહિ ભોજને અમત્તઞ્ઞૂહિ જાગરિયં અનનુયુત્તેહિ સદ્ધિં ચારિકં ચરસિ? સસ્સઘાતં મઞ્ઞે ચરસિ, કુલૂપઘાતં મઞ્ઞે ચરસિ. ઓલુજ્જતિ [ઉલ્લુજ્જતિ (સી. અટ્ઠકથાસુ ચ)] ખો તે, આવુસો આનન્દ, પરિસા; પલુજ્જન્તિ ખો તે, આવુસો, નવપ્પાયા. ન વાયં કુમારકો મત્તમઞ્ઞાસી’’તિ.

‘‘અપિ મે, ભન્તે કસ્સપ, સિરસ્મિં પલિતાનિ જાતાનિ. અથ ચ પન મયં અજ્જાપિ આયસ્મતો મહાકસ્સપસ્સ કુમારકવાદા ન મુચ્ચામા’’તિ. ‘‘તથા હિ પન ત્વં, આવુસો આનન્દ, ઇમેહિ નવેહિ ભિક્ખૂહિ ઇન્દ્રિયેસુ અગુત્તદ્વારેહિ ભોજને અમત્તઞ્ઞૂહિ જાગરિયં અનનુયુત્તેહિ સદ્ધિં ચારિકં ચરસિ, સસ્સઘાતં મઞ્ઞે ચરસિ, કુલૂપઘાતં મઞ્ઞે ચરસિ. ઓલુજ્જતિ ખો તે, આવુસો આનન્દ, પરિસા; પલુજ્જન્તિ ખો તે, આવુસો, નવપ્પાયા. [પલુજ્જતિ ખો તે આવુસો આનન્દ પરિસા (ક. સી.)] ન વાયં કુમારકો મત્તમઞ્ઞાસી’’તિ.

અસ્સોસિ ખો થુલ્લનન્દા ભિક્ખુની – ‘‘અય્યેન કિર મહાકસ્સપેન અય્યો આનન્દો વેદેહમુનિ કુમારકવાદેન અપસાદિતો’’તિ.

અથ ખો થુલ્લનન્દા ભિક્ખુની અનત્તમના અનત્તમનવાચં નિચ્છારેસિ – ‘‘કિં પન અય્યો મહાકસ્સપો અઞ્ઞતિત્થિયપુબ્બો સમાનો અય્યં આનન્દં વેદેહમુનિં કુમારકવાદેન અપસાદેતબ્બં મઞ્ઞતી’’તિ! અસ્સોસિ ખો આયસ્મા મહાકસ્સપો થુલ્લનન્દાય ભિક્ખુનિયા ઇમં વાચં ભાસમાનાય.

અથ ખો આયસ્મા મહાકસ્સપો આયસ્મન્તં આનન્દં એતદવોચ – ‘‘તગ્ઘાવુસો આનન્દ, થુલ્લનન્દાય ભિક્ખુનિયા સહસા અપ્પટિસઙ્ખા વાચા ભાસિતા. યત્વાહં, આવુસો, કેસમસ્સું ઓહારેત્વા કાસાયાનિ વત્થાનિ અચ્છાદેત્વા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતો, નાભિજાનામિ અઞ્ઞં સત્થારં ઉદ્દિસિતા [ઉદ્દિસિતું (સી. પી. ક.)], અઞ્ઞત્ર તેન ભગવતા અરહતા સમ્માસમ્બુદ્ધેન. પુબ્બે મે, આવુસો, અગારિકભૂતસ્સ સતો એતદહોસિ – ‘સમ્બાધો ઘરાવાસો રજાપથો [રજોપથો (સી.)], અબ્ભોકાસો પબ્બજ્જા. નયિદં સુકરં અગારં અજ્ઝાવસતા એકન્તપરિપુણ્ણં એકન્તપરિસુદ્ધં સઙ્ખલિખિતં બ્રહ્મચરિયં ચરિતું. યંનૂનાહં કેસમસ્સું ઓહારેત્વા કાસાયાનિ વત્થાનિ અચ્છાદેત્વા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજેય્ય’ન્તિ. સો ખ્વાહં, આવુસો, અપરેન સમયેન પટપિલોતિકાનં સઙ્ઘાટિં કારેત્વા [કરિત્વા (સી. સ્યા. કં. પી.)] યે લોકે અરહન્તો તે ઉદ્દિસ્સ કેસમસ્સું ઓહારેત્વા કાસાયાનિ વત્થાનિ અચ્છાદેત્વા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિં.

સો એવં પબ્બજિતો સમાનો અદ્ધાનમગ્ગપ્પટિપન્નો અદ્દસં ભગવન્તં અન્તરા ચ રાજગહં અન્તરા ચ નાળન્દં બહુપુત્તે ચેતિયે નિસિન્નં. દિસ્વાન મે એતદહોસિ – ‘સત્થારઞ્ચ વતાહં પસ્સેય્યં, ભગવન્તમેવ પસ્સેય્યં; સુગતઞ્ચ વતાહં પસ્સેય્યં, ભગવન્તમેવ પસ્સેય્યં; સમ્માસમ્બુદ્ધઞ્ચ વતાહં પસ્સેય્યં; ભગવન્તમેવ પસ્સેય્ય’ન્તિ. સો ખ્વાહં, આવુસો, તત્થેવ ભગવતો પાદેસુ સિરસા નિપતિત્વા ભગવન્તં એતદવોચં – ‘સત્થા મે, ભન્તે, ભગવા, સાવકોહમસ્મિ; સત્થા મે, ભન્તે, ભગવા, સાવકોહમસ્મી’તિ. એવં વુત્તે મં, આવુસો, ભગવા એતદવોચ – ‘યો ખો, કસ્સપ, એવં સબ્બચેતસા સમન્નાગતં સાવકં અજાનઞ્ઞેવ વદેય્ય જાનામીતિ, અપસ્સઞ્ઞેવ વદેય્ય પસ્સામીતિ, મુદ્ધાપિ તસ્સ વિપતેય્ય. અહં ખો પન, કસ્સપ, જાનઞ્ઞેવ વદામિ જાનામીતિ, પસ્સઞ્ઞેવ વદામિ પસ્સામી’તિ.

તસ્માતિહ તે, કસ્સપ, એવં સિક્ખિતબ્બં – ‘તિબ્બં મે હિરોત્તપ્પં પચ્ચુપટ્ઠિતં ભવિસ્સતિ થેરેસુ નવેસુ મજ્ઝિમેસૂ’તિ. એવઞ્હિ તે, કસ્સપ, સિક્ખિતબ્બં.

તસ્માતિહ તે, કસ્સપ, એવં સિક્ખિતબ્બં – ‘યં કિઞ્ચિ ધમ્મં સુણિસ્સામિ કુસલૂપસંહિતં સબ્બં તં અટ્ઠિં કત્વા મનસિ કરિત્વા સબ્બચેતસા સમન્નાહરિત્વા ઓહિતસોતો ધમ્મં સુણિસ્સામી’તિ. એવઞ્હિ તે, કસ્સપ, સિક્ખિતબ્બં.

તસ્માતિહ તે, કસ્સપ, એવં સિક્ખિતબ્બં – ‘સાતસહગતા ચ મે કાયગતાસતિ ન વિજહિસ્સતી’તિ. એવઞ્હિ તે, કસ્સપ, સિક્ખિતબ્બન્તિ.

‘‘અથ ખો મં, આવુસો, ભગવા ઇમિના ઓવાદેન ઓવદિત્વા ઉટ્ઠાયાસના પક્કામિ. સત્તાહમેવ ખ્વાહં, આવુસો, સરણો [સાણો (સી.)] રટ્ઠપિણ્ડં ભુઞ્જિં’’. અટ્ઠમિયા અઞ્ઞા ઉદપાદિ.

‘‘અથ ખો, આવુસો, ભગવા મગ્ગા ઓક્કમ્મ યેન અઞ્ઞતરં રુક્ખમૂલં તેનુપસઙ્કમિ. અથ ખ્વાહં, આવુસો, પટપિલોતિકાનં સઙ્ઘાટિં ચતુગ્ગુણં પઞ્ઞપેત્વા ભગવન્તં એતદવોચં – ‘ઇધ, ભન્તે, ભગવા નિસીદતુ, યં મમસ્સ દીઘરત્તં હિતાય સુખાયા’તિ. નિસીદિ ખો, આવુસો, ભગવા પઞ્ઞત્તે આસને. નિસજ્જ ખો મં, આવુસો, ભગવા એતદવોચ – ‘મુદુકા ખો ત્યાયં, કસ્સપ, પટપિલોતિકાનં સઙ્ઘાટી’તિ. ‘પટિગ્ગણ્હાતુ મે, ભન્તે, ભગવા પટપિલોતિકાનં સઙ્ઘાટિં અનુકમ્પં ઉપાદાયા’તિ. ‘ધારેસ્સસિ પન મે ત્વં, કસ્સપ, સાણાનિ પંસુકૂલાનિ નિબ્બસનાની’તિ. ‘ધારેસ્સામહં, ભન્તે, ભગવતો સાણાનિ પંસુકૂલાનિ નિબ્બસનાની’તિ. ‘‘સો ખ્વાહં, આવુસો, પટપિલોતિકાનં સઙ્ઘાટિં ભગવતો પાદાસિં. અહં પન ભગવતો સાણાનિ પંસુકૂલાનિ નિબ્બસનાનિ પટિપજ્જિં’’.

‘‘યઞ્હિ તં, આવુસો, સમ્મા વદમાનો વદેય્ય – ‘ભગવતો પુત્તો ઓરસો મુખતો જાતો ધમ્મજો ધમ્મનિમ્મિતો ધમ્મદાયાદો, પટિગ્ગહિતાનિ [પટિગ્ગહેતા (સી.)] સાણાનિ પંસુકૂલાનિ નિબ્બસનાની’તિ, મમં તં સમ્મા વદમાનો વદેય્ય – ‘ભગવતો પુત્તો ઓરસો મુખતો જાતો ધમ્મજો ધમ્મનિમ્મિતો ધમ્મદાયાદો, પટિગ્ગહિતાનિ સાણાનિ પંસુકૂલાનિ નિબ્બસનાની’’’તિ.

‘‘અહં ખો, આવુસો, યાવદેવ આકઙ્ખામિ વિવિચ્ચેવ કામેહિ વિવિચ્ચ અકુસલેહિ ધમ્મેહિ સવિતક્કં સવિચારં વિવેકજં પીતિસુખં પઠમં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરામિ. અહં ખો, આવુસો, યાવદે આકઙ્ખામિ…પે… (નવન્નં અનુપુબ્બવિહારસમાપત્તિનં પઞ્ચન્નઞ્ચ અભિઞ્ઞાનં એવં વિત્થારો વેદિતબ્બો).

‘‘અહં ખો, આવુસો, આસવાનં ખયા અનાસવં ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરામિ; સત્તરતનં વા, આવુસો, નાગં અડ્ઢટ્ઠમરતનં વા તાલપત્તિકાય છાદેતબ્બં મઞ્ઞેય્ય, યો મે છ અભિઞ્ઞા છાદેતબ્બં મઞ્ઞેય્યા’’તિ.

ચવિત્થ ચ પન થુલ્લનન્દા ભિક્ખુની બ્રહ્મચરિયમ્હાતિ. એકાદસમં.

૧૨. પરંમરણસુત્તં

૧૫૫. એકં સમયં આયસ્મા ચ મહાકસ્સપો આયસ્મા ચ સારિપુત્તો બારાણસિયં વિહરન્તિ ઇસિપતને મિગદાયે. અથ ખો આયસ્મા સારિપુત્તો સાયન્હસમયં પટિસલ્લાના વુટ્ઠિતો યેનાયસ્મા મહાકસ્સપો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મતા મહાકસ્સપેન સદ્ધિં સમ્મોદિ. સમ્મોદનીયં કથં સારણીયં વીતિસારેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો આયસ્મા સારિપુત્તો આયસ્મન્તં મહાકસ્સપં એતદવોચ – ‘‘કિં નુ ખો, આવુસો કસ્સપ, હોતિ તથાગતો પરં મરણા’’તિ? ‘‘અબ્યાકતં ખો એતં, આવુસો, ભગવતા – ‘હોતિ તથાગતો પરં મરણા’’’તિ. ‘‘કિં પનાવુસો, ન હોતિ તથાગતો પરં મરણા’’તિ? ‘‘એવમ્પિ ખો, આવુસો, અબ્યાકતં ભગવતા – ‘ન હોતિ તથાગતો પરં મરણા’’’તિ. ‘‘કિં નુ ખો, આવુસો, હોતિ ચ ન ચ હોતિ તથાગતો પરં મરણા’’તિ? ‘‘અબ્યાકતં ખો એતં, આવુસો, ભગવતા – ‘હોતિ ચ ન ચ હોતિ તથાગતો પરં મરણા’’’તિ. ‘‘કિં પનાવુસો, નેવ હોતિ, ન ન હોતિ તથાગતો પરં મરણા’’તિ? ‘‘એવમ્પિ ખો, આવુસો, અબ્યાકતં ભગવતા – ‘નેવ હોતિ ન ન હોતિ તથાગતો પરં મરણા’’’તિ. ‘‘કસ્મા ચેતં, આવુસો, અબ્યાકતં ભગવતા’’તિ? ‘‘ન હેતં, આવુસો, અત્થસંહિતં નાદિબ્રહ્મચરિયકં ન નિબ્બિદાય ન વિરાગાય ન નિરોધાય ન ઉપસમાય ન અભિઞ્ઞાય ન સમ્બોધાય ન નિબ્બાનાય સંવત્તતિ. તસ્મા તં અબ્યાકતં ભગવતા’’તિ.

‘‘અથ કિઞ્ચરહાવુસો, બ્યાકતં ભગવતા’’તિ? ‘‘ઇદં ‘દુક્ખ’ન્તિ ખો, આવુસો, બ્યાકતં ભગવતા; અયં ‘દુક્ખસમુદયો’તિ બ્યાકતં ભગવતા; અયં ‘દુક્ખનિરોધો’તિ બ્યાકતં ભગવતા; અયં ‘દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’તિ બ્યાકતં ભગવતા’’તિ. ‘‘કસ્મા ચેતં, આવુસો, બ્યાકતં ભગવતા’’તિ? ‘‘એતઞ્હિ, આવુસો, અત્થસંહિતં એતં આદિબ્રહ્મચરિયકં એતં નિબ્બિદાય વિરાગાય નિરોધાય ઉપસમાય અભિઞ્ઞાય સમ્બોધાય નિબ્બાનાય સંવત્તતિ. તસ્મા તં બ્યાકતં ભગવતા’’તિ. દ્વાદસમં.

૧૩. સદ્ધમ્મપ્પતિરૂપકસુત્તં

૧૫૬. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. અથ ખો આયસ્મા મહાકસ્સપો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો આયસ્મા મહાકસ્સપો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘કો નુ ખો, ભન્તે, હેતુ કો પચ્ચયો, યેન પુબ્બે અપ્પતરાનિ ચેવ સિક્ખાપદાનિ અહેસું બહુતરા ચ ભિક્ખૂ અઞ્ઞાય સણ્ઠહિંસુ? કો પન, ભન્તે, હેતુ કો પચ્ચયો, યેનેતરહિ બહુતરાનિ ચેવ સિક્ખાપદાનિ અપ્પતરા ચ ભિક્ખૂ અઞ્ઞાય સણ્ઠહન્તી’’તિ? ‘‘એવઞ્ચેતં, કસ્સપ, હોતિ સત્તેસુ હાયમાનેસુ સદ્ધમ્મે અન્તરધાયમાને, બહુતરાનિ ચેવ સિક્ખાપદાનિ હોન્તિ અપ્પતરા ચ ભિક્ખૂ અઞ્ઞાય સણ્ઠહન્તિ. ન તાવ, કસ્સપ, સદ્ધમ્મસ્સ અન્તરધાનં હોતિ યાવ ન સદ્ધમ્મપ્પતિરૂપકં લોકે ઉપ્પજ્જતિ. યતો ચ ખો, કસ્સપ, સદ્ધમ્મપ્પતિરૂપકં લોકે ઉપ્પજ્જતિ, અથ સદ્ધમ્મસ્સ અન્તરધાનં હોતિ’’.

‘‘સેય્યથાપિ, કસ્સપ, ન તાવ જાતરૂપસ્સ અન્તરધાનં હોતિ યાવ ન જાતરૂપપ્પતિરૂપકં લોકે ઉપ્પજ્જતિ. યતો ચ ખો, કસ્સપ, જાતરૂપપ્પતિરૂપકં લોકે ઉપ્પજ્જતિ, અથ જાતરૂપસ્સ અન્તરધાનં હોતિ. એવમેવ ખો, કસ્સપ, ન તાવ સદ્ધમ્મસ્સ અન્તરધાનં હોતિ યાવ ન સદ્ધમ્મપ્પતિરૂપકં લોકે ઉપ્પજ્જતિ. યતો ચ ખો, કસ્સપ, સદ્ધમ્મપ્પતિરૂપકં લોકે ઉપ્પજ્જતિ, અથ સદ્ધમ્મસ્સ અન્તરધાનં હોતિ.

‘‘ન ખો, કસ્સપ, પથવીધાતુ સદ્ધમ્મં અન્તરધાપેતિ, ન આપોધાતુ સદ્ધમ્મં અન્તરધાપેતિ, ન તેજોધાતુ સદ્ધમ્મં અન્તરધાપેતિ, ન વાયોધાતુ સદ્ધમ્મં અન્તરધાપેતિ; અથ ખો ઇધેવ તે ઉપ્પજ્જન્તિ મોઘપુરિસા યે ઇમં સદ્ધમ્મં અન્તરધાપેન્તિ. સેય્યથાપિ, કસ્સપ, નાવા આદિકેનેવ ઓપિલવતિ; ન ખો, કસ્સપ, એવં સદ્ધમ્મસ્સ અન્તરધાનં હોતિ.

‘‘પઞ્ચ ખોમે, કસ્સપ, ઓક્કમનિયા ધમ્મા સદ્ધમ્મસ્સ સમ્મોસાય અન્તરધાનાય સંવત્તન્તિ. કતમે પઞ્ચ? ઇધ, કસ્સપ, ભિક્ખૂ ભિક્ખુનિયો ઉપાસકા ઉપાસિકાયો સત્થરિ અગારવા વિહરન્તિ અપ્પતિસ્સા, ધમ્મે અગારવા વિહરન્તિ અપ્પતિસ્સા, સઙ્ઘે અગારવા વિહરન્તિ અપ્પતિસ્સા, સિક્ખાય અગારવા વિહરન્તિ અપ્પતિસ્સા, સમાધિસ્મિં અગારવા વિહરન્તિ અપ્પતિસ્સા – ઇમે ખો, કસ્સપ, પઞ્ચ ઓક્કમનિયા ધમ્મા સદ્ધમ્મસ્સ સમ્મોસાય અન્તરધાનાય સંવત્તન્તિ.

‘‘પઞ્ચ ખોમે, કસ્સપ, ધમ્મા સદ્ધમ્મસ્સ ઠિતિયા અસમ્મોસાય અનન્તરધાનાય સંવત્તન્તિ. કતમે પઞ્ચ? ઇધ, કસ્સપ, ભિક્ખૂ ભિક્ખુનિયો ઉપાસકા ઉપાસિકાયો સત્થરિ સગારવા વિહરન્તિ સપ્પતિસ્સા, ધમ્મે સગારવા વિહરન્તિ સપ્પતિસ્સા, સઙ્ઘે સગારવા વિહરન્તિ સપ્પતિસ્સા, સિક્ખાય સગારવા વિહરન્તિ સપ્પતિસ્સા, સમાધિસ્મિં સગારવા વિહરન્તિ સપ્પતિસ્સા – ઇમે ખો, કસ્સપ, પઞ્ચ ધમ્મા સદ્ધમ્મસ્સ ઠિતિયા અસમ્મોસાય અનન્તરધાનાય સંવત્તન્તી’’તિ. તેરસમં.

કસ્સપસંયુત્તં સમત્તં.