૧૨. પરંમરણસુત્તં

૧૫૫. એકં સમયં આયસ્મા ચ મહાકસ્સપો આયસ્મા ચ સારિપુત્તો બારાણસિયં વિહરન્તિ ઇસિપતને મિગદાયે. અથ ખો આયસ્મા સારિપુત્તો સાયન્હસમયં પટિસલ્લાના વુટ્ઠિતો યેનાયસ્મા મહાકસ્સપો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મતા મહાકસ્સપેન સદ્ધિં સમ્મોદિ. સમ્મોદનીયં કથં સારણીયં વીતિસારેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો આયસ્મા સારિપુત્તો આયસ્મન્તં મહાકસ્સપં એતદવોચ – ‘‘કિં નુ ખો, આવુસો કસ્સપ, હોતિ તથાગતો પરં મરણા’’તિ? ‘‘અબ્યાકતં ખો એતં, આવુસો, ભગવતા – ‘હોતિ તથાગતો પરં મરણા’’’તિ. ‘‘કિં પનાવુસો, ન હોતિ તથાગતો પરં મરણા’’તિ? ‘‘એવમ્પિ ખો, આવુસો, અબ્યાકતં ભગવતા – ‘ન હોતિ તથાગતો પરં મરણા’’’તિ. ‘‘કિં નુ ખો, આવુસો, હોતિ ચ ન ચ હોતિ તથાગતો પરં મરણા’’તિ? ‘‘અબ્યાકતં ખો એતં, આવુસો, ભગવતા – ‘હોતિ ચ ન ચ હોતિ તથાગતો પરં મરણા’’’તિ. ‘‘કિં પનાવુસો, નેવ હોતિ, ન ન હોતિ તથાગતો પરં મરણા’’તિ? ‘‘એવમ્પિ ખો, આવુસો, અબ્યાકતં ભગવતા – ‘નેવ હોતિ ન ન હોતિ તથાગતો પરં મરણા’’’તિ. ‘‘કસ્મા ચેતં, આવુસો, અબ્યાકતં ભગવતા’’તિ? ‘‘ન હેતં, આવુસો, અત્થસંહિતં નાદિબ્રહ્મચરિયકં ન નિબ્બિદાય ન વિરાગાય ન નિરોધાય ન ઉપસમાય ન અભિઞ્ઞાય ન સમ્બોધાય ન નિબ્બાનાય સંવત્તતિ. તસ્મા તં અબ્યાકતં ભગવતા’’તિ.

‘‘અથ કિઞ્ચરહાવુસો, બ્યાકતં ભગવતા’’તિ? ‘‘ઇદં ‘દુક્ખ’ન્તિ ખો, આવુસો, બ્યાકતં ભગવતા; અયં ‘દુક્ખસમુદયો’તિ બ્યાકતં ભગવતા; અયં ‘દુક્ખનિરોધો’તિ બ્યાકતં ભગવતા; અયં ‘દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’તિ બ્યાકતં ભગવતા’’તિ. ‘‘કસ્મા ચેતં, આવુસો, બ્યાકતં ભગવતા’’તિ? ‘‘એતઞ્હિ, આવુસો, અત્થસંહિતં એતં આદિબ્રહ્મચરિયકં એતં નિબ્બિદાય વિરાગાય નિરોધાય ઉપસમાય અભિઞ્ઞાય સમ્બોધાય નિબ્બાનાય સંવત્તતિ. તસ્મા તં બ્યાકતં ભગવતા’’તિ. દ્વાદસમં.