૨. પુબ્બેસમ્બોધસુત્તં

૧૧૫. સાવત્થિયં વિહરતિ…પે… ‘‘પુબ્બેવ મે, ભિક્ખવે, સમ્બોધા અનભિસમ્બુદ્ધસ્સ બોધિસત્તસ્સેવ સતો એતદહોસિ – ‘કો નુ ખો પથવીધાતુયા અસ્સાદો, કો આદીનવો, કિં નિસ્સરણં; કો આપોધાતુયા અસ્સાદો, કો આદીનવો, કિં નિસ્સરણં; કો તેજોધાતુયા અસ્સાદો, કો આદીનવો, કિં નિસ્સરણં; કો વાયોધાતુયા અસ્સાદો, કો આદીનવો, કિં નિસ્સરણ’’’ન્તિ?

‘‘તસ્સ મય્હં, ભિક્ખવે, એતદહોસિ – ‘યં ખો પથવીધાતું પટિચ્ચ ઉપ્પજ્જતિ સુખં સોમનસ્સં, અયં પથવીધાતુયા અસ્સાદો; યં [યા (સી.)] પથવીધાતુ અનિચ્ચા દુક્ખા વિપરિણામધમ્મા, અયં પથવીધાતુયા આદીનવો; યો પથવીધાતુયા છન્દરાગવિનયો છન્દરાગપ્પહાનં, ઇદં પથવીધાતુયા નિસ્સરણં. યં આપોધાતું પટિચ્ચ…પે… યં તેજોધાતું પટિચ્ચ…પે… યં વાયોધાતું પટિચ્ચ ઉપ્પજ્જતિ સુખં સોમનસ્સં, અયં વાયોધાતુયા અસ્સાદો; યં વાયોધાતુ અનિચ્ચા દુક્ખા વિપરિણામધમ્મા, અયં વાયોધાતુયા આદીનવો; યો વાયોધાતુયા છન્દરાગવિનયો છન્દરાગપ્પહાનં, ઇદં વાયોધાતુયા નિસ્સરણં’’’.

‘‘યાવકીવઞ્ચાહં, ભિક્ખવે, ઇમાસં ચતુન્નં ધાતૂનં એવં અસ્સાદઞ્ચ અસ્સાદતો આદીનવઞ્ચ આદીનવતો નિસ્સરણઞ્ચ નિસ્સરણતો યથાભૂતં ન અબ્ભઞ્ઞાસિં, નેવ તાવાહં, ભિક્ખવે, સદેવકે લોકે સમારકે સબ્રહ્મકે સસ્સમણબ્રાહ્મણિયા પજાય સદેવમનુસ્સાય અનુત્તરં સમ્માસમ્બોધિં અભિસમ્બુદ્ધોતિ [અભિસમ્બુદ્ધો (સી. સ્યા. કં.)] પચ્ચઞ્ઞાસિં.

‘‘યતો ચ ખ્વાહં, ભિક્ખવે, ઇમાસં ચતુન્નં ધાતૂનં એવં અસ્સાદઞ્ચ અસ્સાદતો આદીનવઞ્ચ આદીનવતો નિસ્સરણઞ્ચ નિસ્સરણતો યથાભૂતં અબ્ભઞ્ઞાસિં, અથાહં, ભિક્ખવે, સદેવકે લોકે સમારકે સબ્રહ્મકે સસ્સમણબ્રાહ્મણિયા પજાય સદેવમનુસ્સાય અનુત્તરં સમ્માસમ્બોધિં અભિસમ્બુદ્ધોતિ પચ્ચઞ્ઞાસિં. ઞાણઞ્ચ પન મે દસ્સનં ઉદપાદિ – ‘અકુપ્પા મે વિમુત્તિ [ચેતોવિમુત્તિ (સી. પી. ક.)], અયમન્તિમા જાતિ, નત્થિ દાનિ પુનબ્ભવો’’’તિ. દુતિયં.