૮. કોસમ્બિસુત્તં

૬૮. એકં સમયં આયસ્મા ચ મુસિલો [મૂસિલો (સી.), મુસીલો (પી.)] આયસ્મા ચ પવિટ્ઠો [સવિટ્ઠો (સી. પી.)] આયસ્મા ચ નારદો આયસ્મા ચ આનન્દો કોસમ્બિયં વિહરન્તિ ઘોસિતારામે. અથ ખો આયસ્મા પવિટ્ઠો આયસ્મન્તં મુસિલં એતદવોચ – ‘‘અઞ્ઞત્રેવ, આવુસો મુસિલ, સદ્ધાય અઞ્ઞત્ર રુચિયા અઞ્ઞત્ર અનુસ્સવા અઞ્ઞત્ર આકારપરિવિતક્કા અઞ્ઞત્ર દિટ્ઠિનિજ્ઝાનક્ખન્તિયા અત્થાયસ્મતો મુસિલસ્સ પચ્ચત્તમેવ ઞાણં – ‘જાતિપચ્ચયા જરામરણ’’’ન્તિ? ‘‘અઞ્ઞત્રેવ, આવુસો પવિટ્ઠ, સદ્ધાય અઞ્ઞત્ર રુચિયા અઞ્ઞત્ર અનુસ્સવા અઞ્ઞત્ર આકારપરિવિતક્કા અઞ્ઞત્ર દિટ્ઠિનિજ્ઝાનક્ખન્તિયા અહમેતં જાનામિ અહમેતં પસ્સામિ – ‘જાતિપચ્ચયા જરામરણ’’’ન્તિ.

‘‘અઞ્ઞત્રેવ, આવુસો મુસિલ, સદ્ધાય અઞ્ઞત્ર રુચિયા અઞ્ઞત્ર અનુસ્સવા અઞ્ઞત્ર આકારપરિવિતક્કા અઞ્ઞત્ર દિટ્ઠિનિજ્ઝાનક્ખન્તિયા અત્થાયસ્મતો મુસિલસ્સ પચ્ચત્તમેવ ઞાણં – ‘ભવપચ્ચયા જાતીતિ…પે… ઉપાદાનપચ્ચયા ભવોતિ… તણ્હાપચ્ચયા ઉપાદાનન્તિ… વેદનાપચ્ચયા તણ્હાતિ… ફસ્સપચ્ચયા વેદનાતિ… સળાયતનપચ્ચયા ફસ્સોતિ… નામરૂપપચ્ચયા સળાયતનન્તિ… વિઞ્ઞાણપચ્ચયા નામરૂપન્તિ… સઙ્ખારપચ્ચયા વિઞ્ઞાણન્તિ… અવિજ્જાપચ્ચયા સઙ્ખારા’’’તિ? ‘‘અઞ્ઞત્રેવ, આવુસો પવિટ્ઠ, સદ્ધાય અઞ્ઞત્ર રુચિયા અઞ્ઞત્ર અનુસ્સવા અઞ્ઞત્ર આકારપરિવિતક્કા અઞ્ઞત્ર દિટ્ઠિનિજ્ઝાનક્ખન્તિયા અહમેતં જાનામિ અહમેતં પસ્સામિ – ‘અવિજ્જાપચ્ચયા સઙ્ખારા’’’તિ.

‘‘અઞ્ઞત્રેવ, આવુસો મુસિલ, સદ્ધાય અઞ્ઞત્ર રુચિયા અઞ્ઞત્ર અનુસ્સવા અઞ્ઞત્ર આકારપરિવિતક્કા અઞ્ઞત્ર દિટ્ઠિનિજ્ઝાનક્ખન્તિયા અત્થાયસ્મતો મુસિલસ્સ પચ્ચત્તમેવ ઞાણં – ‘જાતિનિરોધા જરામરણનિરોધો’’’તિ? ‘‘અઞ્ઞત્રેવ, આવુસો પવિટ્ઠ, સદ્ધાય અઞ્ઞત્ર રુચિયા અઞ્ઞત્ર અનુસ્સવા અઞ્ઞત્ર આકારપરિવિતક્કા અઞ્ઞત્ર દિટ્ઠિનિજ્ઝાનક્ખન્તિયા અહમેતં જાનામિ અહમેતં પસ્સામિ – ‘જાતિનિરોધા જરામરણનિરોધો’’’તિ.

‘‘અઞ્ઞત્રેવ, આવુસો મુસિલ, સદ્ધાય અઞ્ઞત્ર રુચિયા અઞ્ઞત્ર અનુસ્સવા અઞ્ઞત્ર આકારપરિવિતક્કા અઞ્ઞત્ર દિટ્ઠિનિજ્ઝાનક્ખન્તિયા અત્થાયસ્મતો મુસિલસ્સ પચ્ચત્તમેવ ઞાણં – ‘ભવનિરોધા જાતિનિરોધોતિ…પે… ઉપાદાનનિરોધા ભવનિરોધોતિ… તણ્હાનિરોધા ઉપાદાનનિરોધોતિ… વેદનાનિરોધા તણ્હાનિરોધોતિ… ફસ્સનિરોધા વેદનાનિરોધોતિ… સળાયતનનિરોધા ફસ્સનિરોધોતિ… નામરૂપનિરોધા સળાયતનનિરોધોતિ… વિઞ્ઞાણનિરોધા નામરૂપનિરોધોતિ … સઙ્ખારનિરોધા વિઞ્ઞાણનિરોધોતિ… અવિજ્જાનિરોધા સઙ્ખારનિરોધો’’’તિ? ‘‘અઞ્ઞત્રેવ, આવુસો પવિટ્ઠ, સદ્ધાય અઞ્ઞત્ર રુચિયા અઞ્ઞત્ર અનુસ્સવા અઞ્ઞત્ર આકારપરિવિતક્કા અઞ્ઞત્ર દિટ્ઠિનિજ્ઝાનક્ખન્તિયા અહમેતં જાનામિ અહમેતં પસ્સામિ – ‘અવિજ્જાનિરોધા સઙ્ખારનિરોધો’’’તિ.

‘‘અઞ્ઞત્રેવ, આવુસો મુસિલ, સદ્ધાય અઞ્ઞત્ર રુચિયા અઞ્ઞત્ર અનુસ્સવા અઞ્ઞત્ર આકારપરિવિતક્કા અઞ્ઞત્ર દિટ્ઠિનિજ્ઝાનક્ખન્તિયા અત્થાયસ્મતો મુસિલસ્સ પચ્ચત્તમેવ ઞાણં – ‘ભવનિરોધો નિબ્બાન’’’ન્તિ? ‘‘અઞ્ઞત્રેવ, આવુસો પવિટ્ઠ, સદ્ધાય અઞ્ઞત્ર રુચિયા અઞ્ઞત્ર અનુસ્સવા અઞ્ઞત્ર આકારપરિવિતક્કા અઞ્ઞત્ર દિટ્ઠિનિજ્ઝાનક્ખન્તિયા અહમેતં જાનામિ અહમેતં પસ્સામિ – ‘ભવનિરોધો નિબ્બાન’’’ન્તિ.

‘‘તેનહાયસ્મા મુસિલો અરહં ખીણાસવો’’તિ? એવં વુત્તે, આયસ્મા મુસિલો તુણ્હી અહોસિ. અથ ખો આયસ્મા નારદો આયસ્મન્તં પવિટ્ઠં એતદવોચ – ‘‘સાધાવુસો પવિટ્ઠ, અહં એતં પઞ્હં લભેય્યં. મં એતં પઞ્હં પુચ્છ. અહં તે એતં પઞ્હં બ્યાકરિસ્સામી’’તિ. ‘‘લભતાયસ્મા નારદો એતં પઞ્હં. પુચ્છામહં આયસ્મન્તં નારદં એતં પઞ્હં. બ્યાકરોતુ ચ મે આયસ્મા નારદો એતં પઞ્હં’’.

‘‘અઞ્ઞત્રેવ, આવુસો નારદ, સદ્ધાય અઞ્ઞત્ર રુચિયા અઞ્ઞત્ર અનુસ્સવા અઞ્ઞત્ર આકારપરિવિતક્કા અઞ્ઞત્ર દિટ્ઠિનિજ્ઝાનક્ખન્તિયા અત્થાયસ્મતો નારદસ્સ પચ્ચત્તમેવ ઞાણં – ‘જાતિપચ્ચયા જરામરણ’’’ન્તિ? ‘‘અઞ્ઞત્રેવ, આવુસો પવિટ્ઠ, સદ્ધાય અઞ્ઞત્ર રુચિયા અઞ્ઞત્ર અનુસ્સવા અઞ્ઞત્ર આકારપરિવિતક્કા અઞ્ઞત્ર દિટ્ઠિનિજ્ઝાનક્ખન્તિયા અહમેતં જાનામિ અહમેતં પસ્સામિ – ‘જાતિપચ્ચયા જરામરણ’’’ન્તિ.

‘‘અઞ્ઞત્રેવ, આવુસો નારદ, સદ્ધાય અઞ્ઞત્ર રુચિયા અઞ્ઞત્ર અનુસ્સવા અઞ્ઞત્ર આકારપરિવિતક્કા અઞ્ઞત્ર દિટ્ઠિનિજ્ઝાનક્ખન્તિયા અત્થાયસ્મતો નારદસ્સ પચ્ચત્તમેવ ઞાણં – ભવપચ્ચયા જાતિ…પે… અવિજ્જાપચ્ચયા સઙ્ખારા’’તિ? ‘‘અઞ્ઞત્રેવ, આવુસો પવિટ્ઠ, સદ્ધાય અઞ્ઞત્ર રુચિયા અઞ્ઞત્ર અનુસ્સવા અઞ્ઞત્ર આકારપરિવિતક્કા અઞ્ઞત્ર દિટ્ઠિનિજ્ઝાનક્ખન્તિયા અહમેતં જાનામિ અહમેતં પસ્સામિ – ‘અવિજ્જાપચ્ચયા સઙ્ખારા’’’તિ.

‘‘અઞ્ઞત્રેવ, આવુસો નારદ, સદ્ધાય અઞ્ઞત્ર રુચિયા અઞ્ઞત્ર અનુસ્સવા અઞ્ઞત્ર આકારપરિવિતક્કા અઞ્ઞત્ર દિટ્ઠિનિજ્ઝાનક્ખન્તિયા અત્થાયસ્મતો નારદસ્સ પચ્ચત્તમેવ ઞાણં – ‘જાતિનિરોધા જરામરણનિરોધો’’’તિ? ‘‘અઞ્ઞત્રેવ, આવુસો પવિટ્ઠ, સદ્ધાય અઞ્ઞત્ર રુચિયા અઞ્ઞત્ર અનુસ્સવા અઞ્ઞત્ર આકારપરિવિતક્કા અઞ્ઞત્ર દિટ્ઠિનિજ્ઝાનક્ખન્તિયા અહમેતં જાનામિ અહમેતં પસ્સામિ – ‘જાતિનિરોધા જરામરણનિરોધો’’’તિ.

‘‘અઞ્ઞત્રેવ, આવુસો નારદ, સદ્ધાય અઞ્ઞત્ર રુચિયા અઞ્ઞત્ર અનુસ્સવા અઞ્ઞત્ર આકારપરિવિતક્કા અઞ્ઞત્ર દિટ્ઠિનિજ્ઝાનક્ખન્તિયા અત્થાયસ્મતો નારદસ્સ પચ્ચત્તમેવ ઞાણં – ‘ભવનિરોધા જાતિનિરોધોતિ…પે… અવિજ્જાનિરોધા સઙ્ખારનિરોધો’’’તિ? ‘‘અઞ્ઞત્રેવ, આવુસો પવિટ્ઠ, સદ્ધાય અઞ્ઞત્ર રુચિયા અઞ્ઞત્ર અનુસ્સવા અઞ્ઞત્ર આકારપરિવિતક્કા અઞ્ઞત્ર દિટ્ઠિનિજ્ઝાનક્ખન્તિયા અહમેતં જાનામિ અહમેતં પસ્સામિ – ‘અવિજ્જાનિરોધા સઙ્ખારનિરોધો’’’તિ.

‘‘અઞ્ઞત્રેવ, આવુસો નારદ, સદ્ધાય અઞ્ઞત્ર રુચિયા અઞ્ઞત્ર અનુસ્સવા અઞ્ઞત્ર આકારપરિવિતક્કા અઞ્ઞત્ર દિટ્ઠિનિજ્ઝાનક્ખન્તિયા અત્થાયસ્મતો નારદસ્સ પચ્ચત્તમેવ ઞાણં – ‘ભવનિરોધો નિબ્બાન’’’ન્તિ? ‘‘અઞ્ઞત્રેવ, આવુસો પવિટ્ઠ, સદ્ધાય અઞ્ઞત્ર રુચિયા અઞ્ઞત્ર અનુસ્સવા અઞ્ઞત્ર આકારપરિવિતક્કા અઞ્ઞત્ર દિટ્ઠિનિજ્ઝાનક્ખન્તિયા અહમેતં જાનામિ અહમેતં પસ્સામિ – ‘ભવનિરોધો નિબ્બાન’’’ન્તિ.

‘‘તેનહાયસ્મા નારદો અરહં ખીણાસવો’’તિ? ‘‘‘ભવનિરોધો નિબ્બાન’ન્તિ ખો મે, આવુસો, યથાભૂતં સમ્મપ્પઞ્ઞાય સુદિટ્ઠં, ન ચમ્હિ અરહં ખીણાસવો. સેય્યથાપિ, આવુસો, કન્તારમગ્ગે ઉદપાનો. તત્ર નેવસ્સ રજ્જુ ન ઉદકવારકો. અથ પુરિસો આગચ્છેય્ય ઘમ્માભિતત્તો ઘમ્મપરેતો કિલન્તો તસિતો પિપાસિતો, સો તં ઉદપાનં ઓલોકેય્ય. તસ્સ ‘ઉદક’ન્તિ હિ ખો ઞાણં અસ્સ, ન ચ કાયેન ફુસિત્વા વિહરેય્ય. એવમેવ ખો, આવુસો, ‘ભવનિરોધો નિબ્બાન’ન્તિ યથાભૂતં સમ્મપ્પઞ્ઞાય સુદિટ્ઠં, ન ચમ્હિ અરહં ખીણાસવો’’તિ.

એવં વુત્તે, આયસ્મા આનન્દો આયસ્મન્તં પવિટ્ઠં એતદવોચ – ‘‘એવંવાદી [એવંવાદિં (?)] ત્વં, આવુસો પવિટ્ઠ, આયસ્મન્તં નારદં કિં વદેસી’’તિ? ‘‘એવંવાદાહં, આવુસો આનન્દ, આયસ્મન્તં નારદં ન કિઞ્ચિ વદામિ અઞ્ઞત્ર કલ્યાણા અઞ્ઞત્ર કુસલા’’તિ. અટ્ઠમં.